Valmiki Ramayana 6.95.16 — Yuddha Kanda, Sarga 95, Shloka 16

युद्धकाण्डे पञ्चनवतितमः सर्गः

Sarga 95: Lamentation in Laṅkā and the Causal Chain of Enmity

Devanagari script

हतोयोजनबाहुश्चकबन्दोरुदिराशनः ।क्रोधान्नादंनदन् सोऽथपर्याप्तंतन्निदर्शनम् ।।।।

Transliteration

hato yojanabāhuś ca kabandho rudhirāśanaḥ |

krodhān nādaṁ nadan so’tha paryāptaṁ tannidarśanam ||6.95.16||

Translation

ଯୋଜନ-ଦୀର୍ଘ ବାହୁଧାରୀ, ରୁଧିରାଶନ କବନ୍ଧ କ୍ରୋଧରେ ଗର୍ଜନ କରି ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବଧ ହେଲା; ଏହା ମଧ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପ୍ରମାଣ।

Word by Word

• हतः: was slain
• हतः: विधेय
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: हन्-धातोः क्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• योजनबाहुः: the one with yojana-long arms
• योजनबाहुः: कर्ता/विषय
• Type: Noun
• Root: योजन-बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: 'योजन-प्रमाणौ बाहू यस्य' (arms of a yojana)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• कबन्धः: Kabandha
• कबन्धः: कर्ता/विषय
• Type: Noun
• Root: कबन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• रुधिराशनः: blood-eater
• रुधिराशनः: कर्ता/विषय
• Type: Noun
• Root: रुधिर-आशन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: 'रुधिरम् आशनम् यस्य' (blood-eater)

• क्रोधात्: from anger
• क्रोधात्: अपादान (cause/source)
• Type: Noun
• Root: क्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे

• नादम्: a roar
• नादम्: कर्म (object of नदन्)
• Type: Noun
• Root: नाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• नदन्: roaring
• नदन्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Verb
• Root: नद् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'roaring'

• सः: he
• सः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध/अनुक्रम (discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle: then/now)

• पर्याप्तम्: sufficient
• पर्याप्तम्: विधेय
• Type: Adjective
• Root: परि-आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP used adjectivally), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्-निदर्शनम्: that proof/example
• तत्-निदर्शनम्: कर्ता/विषय
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + निदर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

Context

"Kabhanda who lived on blood came roaring, enraged, whose arms were eight meters long was also killed and that is a sufficient example."

Characters & Entities

• Kabandha
• Rāma (implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma teaches fearlessness before terrifying injustice; monstrous power collapses when confronted by righteous resolve.

What is the narrative situation?

Another prior exploit is cited: Rāma’s slaying of the fearsome Kabandha, underscoring that threats do not deter him.

Which character virtue is emphasized?

Fearlessness and steadiness under intimidation.