Rig Veda 3.48.3: Mandala 3, Sukta 48, Mantra 3

Sukta 3.48

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

उपस्थाय मातरमन्नमैट्ट तिग्ममपश्यदभि सोममूधः । प्रयावयन्नचरद्गृत्सो अन्यान्महानि चक्रे पुरुधप्रतीकः ॥

Transliteration

upasthā́ya mātáram ánnám aiṭa tígmam apaśyad abhí sómam ū́dhaḥ | prayāváyan ácarad gṛ́tso anyā́n mahā́ni cakre purudhápratīkaḥ ||

Translation

ମାତାଙ୍କ ସମୀପେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ସେ ଅନ୍ନକୁ ଖୋଜିଲା; ସୋମର ଊଧରରେ ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିଲା। ଆଗେଇ ଚାଲି, ପ୍ରେରଣା ଦେଇ ଗୃତ୍ସ (ଉତ୍ସାହୀ) ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ବିହରିଲା ଏବଂ ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିଲା—ପୁରୁଧ-ପ୍ରତୀକ, ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେବାଳା।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उपस्थाय: having approached / having stood near
• उपस्थाय: (क्रियाविशेषण) मुख्यक्रियायाः पूर्वकालिकः
• Type: Verb
• Root: उप-स्था (√स्था)

• मातरम्: the mother
• मातरम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मातृ

• अन्नम्: food
• अन्नम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अन्न

• ऐट्ट: he went/attained (to)
• ऐट्ट: कर्तृ (अन्तर्निहितः—सः)
• Type: Verb
• Root: √अट् (अटति) / वैदिक रूप ‘ऐट्’

• तिग्मम्: sharp, keen
• तिग्मम्: कर्म (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: तिग्म

• अपश्यत्: he saw
• अपश्यत्: कर्तृ (अन्तर्निहितः—सः)
• Type: Verb
• Root: √पश् (पश्यति)

• अभि: towards, upon
• अभि: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि

• सोमम्: Soma
• सोमम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सोम

• ऊधः: udder
• ऊधः: कर्तृ/आधार (उपमा/विषयः—‘udder’ as the source/container)
• Type: Noun
• Root: ऊधस्

• प्रयावयन्: driving forth / setting in motion
• प्रयावयन्: कर्तृ (सः—‘driving/setting in motion’)
• Type: Verb
• Root: प्र-या-वय (√वय/√वी ‘to weave/drive/urge’ वैदिक caus./intens.-प्रायः)

• अचरत्: he moved / went
• अचरत्: कर्तृ (अन्तर्निहितः—सः)
• Type: Verb
• Root: √चर् (चरति)

• गृत्सः: the eager/clever one
• गृत्सः: कर्तृ (सः—‘the eager/clever one’)
• Type: Noun/Adjective
• Root: गृत्स

• अन्यान्: others
• अन्यान्: कर्म
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य

• महानि: great (deeds/things)
• महानि: कर्म
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: महत्

• चक्रे: he has done / he did
• चक्रे: कर्तृ (अन्तर्निहितः—सः)
• Type: Verb
• Root: √कृ (करोति)

• पुरुधप्रतीकः: having many forms/appearances
• पुरुधप्रतीकः: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Adjective (compound)
• Root: पुरुधा + प्रतीक