Rig Veda 2.23.18: Mandala 2, Sukta 23, Mantra 18

Sukta 2.23

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Bṛhaspati

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

तव श्रिये व्यजिहीत पर्वतो गवां गोत्रमुदसृजो यदङ्गिरः । इन्द्रेण युजा तमसा परीवृतं बृहस्पते निरपामौब्जो अर्णवम् ॥

Transliteration

táva śriyé vy àjihīta párvato gávāṃ gotrám ud ásṛjo yád aṅgiraḥ | índreṇa yujā́ támasā párīvṛtaṃ bṛ́haspate nír apā́m aubjo arṇavám ||

Translation

ତୁମ ଶ୍ରୀ ପାଇଁ ପର୍ବତ ଭିନ୍ନ ହେଲା; ହେ ଅଙ୍ଗିରସ, ଗାବମାନଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଗୋତ୍ରକୁ ତୁମେ ମୁକ୍ତ କଲା। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ତମସାବୃତ ଜଳମଧ୍ୟରୁ ତୁମେ ମହାସାଗରକୁ ବାହାର କଲା—ହେ ବୃହସ୍ପତେ, ଲୁଚିଥିବା ପ୍ରବାହକୁ ତୁମେ ସ୍ୱାଧୀନ କଲା।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तव: of you / your
• तव: सम्बन्ध (genitival relation)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• श्रिये: for (your) splendor/prosperity
• श्रिये: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: श्री (स्त्री.)

• वि: apart, asunder, forth
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग)

• अजिहीत: you drove away / you cast off
• अजिहीत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: हā (धा.) + वि

• पर्वतः: the mountain
• पर्वतः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पर्वत (पुं.)

• गवाम्: of the cows
• गवाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: गो (स्त्री.)

• गोत्रम्: the cow-pen / enclosure
• गोत्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गोत्र (नपुं.)

• उद्: up, out
• उद्: —
• Type: Indeclinable
• Root: उद् (उपसर्ग)

• असृजः: you released / you let forth
• असृजः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सृज् (धा.) + उद्

• यत्: when / since / that
• यत्: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• अङ्गिरः: O Aṅgiras (seer)
• अङ्गिरः: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: अङ्गिरस् (पुं.; ऋषि-नाम)

• इन्द्रेण: with Indra
• इन्द्रेण: करण
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (पुं.)

• युजा: as a yoked companion / in yoking (with him)
• युजा: करण
• Type: Adjective/Noun (kṛdanta usage)
• Root: युज् (धा.) → युज्/युज्- (कृदन्त: युज् ‘yoking, yoked’) / also as instr. of युज्- ‘yoke, companion’

• तमसा: with darkness
• तमसा: करण
• Type: Noun
• Root: तमस् (नपुं.)

• परीवृतम्: enclosed, covered all around
• परीवृतम्: विशेषण
• Type: Participle
• Root: वृत् (धा.) + परि → (कृदन्त) परीवृत

• बृहस्पते: O Bṛhaspati
• बृहस्पते: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: बृहस्पति (पुं.; देव-नाम)

• निः: out, forth
• निः: —
• Type: Indeclinable
• Root: निस्/निः (उपसर्ग)

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अप्/आप् (स्त्री.; ‘water’)

• औब्जः: bursting forth (the waters) / causing to well up
• औब्जः: विशेषण
• Type: Adjective (kṛdanta)
• Root: उब्ज्/उब्ज (कृदन्त/विशेषण; from √उब्ज् ‘to press forth, to swell/burst’ in Vedic usage)

• अर्णवम्: the flood, the oceanic surge
• अर्णवम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अर्णव (पुं./नपुं.)