Sarga 3
लङ्कादुर्गवर्णनम् (Description of Lanka’s Fortifications and Forces)
युद्धकाण्ड
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଯୁକ୍ତିସଂଗତ ପରାମର୍ଶ ଶୁଣି ଶ୍ରୀରାମ ହନୁମାନଙ୍କୁ—ଶତ୍ରୁସେନାର ପରିମାଣ, ଦୁର୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କଠିନ ଦ୍ୱାରମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଓ ସ୍ୱରୂପ, ରକ୍ଷାବ୍ୟବସ୍ଥା, ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ନିବାସ—ସବୁ ନିଖୁଟ ଭାବେ ଜଣାଇବାକୁ ଆଦେଶ କଲେ। ବାକ୍କୌଶଳରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ ଲଙ୍କାର ଦୁର୍ଗବ୍ୟବସ୍ଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ସମ୍ମତ ହେଲେ। ହନୁମାନ ଲଙ୍କାକୁ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ସଦା ସଚେତନ ନଗରୀ ଭାବେ ଦେଖାଇଲେ—ରଥ, ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହାତୀ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ରାକ୍ଷସରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ଉଚ୍ଚ‑ବିଶାଳ ଦ୍ୱାର, ଧାତୁଜଡିତ କପାଟ ଓ ଲୋହା ଶଳାକା; ବାଣ‑ପଥର ଛାଡ଼ୁଥିବା ଯନ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଶତଘ୍ନୀ ପରି କଣ୍ଟକାସ୍ତ୍ର ସହ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପାହାରାଦାର। ରତ୍ନଖଚିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାକାର ନଗରକୁ ଘେରିଛି, ଶୀତଳ ଜଳଭରା ଗଭୀର ପରିଖାରେ ମାଛ ଓ ମକର/କୁମିର ଅଛନ୍ତି; ଯନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଉଠାଯାଉଥିବା ଚଳ ସେତୁ ପ୍ରବେଶକୁ ରୋକେ। ସେ ରାବଣଙ୍କ ନିରନ୍ତର ସତର୍କତା ଓ ଦ୍ୱାରଭିତ୍ତିକ ସେନାବିନ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ କହି, ନୀତିଗତ ନିଷ୍କର୍ଷ ଦେଲେ—ସମୁଦ୍ରଲଂଘନ ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ଲଙ୍କାର ପତନ ନିଶ୍ଚିତ। ଶେଷରେ ଶୁଭକାଳ ଦେଖି ଶୀଘ୍ର ସେନା ସଂଚାଳନ କରିବାକୁ ହନୁମାନ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
Shlokas
Verse 1
सुग्रीवस्यवचश्श्रुत्वाहेतुमत्परमार्थवत् ।प्रतिजग्राहकाकुत्स्थोहनूमन्तमथाब्रवीत् ।।।।
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ହେତୁମତ୍ ଓ ପରମାର୍ଥବତ୍ ବଚନ ଶୁଣି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତାପରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 2
तपसासेतुबन्धेनसागरोच्छोषणेनच ।सर्वथासुसमर्थोऽस्मिसागरस्यास्यलङ्घने ।।।।
ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା, ସେତୁବନ୍ଧ କରି, କିମ୍ବା ସାଗରକୁ ଶୁଷ୍କ କରି ମଧ୍ୟ—ଯେପରି ହେଉ—ଏହି ସମୁଦ୍ରକୁ ଲଙ୍ଘିବାରେ ମୁଁ ସର୍ବଥା ସୁସମର୍ଥ।
Verse 3
कतिदुर्गाणिदुर्गायालङ्कायाब्रूहितानिमे ।ज्ञातुमिच्छामितत्सर्वंदर्शनादिववानर ।।।।
