Rig Veda 1.72.10: Mandala 1, Sukta 72, Mantra 10

Sukta 1.72

Rishi: Madhucchandā Vaiśvāmitra (traditional for RV 1.72)

Devata: Agni (with cosmogenic action of the immortals)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

अधि श्रियं नि दधुश्चारुमस्मिन्दिवो यदक्षी अमृता अकृण्वन् । अध क्षरन्ति सिन्धवो न सृष्टाः प्र नीचीरग्ने अरुषीरजानन् ॥

Transliteration

ádhi śríyaṃ ní dadhúś cā́rum asmín divó yád akṣī́ amṛ́tā akṛṇvan | ádha kṣáranti síndhavo ná sṛṣṭā́ḥ prá nī́cīr agne áruṣīr ajānan ||

Translation

ଏହି ସତ୍ତାରେ ସେମାନେ ମନୋହର ଶ୍ରୀ (ଶୋଭା-ତେଜ)କୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଯେତେବେଳେ ଅମୃତମାନେ ଦ୍ୟୌର ଦୁଇ ଅକ୍ଷୀ (ଚକ୍ଷୁ) ଗଢ଼ିଲେ। ତା’ପରେ ସିନ୍ଧୁମାନେ ଯେନେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ପରି ବହିଲେ—ହେ ଅଗ୍ନି—ନିମ୍ନଦିଗକୁ ଅରୁଷୀ (ରକ୍ତିମ) ଧାରାମାନେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଜ୍ଞାନରେ ଆସିଲେ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अधि: upon, over
• अधि: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• श्रियम्: splendour, prosperity
• श्रियम्: Karma
• Type: Noun
• Root: श्री (स्त्री)

• नि: down, in; (prefix)
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• दधुः: they placed, they set
• दधुः: —
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• चारुम्: beautiful, lovely
• चारुम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: चारु (प्रातिपदिक)

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikaraṇa
• Type: Pronoun
• Root: अयम्/इदम् (सर्वनाम)

• दिवः: of heaven, of the sky
• दिवः: Sambandha
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (स्त्री) / दिव (प्रातिपदिक)

• यत्: when/that which
• यत्: —
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• अक्षी: (two) eyes
• अक्षी: Karma
• Type: Noun
• Root: अक्षि (नपुंसक; द्विवचन-प्रातिपदिक)

• अमृता: immortal, deathless
• अमृता: Karma
• Type: Adjective
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)

• अकृण्वन्: they made
• अकृण्वन्: —
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• अध: then, thereafter
• अध: —
• Type: Indeclinable
• Root: अध (अव्यय)

• क्षरन्ति: they flow
• क्षरन्ति: —
• Type: Verb
• Root: क्षर् (धातु)

• सिन्धवः: rivers, streams
• सिन्धवः: Kartā
• Type: Noun
• Root: सिन्धु (पुं)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• सृष्टाः: released, let loose
• सृष्टाः: —
• Type: Participle
• Root: सृज् (धातु) → सृष्ट (कृदन्त)

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• नीचीः: downward-flowing, low-going
• नीचीः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: नीचि/नीचीर् (स्त्री; प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: Sambodhana
• Type: Noun
• Root: अग्नि (पुं)

• अरुशीः: ruddy ones; red(-gleaming) (waters/streams)
• अरुशीः: Kartā
• Type: Noun/Adjective
• Root: अरुषी (स्त्री; प्रातिपदिक)

• अजानन्: they knew; they recognized
• अजानन्: —
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)