Sarga 64

Verse 1

सुरकार्यमिदं रम्भे कर्तव्यं सुमहत्त्वया।लोभनं कौशिकस्येह काममोहसमन्वितम्।।1.64.1।।

“ହେ ରମ୍ଭେ, ଏହା ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ; ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ ତୁମେ ଏହା କରିବାକୁ ହେବ। ଏଠାରେ କାମମୋହ ସହିତ ଲୋଭନ କରି କୌଶିକଙ୍କୁ ମୋହରେ ପକାଇଦିଅ।”

Verse 2

तथोक्ता साऽप्सरा राम सहस्राक्षेण धीमता।व्रीडिता प्राञ्जलिर्वाक्यं प्रत्युवाच सुरेश्वरम्।।1.64.2।।

ହେ ରାମ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ଏପରି କହିଲେ ପରେ, ସେ ଅପ୍ସରା ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ହାତ ଯୋଡି, ଦେବମଣ୍ଡଳର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 3

अयं सुरपते घोरो विश्वामित्रो महामुनि:।घोरमुत्सृजते क्रोधं मयि देव न संशय:।।1.64.3।।ततो हि मे भयं देव प्रासादं कर्तुमर्हसि।

“ହେ ସୁରପତେ, ଏହି ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର; ହେ ଦେବ, ମୋ ଉପରେ ସେ ଘୋର କ୍ରୋଧ ନିଶ୍ଚୟ ଛାଡ଼ିବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଭୟଭୀତ; କୃପାକରି ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କରି ଆଶ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତୁ ଓ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।”

Verse 4

एवमुक्तस्तया राम रम्भया भीतया तदा।।1.64.4।।तामुवाच सहस्राक्षो वेपमानां कृताञ्जलिम्।

ହେ ରାମ, ଭୟଭୀତା ରମ୍ଭା ଏପରି କହିଲା ପରେ, ସହସ୍ରନେତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ତାହାବେଳେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଅଞ୍ଜଳିବଦ୍ଧ ଥିବା ତାକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 5

माभैषी रम्भे भद्रं ते कुरुष्व मम शासनम्।।1.64.5।।कोकिलो हृदयग्राही माधवे रुचिरद्रुमे।अहं कन्दर्पसहित स्स्थास्यामि तव पार्श्वत:।।1.64.6।।

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: “ରମ୍ଭେ, ଭୟ କରନି; ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ମୋ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କର। ମାଧବ ବସନ୍ତକାଳରେ ରୁଚିର ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ କୋକିଳର ହୃଦୟହାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, କନ୍ଦର୍ପ ସହିତ ତୋ ପାଖରେ ରହିବି।”

Verse 6

माभैषी रम्भे भद्रं ते कुरुष्व मम शासनम्।।1.64.5।।कोकिलो हृदयग्राही माधवे रुचिरद्रुमे।अहं कन्दर्पसहित स्स्थास्यामि तव पार्श्वत:।।1.64.6।।

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: “ରମ୍ଭେ, ଭୟ କରନି; ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ମୋ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କର। ମାଧବ ବସନ୍ତକାଳରେ ରୁଚିର ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ କୋକିଳର ହୃଦୟହାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, କନ୍ଦର୍ପ ସହିତ ତୋ ପାଖରେ ରହିବି।”

Verse 7

त्वं हि रूपं बहुगुणं कृत्वा परमभास्वरम्।तमृषिं कौशिकं रम्भे भेदयस्व तपस्विनम्।।1.64.7।।

“ରମ୍ଭେ, ତୁ ଅନେକ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ପରମ ଭାସ୍ୱର ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ତପସ୍ବୀ ଋଷି କୌଶିକ (ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର)ଙ୍କ ତପସ୍ୟାକୁ ଭଙ୍ଗ କରି ତାଙ୍କର ଏକାଗ୍ରତା ଭାଙ୍ଗିଦେ।”

Verse 8

सा श्रुत्वा वचनं तस्य कृत्वा रूपमनुत्तमम्।लोभयामास ललिता विश्वामित्रं शुचिस्मिता।।1.64.8।।

ତାଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି, ସେ ଅନୁତ୍ତମ ରୂପ ଧାରଣ କଲା; ଲଲିତା ଓ ଶୁଚିସ୍ମିତା ହୋଇ, ସେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 9

कोकिलस्य च शुश्राव वल्गु व्याहरत: स्वनम्।सम्प्रहृष्टेन मनसा तत एनामुदैक्षत।।1.64.9।।

ସେ କୋକିଳର ମଧୁର ଓ ମନୋହର ଡାକ ଶୁଣିଲେ; ମନ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେବା ସହ, ତାପରେ ସେ ତାକୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 10

अथ तस्य च शब्देन गीतेनाप्रतिमेन च।दर्शनेन च रम्भाया मुनिस्सन्देहमागत:।।1.64.10।।

ତାପରେ ସେହି ପକ୍ଷୀର ଅପ୍ରତିମ ଗୀତଧ୍ୱନି ଶୁଣି ଏବଂ ସେଠାରେ ରମ୍ଭାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁନିଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 11