ହେ ବାନର! ଦୁର୍ଗମ ଲଙ୍କାର କେତେ ଦୁର୍ଗ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ କୁହ; ତୁମେ ଯେପରି ଦେଖିଛ, ସେପରି ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
Verse 4
बलस्यपरिमाणंचद्वारदुर्गक्रियामपि ।गुप्तिकर्मचलङ्कायारक्षसांसदनानिच ।।।।यथासुखंयथावच्छलङ्कायामसिदृष्टवान् ।सर्वमाचक्ष्वतत्त्वेनसर्वथाकुशलोह्यसि ।।।।
ତାଙ୍କ ସେନାର ପରିମାଣ ମଧ୍ୟ କୁହ; ଦ୍ୱାର ଓ ଦୁର୍ଗର ଅଭେଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ; ଲଙ୍କାର ଗୁପ୍ତ ରକ୍ଷାକର୍ମ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନିବାସସ୍ଥାନମାନେ ମଧ୍ୟ।
Verse 5
बलस्यपरिमाणंचद्वारदुर्गक्रियामपि । गुप्तिकर्मचलङ्कायारक्षसांसदनानिच ।।6.3.4।।यथासुखंयथावच्छलङ्कायामसिदृष्टवान् ।सर्वमाचक्ष्वतत्त्वेनसर्वथाकुशलोह्यसि ।।6.3.5।।
ଲଙ୍କାରେ ତୁମେ ଯେପରି ସୁଖରେ ଓ ଯଥାବତ୍ ଦେଖିଛ, ସେ ସମସ୍ତକୁ ତତ୍ତ୍ୱସହିତ ସତ୍ୟରୂପେ କୁହ; କାରଣ ତୁମେ ସର୍ବଥା କୁଶଳ।
Verse 6
श्रुत्वारामस्यवचनंहनुमान्मारुतात्मजः ।वाक्यंवाक्यविदांश्रेष्ठोरामंपुनरथाब्रवीत् ।।।।
ରାମଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ମାରୁତିପୁତ୍ର ହନୁମାନ—ବାକ୍ୟବିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ତାପରେ ପୁନର୍ବାର ରାମଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
Verse 7
श्रूयतांसर्वमाख्यास्येदुर्गकर्मविधानतः ।गुप्तापुरीयथालङ्कारक्षिताचयथाबलैः ।।।।
ଶୁଣନ୍ତୁ; ଦୁର୍ଗକର୍ମର ବିଧାନାନୁସାରେ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ କହିବି—ଲଙ୍କାପୁରୀ କିପରି ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ, ଏବଂ କିପରି ସେନାବଳଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ।
Verse 8
राक्षसाश्चयथास्निग्धारावणस्यचतेजसा ।परांसमृद्धिंलङ्कायास्सागरस्यचभीमताम् ।।।।विभागंचबलौघस्यनिर्देशंवाहनस्यच ।एवमुक्त्वाकपिश्रेष्ठःकथयामासतत्त्ववित: ।।।।
(ମୁଁ କହିବି) ରାବଣଙ୍କ ତେଜର ପ୍ରଭାବରେ ରାକ୍ଷସମାନେ କିପରି ସ୍ନିଗ୍ଧଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ, ଲଙ୍କାର ପରମ ସମୃଦ୍ଧି କେମିତି, ଏବଂ ସାଗରର ଭୀମତା କେତେ ଭୟଙ୍କର—ତାହା।
Verse 9
राक्षसाश्चयथास्निग्धारावणस्यचतेजसा ।परांसमृद्धिंलङ्कायास्सागरस्यचभीमताम् ।।6.3.8।।विभागंचबलौघस्यनिर्देशंवाहनस्यच ।एवमुक्त्वाकपिश्रेष्ठःकथयामासतत्त्ववित: ।।6.3.9।।
ସେ ସେନାସମୂହର ବିଭାଗ ଓ ଯାନବାହନର ବିନ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ; ଏପରି କହି ସତ୍ୟଜ୍ଞ କପିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାହାକୁ ବିସ୍ତାରରେ କଥନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
Verse 10
