Rig Veda 10.71.7: Mandala 10, Sukta 71, Mantra 7

Sukta 10.71

Rishi: Bṛhaspati

Devata: Vāc

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

अक्षण्वन्तः कर्णवन्तः सखायो मनोजवेष्वसमा बभूवुः । आदघ्नास उपकक्षास उ त्वे ह्रदा इव स्नात्वा उ त्वे ददृश्रे ॥

Transliteration

akṣaṇvántáḥ kárṇavantáḥ sakhā́yo manojavéṣv ásamā babhūvuḥ | ādaghnā́sa upakakṣā́sa u tve hradā́ iva snā́tvā u tve dadṛśre ||

Translation

ଆଖିଥିବା, କାନଥିବା ସଖାମାନେ ମନର ଦ୍ରୁତ ଗତିମାନ ଚଳନରେ ଅସମ ହୋଇଗଲେ। କେହି ଘୁଁଡି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କେହି କକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନେ—ସ୍ନାନ ପରେ ହ୍ରଦ (କୁଣ୍ଡ) ଯେପରି—ତୋ ଭିତରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ହୁଅନ୍ତି।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अक्ष्ण्वन्तः: having eyes, seeing
• अक्ष्ण्वन्तः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: अक्ष्ण्वन्त् (अक्ष्णु- ‘आँख’ + -वत्)

• कर्णवन्तः: having ears, hearing
• कर्णवन्तः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: कर्णवन्त् (कर्ण ‘कान’ + -वत्)

• सखायः: friends, companions
• सखायः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सखि (प्रातिपदिक: सखा-)

• मनोजवेषु: in the mind-swift (impulses/paths), in mental speed
• मनोजवेषु: अधिकरण
• Type: Noun/Adjective (compound used substantively)
• Root: मनोजव (मनस् + जव)

• असमा: unequal, unlike (others)
• असमा: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: असमान् (a- + समान)

• बभूवुः: they became
• बभूवुः: —
• Type: Verb
• Root: भू

• आदघ्नासः: reaching down / low-reaching (epithet)
• आदघ्नासः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: आदघ्न (आ-√दघ्/दघ्न् ‘to reach/attain’; वैदिक विशेषण) अथवा ‘आदघ्न’ = ‘अधः-घ्न’ (नीचं हन्ति/दब्नोति) इति व्युत्पत्तिः (पाठभेद-व्याख्येय)

• उपकक्षासः: those at the side/nearby; attendants (lit. ‘at the flank’)
• उपकक्षासः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: उपकक्षा (उप- + कक्षा)

• उ: indeed, and
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ

• त्वे: in you
• त्वे: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: त्वद्

• ह्रदाः: lakes, pools
• ह्रदाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ह्रद (ह्रदः)

• इव: like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: —
• Type: Verbal indeclinable (gerund)
• Root: √स्ना

• उ: indeed, and
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ

• त्वे: in you
• त्वे: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: त्वद्

• ददृश्रे: they have seen / they appeared (to sight)
• ददृश्रे: —
• Type: Verb
• Root: √दृश्