Shloka 2

सीताया रावणं प्रति धर्मोपदेशः

Sita’s Dharmic Admonition to Ravana

Devanagari script

दुःखार्ता रुदती सीता वेपमाना तपस्विनी।चिन्तयन्ती वरारोहा पतिमेव पतिव्रता।।।।तृणमन्तरतः कृत्वा प्रत्युवाच शुचिस्मिता।

Transliteration

duḥkhārtā rudatī sītā vepamānā tapasvinī | cintayantī varārohā patim eva pativratā || tṛṇam antarataḥ kṛtvā pratyuvāca śucismitā ||

Translation

ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତା, ରୁଦନ କରୁଥିବା, କମ୍ପିତ ତପସ୍ବିନୀ ସୀତା—ସୁନ୍ଦର କଟିଧରା, ପତିବ୍ରତା—ପତିଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଚିନ୍ତା କରି, ନିଜ ଓ (ରାବଣ) ମଧ୍ୟରେ ଏକ ତୃଣ ରଖି, ପବିତ୍ର ମୃଦୁ ସ୍ମିତ ସହ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Word by Word

• दुःख-आर्ता: afflicted by sorrow
• दुःख-आर्ता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दुःख (प्रातिपदिक) + आर्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (qualifying सीता)

• रुदती: weeping
• रुदती: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: रुद् (धातु)
• Form: शतृ (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• सीता: Sita
• सीता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• वेपमाना: trembling
• वेपमाना: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वेप् (धातु)
• Form: शानच् (present middle participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तपस्विनी: ascetic woman
• तपस्विनी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; गुणवाचक-नाम (one who practises austerity)

• चिन्तयन्ती: thinking
• चिन्तयन्ती: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: शतृ (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• वर-आरोहा: the fair-hipped/beautiful-limbed lady
• वर-आरोहा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक) + आरोह (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः—वरः आरोहः (सुन्दर-आरोहण/सुन्दर-नितम्बा) यस्याः सा

• पतिम्: husband
• पतिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• एव: only/indeed
• एव: Niyamaka (नियमक)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (particle of emphasis)

• पतिव्रता: chaste wife
• पतिव्रता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'पतौ व्रतम्' इति (devoted to husband)

• तृणम्: a blade of grass
• तृणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तृण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• अन्तरतः: in between
• अन्तरतः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तरतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (adverb of place) = 'in between'

• कृत्वा: having placed
• कृत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; 'having placed/made'

• प्रत्युवाच: replied
• प्रत्युवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति + वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• शुचि-स्मिता: with a gentle/pure smile
• शुचि-स्मिता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक) + स्मित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः—शुचि स्मितं यस्याः सा

Context

Sita, austere, beautiful and chaste afflicted by grief kept sobbing. Brooding over her husband and trembling in fear, she placed a blade of grass in between her and Ravana and replied with a gentle smile on her face.

Characters & Entities

• Sītā
• Rāvaṇa
• Aśoka-vana (implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes maintaining moral and physical boundaries; Sītā symbolically asserts separation from adharma by placing grass between herself and Rāvaṇa.

What is the narrative situation?

In captivity in Aśoka-vana, Sītā—terrified yet resolute—prepares to answer Rāvaṇa’s advances and threats.

Which character virtue is emphasized?

Chastity and inner discipline (tapas): despite distress, Sītā preserves dignity and resolves to speak truthfully.