हृष्टप्रमुदितालङ्कामत्तद्विपसमाकुला ।महतीरथसंपूर्णारक्षोगणसमाकुला ।।।।
ହର୍ଷପ୍ରମୁଦିତ ବିଶାଳ ଲଙ୍କା ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହାତୀମାନଙ୍କରେ ଠସାଠସ ଥିଲା; ଅନେକ ରଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ରାକ୍ଷସଗଣରେ ଭରିଥିଲା।
Verse 11
दृढबद्धकवाटानिमहापरिघवन्तिच ।द्वाराणिविपुलान्यस्याश्चत्वारिसुमहान्तिच ।।।।
ତାହାର ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକ ବିପୁଳ ଥିଲା; କବାଟଗୁଡ଼ିକ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବନ୍ଧା ଓ ମହାପରିଘଦ୍ୱାରା ସୁଦୃଢ଼ ଥିଲା; ଏବଂ ତାହାର ଚାରିଟି ସୁମହାନ ମହାଦ୍ୱାର ଗମ୍ଭୀର ଥିଲା।
Verse 12
तत्रेषूपलयन्त्राणिबलवन्तिमहान्तिच ।आगतंपरसैन्यंतैस्तत्रप्रतिनिवार्यते ।।।।
ସେଠାରେ ବାଣ ଓ ପଥର ନିକ୍ଷେପ କରିବା ପାଇଁ ବଳବାନ, ବିଶାଳ ଯନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା; ସେଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଆସୁଥିବା ଶତ୍ରୁସେନାକୁ ସେଠାରେ ରୋକି ପଛକୁ ହଂକାଯାଉଥିଲା।
Verse 13
द्वारेषुसंस्कृताभीमाःकालायसमयाश्शिताः ।शतशोरचितावीरैश्शतघ्नयोरक्षसांगणै ।।।।
ଦ୍ୱାରମାନଙ୍କ ନିକଟେ ରାକ୍ଷସ ଯୋଦ୍ଧାଗଣଙ୍କ ଦଳ ଦ୍ୱାରା କଳା ଲୋହାରେ ନିର୍ମିତ ଓ ଧାର ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ଶତଘ୍ନୀମାନେ ଶତଶଃ ସ୍ଥାପିତ ଥିଲେ।
Verse 14
सौवर्णस्तुमहांस्तस्याःप्राकारोदुष्प्रधर्षणः ।मणीविद्रुमवैदूर्यमुक्ताविरचितान्तरः ।।।।
କିନ୍ତୁ ତାହାର ମହାନ ପ୍ରାକାର ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଣ ଥିଲା; ମଣି, ବିଦ୍ରୁମ, ବୈଦୂର୍ୟ ଓ ମୁକ୍ତାଦିରେ ଜଡିତ ଅନ୍ତରଭାଗ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
Verse 15
सर्वतश्चमहाभीमाश्शीततोयवहाश्शुभाः ।अगाधाग्राहवत्यश्चपरिखामीनसेविता ।।।।
ତାହାର ଚାରିପାଖେ ଶୁଭ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦର୍ଶନୀୟ ପରିଖାମାନେ ଥିଲେ—ଶୀତଳ ହିମସମ ଜଳ ବହନ କରୁଥିବା, ଅଗାଧ ଗଭୀର, ଏବଂ ମାଛ ଓ ଗ୍ରାହମାନେ ସେବିତ।
Verse 16
द्वारेषुतासांचत्वारस्सङ्क्रमाःपरमायताः ।यन्त्रैरुपेताबहुभिर्महद्भिर्गृहपङ्क्तिभिः ।।।।
ସେହି ପରିଖାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରସ୍ଥାନରେ ଚାରିଟି ପରମ ଦୀର୍ଘ ସଂକ୍ରମ-ସେତୁ ଥିଲା; ଅନେକ ମହାନ ଯନ୍ତ୍ରରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଓ ବିଶାଳ ଗୃହପଙ୍କ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରକ୍ଷିତ ଥିଲା।
Verse 17
त्रायन्तेसङ्क्रमास्तत्रपरसैन्यागतेसति ।यन्त्रैस्तैरवकीर्यन्तेपरिखासुसमन्ततः ।।।।
