Mantra 5
Sukta 10.156
Devata: Agni
Samhita Patha (Devanagari)
अग्ने केतुर्विशामसि प्रेष्ठः श्रेष्ठ उपस्थसत् । बोधा स्तोत्रे वयो दधत् ॥
Samhita Patha (IAST)
अग्ने॑ के॒तुर्वि॒शाम॑सि॒ प्रेष्ठ॒: श्रेष्ठ॑ उपस्थ॒सत् । बोधा॑ स्तो॒त्रे वयो॒ दध॑त् ॥
Transliteration
agne ketúrvíśām asi préṣṭhaḥ śréṣṭha upasthá-sat | bódhā stótre váyo dádhat ||
Translation
ହେ ଅଗ୍ନେ, ତୁମେ ବିଶାମ୍ (ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ) କେତୁ—ଧ୍ୱଜ-ପ୍ରକାଶ—ଅଟ; ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମୀପେ ଉପସ୍ଥିତ ଆସୀନ। ଆମ ସ୍ତୋତ୍ର ପ୍ରତି ଜାଗ୍ରତ ହେଅ; ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଆୟୁ ଓ ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ସ୍ଥାପନ କର।
Padapatha (Word Analysis)
अग्ने॑ । के॒तुः । वि॒शाम् । अ॒सि॒ । प्रेष्ठः॑ । श्रेष्ठः॑ । उ॒प॒स्थ॒ऽसत् । बोध॑ । स्तो॒त्रे । वयः॑ । दध॑त् ॥अग्ने । केतुः । विशाम् । असि । प्रेष्ठः । श्रेष्ठः । उपस्थसत् । बोध । स्तोत्रे । वयः । दधत् ॥agne | ketuḥ | viśām | asi | preṣṭhaḥ | śreṣṭhaḥ | upastha-sat | bodha | stotre | vayaḥ | dadhat
Word by Word
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
केतुःbanner; sign; radiant mark
केतुः:
कर्तृ (विशेष्य/प्रेडिकेट-नॉमिनेटिव)
TypeNoun
Rootकेतु- (प्रातिपदिक)
विशाम्of the clans/peoples
विशाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootविश्- (प्रातिपदिक) ‘कुल/जन/विष्टि’
असिyou are
असि:
(अस्ति-क्रिया) कर्तृ-सम्बन्ध
TypeVerb
Rootअस् (धातु) ‘to be’
प्रेष्ठःmost dear
प्रेष्ठः:
कर्तृ/विशेषण (अग्नेः)
TypeAdjective (superlative)
Rootप्रेष्ठ- (प्रातिपदिक; superlative of प्रिय-)
श्रेष्ठःbest; most excellent
श्रेष्ठः:
कर्तृ/विशेषण (अग्नेः)
TypeAdjective (superlative)
Rootश्रेष्ठ- (प्रातिपदिक; superlative of श्रेयस्/श्री)
उपस्थसत्stand near; attend (us)
उपस्थसत्:
क्रिया (आज्ञार्थ/निवेदन)
TypeVerb (injunctive/aorist form used as imperative-like)
Rootउप-स्था (धातु) ‘to stand near, attend’
बोधाःbe aware; take heed; awaken
बोधाः:
क्रिया (आज्ञार्थ)
TypeVerb (imperative)
Rootबुध् (धातु) ‘to notice, awaken, understand’
स्तोत्रेin the hymn of praise
स्तोत्रे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootस्तोत्र- (प्रातिपदिक)
वयःvital strength; vigor
वयः:
कर्म
TypeNoun
Rootवयस्- (प्रातिपदिक)
दधत्placing; bestowing
दधत्:
कर्तृ (क्रियाविशेषण/सहक्रिया)
TypeVerb (present participle)
Rootधा (धातु) ‘to place, bestow’