Rig Veda 1.141.2: Mandala 1, Sukta 141, Mantra 2

Sukta 1.141

Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional, subject to recension)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm)

Samhita Patha (Devanagari)

पृक्षो वपुः पितुमान्नित्य आ शये द्वितीयमा सप्तशिवासु मातृषु । तृतीयमस्य वृषभस्य दोहसे दशप्रमतिं जनयन्त योषणः ॥

Transliteration

pṛkṣó vápūḥ pitumā́n nítya ā́ śaye dvitī́yam ā́ saptáśivāsu mātṛ́ṣu | tṛtī́yam asya vṛṣabhásya dóhase dáśa-pramatiṃ janayanta yóṣaṇaḥ ||

Translation

ତାହାର ରୂପ ପୋଷକ ରସରେ ସମୃଦ୍ଧ, ପିତୃ-ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ; ଶାଶ୍ୱତ ସେ ଶୟନ କରେ। ଦ୍ୱିତୀୟଥର ସେ ସପ୍ତ ଶୁଭ ମାତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ରାମ କରେ। ତୃତୀୟଥର, ଏହି ବୃଷଭଙ୍କ ଦୋହନ ପାଇଁ, ପୋଷକ ଶକ୍ତିମାନେ ଦଶବିଧ ସମ୍ୟକ୍ ବିବେକକୁ ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତି।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• पृक्षः: mixed, variegated (one)
• पृक्षः: Kartā (वर्ण्य-विषयः/कर्ता-सम्बन्धी विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: पृक्ष (प्रातिपदिक; ‘पृक्ष’ = मिश्र/संयुक्त/चित्त्र, also used as epithet)

• वपुः: form, body, appearance
• वपुः: Kartā (वाक्य-विषयः)
• Type: Noun
• Root: वपुस् (प्रातिपदिक)

• पितुमान्: having nourishment/food (pitu)
• पितुमान्: Kartā (वपुः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: पितुमन्त् (प्रातिपदिक; पितु + मन्त्)

• नित्यः: everlasting, constant
• नित्यः: Kartā (विषय-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)

• आ: towards, unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• शये: lies, rests
• शये: Kriyā (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: शी (धातु; ‘to lie, rest’)

• द्वितीयम्: the second (stage/one)
• द्वितीयम्: Karma (आ-शये इत्यस्य ‘कुत्र/कस्मिन्’ इत्यर्थे क्रम-निर्देशः)
• Type: Adjective (ordinal)
• Root: द्वितीय (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)

• आ: unto, into
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (अव्यय/उपसर्ग)

• सप्तशिवासु: in the seven auspicious (ones)
• सप्तशिवासु: Adhikaraṇa (अधिकरणम्: ‘कासु?’)
• Type: Adjective
• Root: सप्तशिवा (प्रातिपदिक; सप्त + शिवा)

• मातृषु: among/in the mothers
• मातृषु: Adhikaraṇa (अधिकरणम्: ‘मातृषु’)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)

• तृतीयम्: the third (stage/one)
• तृतीयम्: Karma (क्रम-निर्देशः)
• Type: Adjective (ordinal)
• Root: तृतीय (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)

• अस्य: of this
• अस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वृषभस्य: of the bull (virile one)
• वृषभस्य: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• दोहसे: for milking, for yielding
• दोहसे: Sampradāna (उद्देश्य/प्रयोजनम्: ‘for milking/yielding’)
• Type: Noun
• Root: दोहस (प्रातिपदिक; ‘milking, yielding’)

• दशप्रमतिम्: tenfold insight/understanding
• दशप्रमतिम्: Karma (जनयन्तः इत्यस्य कर्म)
• Type: Noun
• Root: दशप्रमति (प्रातिपदिक; दश + प्रमति)

• जनयन्त: they generate, they produce
• जनयन्त: Kriyā (सहायक-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु; ‘to beget, produce’)

• योषणः: women, maidens (wives)
• योषणः: Kartā (जनयन्त इत्यस्य कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योषन्/योषा (प्रातिपदिक; ‘woman, maiden’)