ଯେତେବେଳେ ସେଠାରେ ଶତ୍ରୁସେନା ଆସିପହଞ୍ଚେ, ସେହି ସଂକ୍ରମମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ କରାଯାନ୍ତି; ଏବଂ ସେଇ ଯନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶପଥଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତଦିଗରୁ ପରିଖାମାନଙ୍କ ଭିତରକୁ ଟାଣିନିଆଯାଇ ପ୍ରବେଶ ନିରୋଧ ହୁଏ।
Verse 18
एकस्त्वकम्प्योबलवान्सङ्क्रमस्सुमहादृढः ।काञ्चनै र्बहुभिस्स्तम्भैर्वेदिकाभिश्चशोभितः ।।।।
ଗୋଟିଏ ବିଶେଷ ସଂକ୍ରମଣ ଅକମ୍ପ୍ୟ—ବଳବାନ୍ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼; ଅନେକ କାଞ୍ଚନ ସ୍ତମ୍ଭ ଓ ବେଦିକାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା।
Verse 19
स्वयंप्रकृतिमापन्नोयुयुत्सूराम रावण: ।उत्थितश्चाप्रमत्तश्चबलानामनुदर्शने ।।।।
ହେ ରାମ, ଯୁଦ୍ଧେଚ୍ଛୁ ରାବଣ ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି; ସେ ଉଠି ଅପ୍ରମତ୍ତ ହୋଇ ସେନାବଳର ବିନ୍ୟାସ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଛି।
Verse 20
लङ्कापुनर्निरालम्बादेवदुर्गाभयावहा ।नादेयंपार्वतंवान्यंकृत्रिमंचचतुर्विधम् ।।।।
ପୁନଶ୍ଚ ଲଙ୍କା ନିରାଲମ୍ବା, ଦେବଦୁର୍ଗ ସଦୃଶ ଭୟାବହ ଓ ଅପ୍ରାପ୍ୟ; ନଦୀଦୁର୍ଗ, ପର୍ବତଦୁର୍ଗ, ବନଦୁର୍ଗ ଓ କୃତ୍ରିମ—ଏହି ଚତୁର୍ବିଧ ଦୁର୍ଗବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସୁରକ୍ଷିତ।
Verse 21
स्थितापारेसमुद्रस्यदूरपारस्यराघव ।नौपथोपिश्चनास्त्यत्रनिरादेशश्चसर्वशः ।।।।
ହେ ରାଘବ, ସେ ସମୁଦ୍ରର ଅତିଦୂର ପାରତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଏଠାରେ ନୌପଥ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ସର୍ବତ୍ର ନିରାଦେଶ—ଅପ୍ରବେଶ୍ୟତା ଅଛି।
Verse 22
शैलाग्रेरचितादुर्गासापुरैर्देवपुरोपमा ।वाजिवारणासम्पूर्णालङ्कापरमदुर्जया ।।।।
ପର୍ବତଶିଖର ଉପରେ ଦୁର୍ଗରୂପେ ନିର୍ମିତ ସେ ନଗର ଦେବପୁର ସଦୃଶ ଦିଶୁଥିଲା; ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଲଙ୍କା ପରମ ଦୁର୍ଜୟ ଥିଲା।
Verse 23
परिखाश्चशतघ्नयश्चयन्त्राणिविविधानिच ।शोभयन्तिपुरींलङ्कांरावणस्यदुरात्मनः ।।।।
ପରିଖା, ଶତଘ୍ନୀ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯନ୍ତ୍ର—ଏସବୁ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ରାବଣଙ୍କ ଲଙ୍କାପୁରୀକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା।
Verse 24
अयुतंरक्षसामत्रपूर्वद्वारंसमाश्रितम् ।शूलहस्तादुराधर्षास्सर्वेखङ्गाग्रयोधिनः ।।।।
ଏଠାରେ ପୂର୍ବଦ୍ୱାରରେ ଦଶହଜାର ରାକ୍ଷସ ନିୟୁକ୍ତ; ଶୂଳହସ୍ତ, ଯୁଦ୍ଧେ ଦୁରାଧର୍ଷ, ସମସ୍ତେ ଖଡ୍ଗାଗ୍ରରେ ଅଗ୍ରପଙ୍କ୍ତିର ଯୋଦ୍ଧା।
Verse 25
नियुतंरक्षसामत्रदक्षिणद्वारमाश्रितम् ।चतुरङ्गेणसैन्येनयोधास्तत्राप्यनुत्तमाः ।।।।
ଦକ୍ଷିଣଦ୍ୱାରରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ନିୟୁତ ରାକ୍ଷସ ନିୟୋଜିତ; ଚତୁରଙ୍ଗ ସେନାର ସହାୟତାରେ, ସେଠାର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନୁତ୍ତମ।
