Ramayana — Bala Kanda, Sarga 5, Shloka 18

अयोध्यानगरवर्णनम्

Description of Ayodhya and the Ikshvaku Royal Setting

Devanagari script

दुन्दुभीभिर्मृदङ्गैश्च वीणाभि: पणवैस्तथा ।नादितां भृशमत्यर्थं पृथिव्यां तामनुत्तमाम् ।।।।

Transliteration

dundubhībhir mṛdaṅgaiś ca vīṇābhiḥ paṇavais tathā | nāditāṃ bhṛśam atyarthaṃ pṛthivyāṃ tām anuttamām ||

Translation

ଦୁନ୍ଦୁଭି, ମୃଦଙ୍ଗ, ବୀଣା ଓ ପଣବର ନାଦରେ ସେ ନଗରୀ ଅତ୍ୟଧିକ ଉଚ୍ଚରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଠୁଥିଲା; ପୃଥିବୀରେ ସେ ନଗରୀ ଅନୁତ୍ତମ—ଅପ୍ରତିମ ଥିଲା।

Word by Word

• दुन्दुभीभिः: by kettledrums/trumpets
• दुन्दुभीभिः: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दुन्दुभी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• मृदङ्गैः: by mṛdaṅga-drums
• मृदङ्गैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मृदङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Coordinator/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• वीणाभिः: by vīṇās
• वीणाभिः: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वीणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• पणवैः: by paṇava-drums
• पणवैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पणव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• तथा: also, likewise
• तथा: समुच्चय/प्रकार (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb/particle: ‘also/likewise’)

• नादिताम्: made to resound
• नादिताम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नद् (धातु) + णिच् + क्त (कृदन्त) → नादित
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-भूतकृदन्त (PPP), विशेषणम् (qualifying ताम्)

• भृशम्: excessively
• भृशम्: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भृशम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: intensity)

• अत्यर्थम्: exceedingly
• अत्यर्थम्: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्यर्थम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: ‘very much’)

• पृथिव्याम्: on earth
• पृथिव्याम्: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• ताम्: that (city)
• ताम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• अनुत्तमाम्: unsurpassed
• अनुत्तमाम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying ताम्)

Context

The city echoed with the sounds of trumpets, mrudangas, vinas and panavas. There was no city on earth superior to Ayodhya.

Characters & Entities

• Ayodhyā
• vīṇā
• mṛdaṅga
• dundubhi

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

A dharmic society supports auspicious arts and public celebration; cultural refinement is portrayed as a sign of ordered and ethical communal life.

What is the narrative situation?

The narrator highlights Ayodhyā’s vibrant soundscape and declares its unmatched excellence among earthly cities.

Which character virtue is emphasized?

Civic virtue: collective joy and refinement sustained under stable rule.