Rig Veda 10.81.2: Mandala 10, Sukta 81, Mantra 2

Sukta 10.81

Rishi: Viśvakarman hymn tradition (exact rishi per Anukramaṇī to be confirmed).

Devata: Viśvakarman

Chandas: Trishtubh (likely; needs verification)

Samhita Patha (Devanagari)

किं स्विदासीदधिष्ठानमारम्भणं कतमत्स्वित्कथासीत् । यतो भूमिं जनयन्विश्वकर्मा वि द्यामौर्णोन्महिना विश्वचक्षाः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.81.2

Transliteration

kíṃ svíd āsīd adhiṣṭhā́nam ārambháṇaṃ katamát svít kathā́ āsīt | yató bhū́miṃ janáyan viśvá-karmā́ ví dyā́m aurṇon mahinā́ viśvá-cakṣāḥ ||

Translation

ସତ୍ୟରେ ଆଧାର କ’ଣ ଥିଲା, ଭରସା କ’ଣ ଥିଲା, ଏବଂ କିପରି ଥିଲା? ଯେଉଁଠାରୁ ଭୂମିକୁ ଜନ୍ମ ଦେଉଥିବା ବିଶ୍ୱକର୍ମା—ସର୍ବତ୍ର ଦର୍ଶୀ—ନିଜ ମହିମା-ଶକ୍ତିରେ ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ) କୁ ସବୁଦିଗରୁ ଆବୃତ କଲା, ସେ ଉତ୍ସ କେଉଁଠି ଥିଲା?

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• किम्: what?
• किम्: Karma (प्रश्न-वस्तु)
• Type: Noun (pronoun)
• Root: किम् (प्रश्न-सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• स्वित्: indeed? / pray
• स्वित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: स्वित् (निपात)

• आसीत्: was
• आसीत्: —
• Type: Verb
• Root: √अस् (भू-सत्तायाम्)

• अधिष्ठानम्: support, base, foundation
• अधिष्ठानम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अधिष्ठान (अधि-√स्था → अधिष्ठान- प्रातिपदिक)

• आरम्भणम्: starting-point, means of beginning
• आरम्भणम्: Karma
• Type: Noun
• Root: आरम्भण (आ-√रभ् → आरम्भण- प्रातिपदिक)

• कतमः: which (one)?
• कतमः: Kartā (प्रश्न-वाच्य)
• Type: Adjective (pronoun)
• Root: कतम (प्रश्न-सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• स्वित्: indeed? / pray
• स्वित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: स्वित् (निपात)

• कथा: how?
• कथा: —
• Type: Indeclinable
• Root: कथा (अव्यय/प्रश्न-क्रियाविशेषण)

• आसीत्: was
• आसीत्: —
• Type: Verb
• Root: √अस्

• यतः: from which; whence
• यतः: Apādāna
• Type: Indeclinable
• Root: यतस् (सम्बन्ध-अव्यय; यद्-प्रातिपदिकात्)

• भूमिम्: the earth
• भूमिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)

• जनयन्: generating, producing
• जनयन्: Kartā (विशेषणरूपेण)
• Type: Participle
• Root: √जन् (जनने) → जनयत् (णिच्) वर्तमान-कृदन्त

• विश्वकर्मा: Viśvakarman (All-maker)
• विश्वकर्मा: Kartā
• Type: Noun (proper)
• Root: विश्वकर्मन् (प्रातिपदिक; देव-नाम)

• वि: apart, asunder, forth
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• द्याम्: the heaven, sky
• द्याम्: Karma
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक)

• और्णोत्: covered, spread over
• और्णोत्: —
• Type: Verb
• Root: √वृ (वरणे/आवरणे) → और्णोत् (वृणोति-धातोः लङ्)

• महिना: with might, by greatness
• महिना: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: महिन्/महि (प्रातिपदिक ‘महत्त्व/बल’)

• वि: apart, forth
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• विश्वचक्षाः: all-seeing
• विश्वचक्षाः: Kartā (विश्वकर्मणः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: विश्वचक्षस् (प्रातिपदिक; विश्व- + चक्षस्)