Verse 26
प्रयुतंरक्षसामत्रपश्चिमद्वारमाश्रितम् ।चर्मखङ्गधरास्सर्वेतथासर्वास्त्रकोविदाः ।।।।
ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରରେ ଏଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଏକ ପ୍ରୟୁତ ସେନା ନିଯୁକ୍ତ; ସମସ୍ତେ ଚର୍ମ (ଢାଳ) ଓ ଖଡ୍ଗ ଧାରଣକାରୀ, ଏବଂ ସର୍ବାସ୍ତ୍ରରେ କୁଶଳ।
Verse 27
न्यर्बुदंरक्षसामत्राप्युत्तरद्वारमाश्रितम् ।रथिनश्चाश्ववाहाश्चकुलपुत्त्रास्सुपूजिताः ।।।।
ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରରେ ମଧ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଏକ ନ୍ୟର୍ବୁଦ ସେନା ନିଯୁକ୍ତ; ରଥୀ ଓ ଅଶ୍ୱାରୋହୀ, କୁଳପୁତ୍ର—ଉଚ୍ଚବଂଶୀ—ସୁପୂଜିତ ଓ ବିଶ୍ୱସ୍ତ।
Verse 28
शतशोऽथसहस्राणिमध्यमंस्कन्धमाश्रिताः ।यातुधानादुराधर्षास्साग्रकोटिश्चरक्षसाम् ।।।।
ନଗରର ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ଶତଶଃ ସହସ୍ରଶଃ ଦୁରାଧର୍ଷ ଯାତୁଧାନମାନେ ସଂଘଟିତ; ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ସାଗ୍ରକୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ।
Verse 29
तेमयासङ्क्रमाभग्नाःपरिखाश्चावपूरिताः ।दग्धाचनगरीलङ्काप्राकाराश्चावसादिताः ।।।।बलैकदेशःक्षपितोराक्षसानांमहात्मनाम् ।
ମୁଁ ସେ ସଂକ୍ରମମାନଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲି, ପରିଖାମାନଙ୍କୁ ପୂରିଦେଲି, ଏବଂ ଲଙ୍କା ନଗରୀକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦେଲି; ପ୍ରାକାରମାନେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ। ମହାତ୍ମା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସେନାର ଏକ ଅଂଶ କ୍ଷୟ ପାଇଲା।
Verse 30
येनकेनतुमार्गेणतरामवरुणालयम् ।हतेतिनगरीलङ्कावानरैरवधार्यताम् ।। ।।
ଯେ କୌଣସି ପଥରେ ଆମେ ବରୁଣାଳୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ତରିପାରିବୁ, ସେହି ପଥରେ ତରିଯାଉ; ବାନରମାନେ ତରିଗଲେ ପରେ ଲଙ୍କା ନଗରୀ ହତ ସମାନ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଧାରଣ କରାଯାଉ।
Verse 31
अङ्गदोद्विविदोमैन्दोजाम्बवान्पनसोऽनलः ।नीलस्सेनापतिश्चेवबलशेषेणकिंतव ।।।।प्लवमानाहिगत्वातांरावणस्यमहापुरीम् ।।।।सपर्वतवनांभित्त्वासखातांचसप्रतोरणाम् ।सप्राकारांसभवनामानयिष्यन्तिराघव ।।।।
ହେ ରାଘବ! ଅଙ୍ଗଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ମୈନ୍ଦ, ଜାମ୍ବବାନ, ପନସ, ଅନଲ ଏବଂ ସେନାପତି ନୀଳ ଏଠାରେ ଥିବାବେଳେ ଶେଷ ସେନା ତୁମକୁ କାହିଁକି ଦରକାର? ସେମାନେ ପ୍ଲବନ କରି ଯାଇ ରାବଣଙ୍କ ମହାପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ପର୍ବତ-ବନର ରକ୍ଷାବ୍ୟବସ୍ଥା, ଖାଇ ଓ ପ୍ରତୋରଣ, ପ୍ରାକାର ଓ ଭବନ ଭେଦି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।
Verse 32
