HomeRig VedaMandala 1Sukta 130Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 1.130

Rishi: Parāśara Vāsiṣṭha
Devata: Indra (hymn context), with solar/poetic powers invoked in imagery
Chandas: Triṣṭubh (likely)

सूरश्चक्रं प्र वृहज्जात ओजसा प्रपित्वे वाचमरुणो मुषायतीशान आ मुषायति । उशना यत्परावतोऽजगन्नूतये कवे । सुम्नानि विश्वा मनुषेव तुर्वणिरहा विश्वेव तुर्वणिः ॥

सूर॑श्च॒क्रं प्र वृ॑हज्जा॒त ओज॑सा प्रपि॒त्वे वाच॑मरु॒णो मु॑षायतीशा॒न आ मु॑षायति । उ॒शना॒ यत्प॑रा॒वतोऽज॑गन्नू॒तये॑ कवे । सु॒म्नानि॒ विश्वा॒ मनु॑षेव तु॒र्वणि॒रहा॒ विश्वे॑व तु॒र्वणि॑: ॥

sū́raś cakráṃ prá vṛhat jā́ta ójasā prá pitvé vā́cam aruṇó muṣāyati īśāná ā́ muṣāyati | uśánā yát parāváto ájagan ūtáye kavé | sumnā́ni víśvā mánuṣā-iva turváṇir áhā víśva-iva turváṇiḥ ||

ସୂର୍ଯ୍ୟଜ, ଓଜସ୍ବୀ, ନିଜ ବଳରେ ଚକ୍ରକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାଏ; ଅରୁଣ (ଲାଲିମାମୟ) ପାନ ପାଇଁ (ପ୍ରପିତ୍ୱେ) ବାଚ୍/ବାଣୀକୁ ଚୋରାଇନେଉଛି; ଈଶାନ (ଅଧିପତି) ତାହାକୁ ନିଜ ଅଧିକାରରେ ନେଇନେଉଛି। ଯେତେବେଳେ ଉଶନା (କବି ଉଶନସ୍) ପରାବତ—ଦୂର ପାରରୁ—ଋଷିଙ୍କ ସହାୟତା ପାଇଁ ଆସିଲେ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ସୁମ୍ନ (କୃପା-ବର) ଆସିଲା—ଦିନକୁ ଦିନ—ମନୁଷ୍ୟ-ଦାନ ପରି, ତଥାପି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବେଗରେ ଆଣିଦେବା ତୁର୍ବଣି ସମାନ।

सूरः॑ । च॒क्रम् । प्र । वृ॒ह॒त् । जा॒तः । ओज॑सा । प्र । पि॒त्वे । वाच॑म् । अ॒रु॒णः । मु॒षा॒य॒ति॒ । ई॒शा॒नः । आ । मु॒षा॒य॒ति॒ । उ॒शना॑ । यत् । प॒रा॒ऽवतः॑ । अज॑गन् । ऊ॒तये॑ । क॒वे॒ । सु॒म्नानि॑ । विश्वा॑ । मनु॑षाऽइव । तु॒र्वणिः । अहा॑ । विश्वा॑ऽइव । तु॒र्वणिः॑ ॥सूरः । चक्रम् । प्र । वृहत् । जातः । ओजसा । प्र । पित्वे । वाचम् । अरुणः । मुषायति । ईशानः । आ । मुषायति । उशना । यत् । परावतः । अजगन् । ऊतये । कवे । सुम्नानि । विश्वा । मनुषाइव । तुर्वणिः । अहा । विश्वाइव । तुर्वणिः ॥sūraḥ | cakram | pra | vṛhat | jātaḥ | ojasā | pra | pitve | vācam | aruṇaḥ | muṣāyati | īśānaḥ | ā | muṣāyati | uśanā | yat | parāvataḥ | ajagan | ūtaye | kave | sumnāni | viśvā | manuṣāiva | turvaṇiḥ | ahā | viśvāiva | turvaṇiḥ

सूरःthe Sun (Sūrya)
सूरः:
Kartā
TypeNoun
Rootसूर (प्रातिपदिक) < √सुर्/सृ (दीप्तौ) (निरुक्त-परम्परा)
चक्रम्wheel, disc
चक्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक) < √चक्र्/√कृ (करणे) (व्युत्पत्तिः)
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र
वृहज्broad, wide
वृहज्:
Karma
TypeAdjective
Rootवृहज् (प्रातिपदिक/विशेषण) < √वृह् (वर्धने/वृंहणे)
जातःborn, arisen
जातः:
Kartā
TypeParticiple
Root√जन् (जन्मनि) → जात (कृदन्त)
ओजसाwith strength, by might
ओजसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
प्रपित्वेin/at the drinking (libation) time; at the draught
प्रपित्वे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootप्रपित्व (प्रातिपदिक; ‘प्र-पि-त्व’ भाव/अवस्था)
वाचम्speech, voice
वाचम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
अरुणःthe ruddy one (Aruna; dawn/sun-associated figure)
अरुणः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootअरुण (प्रातिपदिक)
मुषायतिsteals, snatches away
मुषायति:
TypeVerb
Root√मुष् (स्तेये)
ईशानःthe lord, the ruling one
ईशानः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootईशान (प्रातिपदिक; √ईश् ‘to rule’)
towards, unto
:
TypeIndeclinable
Root
मुषायतिsteals, takes away
मुषायति:
TypeVerb
Root√मुष् (स्तेये)
उशनाUśanā (Kavi Uśanas)
उशना:
Kartā
TypeProper Noun
Rootउशनस्/उशना (प्रातिपदिक; ऋषि-नाम)
यत्which/that
यत्:
TypePronoun
Rootयद्
परावतःfrom afar, from the distant region
परावतः:
Apādāna
TypeNoun
Rootपरावत् (प्रातिपदिक)
अजगन्they came, they went
अजगन्:
TypeVerb
Root√गम् (गतौ)
ऊतयेfor help, for aid
ऊतये:
Sampradāna
TypeNoun
Rootऊति (प्रातिपदिक)
कवेO sage/poet
कवे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
सुम्नानिfavours, blessings
सुम्नानि:
Karma
TypeNoun
Rootसुम्न (प्रातिपदिक)
विश्वाall
विश्वा:
Karma
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
मनुषाby/like a man
मनुषा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमनुष्/मनुष्य (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
तुर्वणिःTūrvaṇi (the impetuous one; epithet of Indra)
तुर्वणिः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootतुर्वणि (प्रातिपदिक; इन्द्रस्य विशेषणम्)
अहाdays
अहा:
Karma
TypeNoun
Rootअह (प्रातिपदिक)
विश्वेall
विश्वे:
Karma
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
तुर्वणिःTūrvaṇi (impetuous one; Indra)
तुर्वणिः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootतुर्वणि (प्रातिपदिक)