Shloka 22
हनूमत्सीतासंवादः
Hanumān–Sītā Dialogue and Identity Verification
Devanagari script
स राजा सत्यवाग्देव्या वरदानमनुस्मरन्।।।।मुमोह वचनं श्रुत्वा कैकेय्याः क्रूरमप्रियम्।
Transliteration
sa rājā satyavāg devyā varadānam anusmaran |
mumoha vacanaṃ śrutvā kaikeyyāḥ krūram apriyam ||
Translation
ସତ୍ୟବାଦୀ ସେ ରାଜା, ଦେବୀକୁ ଦିଆ ଵରଦାନ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, କୈକେୟୀର କ୍ରୂର ଓ ଅପ୍ରିୟ ବଚନ ଶୁଣି ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ।
Word by Word
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
राजाthe king
राजा:
कर्ता (Karta/Subject, apposition)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सत्यवाक्truthful in speech
सत्यवाक्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसत्य-वाच् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः सत्यं वाक् यस्य (सत्य + वाच्)
देव्याःof the queen
देव्याः:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
वरदानम्boon-giving (promise of boons)
वरदानम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवरदान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अनुस्मरन्remembering
अनुस्मरन्:
कर्ता (Karta/Agent, participial)
TypeVerb
Rootअनु-स्मृ (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'remembering'
मुमोहbecame bewildered/fainted
मुमोह:
क्रिया (Main action)
TypeVerb
Rootमुह् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
वचनम्words
वचनम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
पूर्वकाल (Pūrvakāla/Prior action)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (Absolutive/Gerund/क्त्वा), 'having heard'
कैकेय्याःof Kaikeyī
कैकेय्याः:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootकैकेयी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
क्रूरम्cruel
क्रूरम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootक्रूर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifies vacanam)
अप्रियम्unpleasant
अप्रियम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअप्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifies vacanam)
Context
"Remembering the boons the ever truthful king had granted to Kaikeyi, he fainted after hearing her cruel and harsh words.
Characters & Entities
D
DasarathaK
KaikeyiB
boons (varadana)FAQs
Satya as a binding moral force: Daśaratha’s truthfulness compels him to honor boons even when the demand is painful.
Daśaratha realizes Kaikeyī’s demand is tied to prior boons; the shock overwhelms him.
Daśaratha’s unwavering truthfulness—portrayed as both noble and tragically burdensome.