अङ्गदोद्विविदोमैन्दोजाम्बवान्पनसोऽनलः ।नीलस्सेनापतिश्चेवबलशेषेणकिंतव ।।6.3.31।।प्लवमानाहिगत्वातांरावणस्यमहापुरीम् ।।6.3.32।।सपर्वतवनांभित्त्वासखातांचसप्रतोरणाम् ।सप्राकारांसभवनामानयिष्यन्तिराघव ।।6.3.33।।
ହେ ରାଘବ! ଅଙ୍ଗଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ମୈନ୍ଦ, ଜାମ୍ବବାନ, ପନସ, ଅନଲ ଏବଂ ସେନାପତି ନୀଳ ଏଠାରେ ଥିବାବେଳେ ଶେଷ ସେନା ତୁମକୁ କାହିଁକି ଦରକାର? ସେମାନେ ପ୍ଲବନ କରି ଯାଇ ରାବଣଙ୍କ ମହାପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ପର୍ବତ-ବନର ରକ୍ଷାବ୍ୟବସ୍ଥା, ଖାଇ ଓ ପ୍ରତୋରଣ, ପ୍ରାକାର ଓ ଭବନ ଭେଦି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।
Verse 33
अङ्गदोद्विविदोमैन्दोजाम्बवान्पनसोऽनलः ।नीलस्सेनापतिश्चेवबलशेषेणकिंतव ।।6.3.31।।प्लवमानाहिगत्वातांरावणस्यमहापुरीम् ।।6.3.32।।सपर्वतवनांभित्त्वासखातांचसप्रतोरणाम् ।सप्राकारांसभवनामानयिष्यन्तिराघव ।।6.3.33।।
ହେ ରାଘବ! ଅଙ୍ଗଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ମୈନ୍ଦ, ଜାମ୍ବବାନ, ପନସ, ଅନଲ ଏବଂ ସେନାପତି ନୀଳ ଏଠାରେ ଥିବାବେଳେ ଶେଷ ସେନା ତୁମକୁ କାହିଁକି ଦରକାର? ସେମାନେ ପ୍ଲବନ କରି ଯାଇ ରାବଣଙ୍କ ମହାପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ପର୍ବତ-ବନର ରକ୍ଷାବ୍ୟବସ୍ଥା, ଖାଇ ଓ ପ୍ରତୋରଣ, ପ୍ରାକାର ଓ ଭବନ ଭେଦି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।
Verse 34
एवमाज्ञापयक्षिप्रंबलानांसर्वसङ्ग्रहम् ।मुहूर्तेनतुयुक्तेनप्रस्थानमभिरोचय ।।।।
ଏହେତୁ ଶୀଘ୍ର ସମସ୍ତ ସେନାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ; ଏବଂ ଶୁଭ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରସ୍ଥାନକୁ ଅନୁମୋଦନ କର।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rama’s decision to ground warfare in verified intelligence: he formally requests detailed, truthful reconnaissance before committing the army, modeling rājadharma as evidence-based command rather than impulse.
The chapter teaches that dharmic action in crisis requires disciplined speech and accurate knowledge: Hanuman’s truthful, structured report and Rama’s careful inquiry show that moral intent must be paired with strategic clarity.
Lanka is mapped as an island-fortress across the ocean (Varuna’s abode), protected by golden walls, deep moats with crocodiles and fish, engineered movable bridges, and four major gates with massive garrisons—an archetype of a ‘city-as-fort’ in epic military geography.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.