Rig Veda 2.25.4 — Mandala 2, Sukta 25, Mantra 4

Sukta 2.25

Rishi: Gṛtsamada (traditional ascription)

Devata: Brahmaṇaspati

Chandas: Jagatī (probable; confirm by metrical count)

Samhita Patha (Devanagari)

तस्मा अर्षन्ति दिव्या असश्चतः स सत्वभिः प्रथमो गोषु गच्छति । अनिभृष्टतविषिर्हन्त्योजसा यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः ॥

Transliteration

tásmā arṣanti divyā́ asaścátaḥ sá sátvabhiḥ prathamó góṣu gacchati | anibhṛṣṭa-tavíṣir hánty ójasā yaṃ-yáṃ yújaṃ kṛṇuté bráhmaṇas-pátiḥ ||

Translation

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଧାରାମାନେ ଅଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ବହେ; ନିଜ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ ସେ ଗୋଶୁ—କିରଣ/ଗୋମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—ପ୍ରଥମେ ପହଞ୍ଚେ। ଅନିଭୃଷ୍ଟ-ତବିଷି (ଅଦମ୍ୟ ତେଜ) ଥିବା ସେ ବଳରେ ହନନ କରେ; ଯାହା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଜନକୁ (ଜୁଆ-ସହଚରକୁ) ଶକ୍ତିମାନ କରନ୍ତି।

Word by Word

• तस्मै: to him
• तस्मै: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अर्षन्ति: they flow/stream
• अर्षन्ति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ऋष् (गत्यर्थ/स्रवणार्थ) धातु

• दिव्याः: heavenly, divine
• दिव्याः: कर्तृ (अर्षन्ति) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (दिव्-सम्बन्धी) प्रातिपदिक

• असश्चतः: not deviating, unerring (not separating)
• असश्चतः: कर्तृ (अर्षन्ति) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: असश्चत् (न- + सश्च्/सच् ‘to accompany, cling’; बहुव्रीहि/कर्मधारय-प्राय विशेषण) प्रातिपदिक

• सः: he
• सः: कर्तृ (गच्छति) / (हन्ति) / (कृणुते)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सत्वभिः: with strengths/powers
• सत्वभिः: करण
• Type: Noun
• Root: सत्व (सत्-भाव/बल/सत्त्व) प्रातिपदिक

• प्रथमः: first, foremost
• प्रथमः: कर्तृ (गच्छति) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: प्रथम प्रातिपदिक

• गोषु: among the cows; in the herds
• गोषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: गो प्रातिपदिक

• गच्छति: goes, comes
• गच्छति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् धातु

• अनिभृष्टतविषिः: of unopposed might
• अनिभृष्टतविषिः: कर्तृ (हन्ति) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अनिभृष्ट-तविषि (न- + निभृष्ट ‘checked/overpowered’ + तविषि ‘force, might’; बहुव्रीहि) प्रातिपदिक

• हन्ति: strikes, slays
• हन्ति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् धातु

• ओजसा: with might
• ओजसा: करण
• Type: Noun
• Root: ओजस् प्रातिपदिक

• यम्: whom
• यम्: कर्म (कृणुते) / सम्बन्ध (युजम्) निर्देश
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यम्: whomever
• यम्: कर्म (कृणुते)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• युजम्: an ally, yoked companion
• युजम्: कर्म (कृणुते)
• Type: Noun
• Root: युज् (नाम) ‘yoke-fellow, ally’ प्रातिपदिक

• कृणुते: makes (for himself), appoints
• कृणुते: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ धातु

• ब्रह्मणस्पतिः: Brahmaṇaspati (Lord of prayer)
• ब्रह्मणस्पतिः: कर्तृ (कृणुते) / (गच्छति) / (हन्ति)
• Type: Noun (Proper/Deity)
• Root: ब्रह्मणस्-पति (समास: षष्ठी-तत्पुरुष) प्रातिपदिक