Rig Veda 1.83.3: Mandala 1, Sukta 83, Mantra 3

Sukta 1.83

Rishi: Gotama Rāhūgaṇa (traditionally for RV 1.83)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 1.83; verse-level verification recommended)

Samhita Patha (Devanagari)

अधि द्वयोरदधा उक्थ्यं वचो यतस्रुचा मिथुना या सपर्यतः । असंयत्तो व्रते ते क्षेति पुष्यति भद्रा शक्तिर्यजमानाय सुन्वते ॥

Transliteration

adhí dváyor adadhā ukthyàṁ vácо yata-srúcā mithunā́ yā́ saparyátaḥ | asaṁyattó vraté té kṣeti púṣyati bhadrā́ śaktír yajamānāya sunvaté ||

Translation

ସେଇ ଦୁଇ (ସମତୁଳିତ ଶକ୍ତି) ଉପରେ ତୁମେ ସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟ ଉକ୍ଥ୍ୟ ବଚନ ସ୍ଥାପନ କରିଛ—ସେବା ଓ ଆରାଧନା କରୁଥିବା ସେଇ ଯୁଗଳ ସ୍ରୁଚା (ଲଡଲ)। ତୁମ କର୍ମ-ବ୍ରତରେ ଅବନ୍ଧ ରହି, ଭଦ୍ର ଶକ୍ତି ସୋମ ପିଡ଼ୁଥିବା ଯଜମାନ ପାଇଁ ବସେ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अधि: upon, over
• अधि: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• द्वयोः: of/on the two
• द्वयोः: Adhikaraṇa
• Type: Noun (numeral/pronominal)
• Root: द्वि (सर्वनाम/संख्या-प्रातिपदिक)

• अदधाः: thou hast placed/established
• अदधाः: Kriyā
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) < दधा- (परस्मै)

• उक्थ्यम्: worthy of hymn/recitation
• उक्थ्यम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: उक्थ्य (प्रातिपदिक) < उक्थ

• वचः: speech, utterance
• वचः: Karma
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)

• यतस्रुचा: with the well-directed ladle
• यतस्रुचा: Karaṇa
• Type: Adjective
• Root: यतस्रुच् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास)

• मिथुना: as a pair, jointly
• मिथुना: Karaṇa
• Type: Adjective/Adverbial
• Root: मिथुन (प्रातिपदिक)

• याः: who (fem. pl.)
• याः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• सपर्यतः: worshipping, serving
• सपर्यतः: Kartā
• Type: Verb (participle)
• Root: सपर्य (धातु) < सपर्यति

• असंयत्तः: unrestrained, unchecked
• असंयत्तः: Kartā
• Type: Adjective (past participle)
• Root: सम्-यम् (धातु) → संयत; नञ्-समास

• व्रते: in (his) ordinance/vow, in the sacred order
• व्रते: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)

• ते: of thee, thy
• ते: Sambandha
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम)

• क्षेति: dwells, abides
• क्षेति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: क्षि (धातु) < क्षेति

• पुष्यति: thrives, prospers
• पुष्यति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: पुष् (धातु) < पुष्यति

• भद्रा: auspicious, благоприятная
• भद्रा: Kartā
• Type: Adjective
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)

• शक्तिः: power, ability
• शक्तिः: Kartā
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)

• यजमानाय: for the sacrificer
• यजमानाय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: यजमान (प्रातिपदिक)

• सुन्वते: for the Soma-presser (one who presses Soma)
• सुन्वते: Sampradāna
• Type: Participle (to a noun)
• Root: सु (धातु) < सुन्वत् (वर्तमान कृदन्त)