सहस्राक्षस्य तत्कर्म विज्ञाय मुनिपुङ्गव:।रम्भां क्रोधसमाविष्ट श्शशाप कुशिकात्मज:।।1.64.11।।

ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଶିକାତ୍ମଜ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ରମ୍ଭାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 12

यन्मां लोभयसे रम्भे कामक्रोधजयैषिणम्।दशवर्षसहस्राणि शैली स्थास्यसि दुर्भगे ।।1.64.12।।

ହେ ରମ୍ଭେ, ଦୁର୍ଭାଗିନୀ! କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାରତ ମୋତେ ତୁମେ ଲୋଭାଇବାକୁ ଚାହିଲ; ତେଣୁ ତୁମେ ଶିଳା ହୋଇ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଭଳି ରହିବୁ।

Verse 13

ब्राह्मण स्सुमहातेजा स्तपोबलसमन्वित:।उद्धरिष्यति रम्भे त्वां मत्क्रोधकलुषीकृताम्।।1.64.13।।

ହେ ରମ୍ଭେ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତପୋବଳରେ ସମନ୍ୱିତ, ଏକଦିନ ମୋ କ୍ରୋଧରେ କଳୁଷିତ ହୋଇଥିବା ତୁମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ।

Verse 14

एवमुक्त्वा महातेजा विश्वामित्रो महामुनि:।अशक्नुवन् धारयितुं क्रोधं सन्तापमागत:।।1.64.14।।

ଏଭଳି କହି, ମହାତେଜସ୍ବୀ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କ୍ରୋଧକୁ ଧାରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେ ଦାହକ ସନ୍ତାପ ଓ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ପତିତ ହେଲେ।

Verse 15

तस्य शापेन महता रम्भा शैली तदाऽभवत्।वचश्शृत्वा च कन्दर्पो महर्षेस्स च निर्गत:।।1.64.15।।

ସେଇ ମହାଶାପରେ ରମ୍ଭା ସେତେବେଳେ ତୁରନ୍ତ ଶିଳାରୂପ ହେଲା; ମହର୍ଷିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି କନ୍ଦର୍ପ (ଏବଂ ପ୍ରେରକ) ସେଠାରୁ ପଛକୁ ହଟି ପଳାଇଗଲେ।

Verse 16

कोपेन स महातेजास्तपोऽपहरणे कृते।इन्द्रियैरजितै राम न लेभे शान्तिमात्मन:।।1.64.16।।

ହେ ରାମ, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ତପୋବଳ ହ୍ରାସ ପାଇଲାବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଜିତ ଥିବା ସେଇ ମହାତେଜସ୍ବୀ ନିଜ ଅନ୍ତରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।

Verse 17

बभूवास्य मनश्चिन्ता तपोऽपहरणे कृते ।नैव क्रोधं गमिष्यामि न च वक्ष्ये कथञ्चन।।1.64.17।।

ତପୋବଳ ହରଣ ହେବାରୁ ତାହାର ମନରେ ଚିନ୍ତା ଉଦ୍ଭବିଲା: “ଏବେ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବି ନାହିଁ, ନାହିଁ କିଛି ପ୍ରକାରେ ସେପରି କଥା କହିବି।”

Verse 18

अथवा नोच्छवसिष्यामि संवत्सरशतान्यपि।अहं विशोषयिष्यामि ह्यात्मानं विजितेन्द्रिय:।।1.64.18।।

“ନଚେତ୍ ଶତ-ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଶ୍ୱାସ ମଧ୍ୟ ନେବି ନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ ତପସ୍ୟାରେ ଏହି ଦେହକୁ ଶୋଷିଦେବି।”

Verse 19

तावद्यावद्धि मे प्राप्तं ब्राह्मण्यं तपसाऽऽर्जितम्।अनुच्छवसन्नभुञ्जान स्तिष्ठेयं शाश्वतीस्समा:।।1.64.19।।न हि मे तप्यमानस्य क्षयं यास्यन्ति मूर्तय:।

“ତପସ୍ୟାରେ ଅର୍ଜିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ ମିଳିନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଶ୍ୱାସ ରୋକି ଓ ଭୋଜନ ନକରି ଅନନ୍ତ ବର୍ଷ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିବି; କାରଣ ତପରତ ମୋ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ କ୍ଷୟ ପାଇବେ ନାହିଁ।”

Verse 20

एवं वर्षसहस्रस्य दीक्षां स मुनिपुङ्गव:।।1.64.20।।चकाराप्रतिमां लोके प्रतिज्ञां रघुनन्दन।

ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ! ଏହିପରି ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ଲୋକେ ଅପ୍ରତିମ ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କଲେ—ବର୍ଷସହସ୍ରର ଦୀକ୍ଷାରେ କଠୋର ତପସ୍ୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।