Rig Veda 3.56.2: Mandala 3, Sukta 56, Mantra 2

Sukta 3.56

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (family attribution for Maṇḍala 3)

Devata: The One sustaining ṛta (often read as a unitive solar/ṛta principle rather than a single named deity)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

षड्भाराँ एको अचरन्बिभर्त्यृतं वर्षिष्ठमुप गाव आगुः । तिस्रो महीरुपरास्तस्थुरत्या गुहा द्वे निहिते दर्श्येका ॥

Transliteration

ṣáḍbhārā́m̐ éko ácaran bibharty ṛtáṃ várṣiṣṭham úpa gā́va ā́guḥ | tísro mahī́r úparās tasthur átyā guhā́ dvé níhite dárśy ékā ||

Translation

ଏକ (ଏକମାତ୍ର) ଚଳମାନ ସତ୍ତା ଷଡ୍‌ଭାରକୁ ଧାରଣ କରେ ଏବଂ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରଚୁର ଋତ (ସତ୍ୟ-ନିୟମ) କୁ ବହନ କରେ; ଗାଈମାନେ ତାହାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି। ତିନି ମହାନ ଉପର ଲୋକ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ଦୁଇଟି ଗୁହାରେ ନିହିତ (ଗୁପ୍ତ), ଗୋଟିଏ ଦର୍ଶନୀୟ (ପ୍ରକଟ) ଅଛି।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• षट्: six
• षट्: विशेषण (कर्म/कर्मधारय-सम्बन्धः) — ‘भारान्’ इति
• Type: Noun (Numeral)
• Root: षष् (संख्या-प्रातिपदिक)

• भारान्: burdens, loads
• भारान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: भार (प्रातिपदिक)

• एकः: one (single one)
• एकः: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective (Numeral)
• Root: एक (संख्या-प्रातिपदिक)

• अचरन्: moved, went
• अचरन्: क्रिया (कर्तृ-सम्बन्धः ‘एकः’)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)

• बिभर्ति: bears, supports
• बिभर्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु)

• ऋतम्: ṛta (cosmic order, truth)
• ऋतम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• वर्षिष्ठम्: most excellent, highest
• वर्षिष्ठम्: विशेषण
• Type: Adjective (Superlative)
• Root: वृश्/वर्ष (प्रातिपदिक ‘वर्षिष्ठ’ = अतिशय-श्रेष्ठ)

• उप: towards, near
• उप: उपपद/क्रियाविशेषण (आगुः इति सह)
• Type: Indeclinable
• Root: उप (उपसर्ग/अव्यय)

• गावः: cows
• गावः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• आगुः: came, have come
• आगुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + आ (उपसर्ग) → आ-गम्

• तिस्रः: three
• तिस्रः: कर्तृ (महीः इति विशेष्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun (Numeral)
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)

• महीः: great (ones); great goddesses/regions
• महीः: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective
• Root: मही (प्रातिपदिक) / मह् (गुणवाचक-आधार)

• उपराः: upper, higher
• उपराः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: उपर (प्रातिपदिक)

• तस्थुः: stood, have stood
• तस्थुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)

• अत्याः: swift (mares/ones), surpassing
• अत्याः: कर्तृ/विशेषण (तस्थुः इति सह; ‘महीः’ इत्यस्य सहसम्बन्धः)
• Type: Noun/Adjective
• Root: अत्य (प्रातिपदिक) / अति (उपसर्ग) + य (गत्यर्थ) (व्युत्पत्त्यनुसारेण)

• गुहा: in a cave, in concealment
• गुहा: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: गुहा (प्रातिपदिक)

• द्वे: two
• द्वे: कर्तृ (निहिते इति सह)
• Type: Noun (Numeral)
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक)

• निहिते: placed, deposited
• निहिते: कर्तृ-विशेषण (स्थित्यर्थे)
• Type: Participle (Past Passive)
• Root: धा (धातु) + नि (उपसर्ग) → नि-धा; क्त (निहित)

• दर्शि: visible, to-be-seen
• दर्शि: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: दर्शि (प्रातिपदिक; ‘दर्शि’ = दर्शनशील/दृश्य)

• एका: one
• एका: कर्तृ (निहिते इत्यस्य अवशिष्ट-सम्बन्धः: ‘द्वे … निहिते’; तयोः एका दर्शि)
• Type: Noun/Adjective (Numeral)
• Root: एक (संख्या-प्रातिपदिक)