Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 16, Shloka 7

विभीषणोपदेशे रावणस्य परुषवाक्यम्

Ravana’s Harsh Reply to Vibhishana’s Counsel

Devanagari script

नाग्निर्नान्यानिशस्त्राणिननःपाशाभयावहाः ।घोरास्स्वार्थप्रयुक्तास्तुज्ञातयोनोभयावहाः ।।।।

Transliteration

nāgnir nānyāni śastrāṇi na naḥ pāśā bhayāvahāḥ |

ghorāḥ svārtha-prayuktās tu jñātayo no bhayāvahāḥ ||

Translation

ଅଗ୍ନି ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ର ନୁହେଁ, ପାଶମାନେ ମଧ୍ୟ ଆମ ପାଇଁ ସତ୍ୟରେ ଭୟାବହ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ପ୍ରୟୁକ୍ତ ଘୋର ନିଜ ଜ୍ଞାତିମାନେ ଆମ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର।

Word by Word

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• अग्निः: fire
• अग्निः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• न: nor
• न: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• अन्यानि: other
• अन्यानि: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; शस्त्राणि इति विशेषणम्

• शस्त्राणि: weapons
• शस्त्राणि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• नः: our/of us
• नः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (our/of us)

• पाशाः: nooses
• पाशाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• भयावहाः: fear-bringing
• भयावहाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भय + आवह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः भयम् आवहन्ति

• घोराः: terrible
• घोराः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• स्वार्थप्रयुक्ताः: driven by self-interest
• स्वार्थप्रयुक्ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्वार्थ + प्रयुक्त (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः स्वार्थेन प्रयुक्ताः (impelled by self-interest)

• तु: but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (contrast)

• ज्ञातयः: relatives
• ज्ञातयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्ञाति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• नः: to us
• नः: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), बहुवचन (to us/for us)

• भयावहाः: fear-bringing
• भयावहाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भय + आवह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Context

"O Rakshasa! Relatives will insult and disapprove their chief even if he is an accomplished one, a virtuous one or a heroic one and does his duty (as a ruler)."

Characters & Entities

• Vibhīṣaṇa
• Rāvaṇa
• agni (fire)
• śastra (weapons)
• pāśa (noose)
• jñāti (kinsmen)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma cautions that inner moral corruption (selfishness) can be more dangerous than external threats; ethical vigilance begins within one’s own circle.

What is the narrative situation?

Through a proverb, Vibhīṣaṇa stresses to Rāvaṇa that the greatest danger may come from self-serving insiders, not enemy weapons.

Which character virtue is emphasized?

Discernment (viveka) and realism in moral judgment.