Sarga 49

Verse 1

अफलस्तु ततश्शक्रो देवानग्निपुरोगमान्।अब्रवीत्त्रस्तवदनस्सर्षिस्सङ्घान् सचारणान्।।।।

ତାପରେ ପୁରୁଷତ୍ୱ ହରାଇ ଭୟାକୁଳ ମୁଖବାନ୍ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଦେବମାନଙ୍କୁ, ଋଷିସଂଘମାନଙ୍କୁ ଓ ଚାରଣମାନଙ୍କ ସହିତ ସଭାକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 2

कुर्वता तपसो विघ्नं गौतमस्य महात्मन:।क्रोधमुत्पाद्य हि मया सुरकार्यमिदं कृतम्।।।।

ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରି ମୁଁ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଦେଲି; ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ଭାବି ଏହି କାମ ମୁଁ କରିଛି।

Verse 3

अफलोऽस्मि कृतस्तेन क्रोधात्सा च निराकृता।शापमोक्षेण महता तपोऽस्यापहृतं मया।।।।

ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ମୁଁ ପୁରୁଷତ୍ୱହୀନ ହୋଇଗଲି, ସେ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟକ୍ତା ହେଲା। ଏହି ମହାଶାପ ଓ ତାହାର ମୋକ୍ଷ-ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ମୋର କାରଣେ ତାଙ୍କ ତପଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ପାଇଲା।

Verse 4

तस्मात्सुरवरास्सर्वे सर्षिस्सङ्घास्सचारणा: ।सुरसाह्यकरं सर्वे सफलं कर्तुमर्हथ।।।।

ଏହେତୁ, ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ—ଋଷିସଂଘ ଓ ଚାରଣମାନଙ୍କ ସହ—ଦେବହିତ ପାଇଁ ମୁଁ ଯାହା କରିଛି, ତାହା ସଫଳ କରି ମୋତେ ପୁନଃ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 5

शतक्रतोर्वचश्श्रुत्वा देवास्साग्निपुरोगमा:।पितृदेवानुपेत्याहु स्सह सर्वैर्मरुद्गणै:।।।।

ଶତକ୍ରତୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଣୀ କରି ଦେବମାନେ—ସମସ୍ତ ମରୁଦ୍ଗଣ ସହ—ପିତୃଦେବମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ।

Verse 6

अयं मेषस्सवृषणश्शक्रो ह्यवृषण: कृत:।मेषस्य वृषणौ गृह्य शक्रायाऽशु प्रयच्छथ।।।।

“ଏହି ମେଷରେ ବୃଷଣ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ନିର୍ବୃଷଣ କରାଯାଇଛି। ମେଷର ବୃଷଣ ତୁରନ୍ତ ନେଇ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଦିଅ।”

Verse 7

अफलस्तु कृतो मेष: परां तुष्टिं प्रदास्यति।भवतां हर्षणार्थाय ये च दास्यन्ति मानवा:।।1.49.7।।

“ବୃଷଣହୀନ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ମେଷ ମଧ୍ୟ ପରମ ତୁଷ୍ଟି ଦେବ; ତୁମମାନଙ୍କ ହର୍ଷାର୍ଥେ ଏବଂ ଯେ ମାନବମାନେ ଏହାକୁ ଅର୍ପଣ କରିବେ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ କରିବ।”

Verse 8

अग्नेस्तु वचनं श्रुत्वा पितृदेवास्समागता:।उत्पाट्य मेषवृषणौ सहस्राक्षे न्यवेशयन्।।।।

ଅଗ୍ନିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ପିତୃଦେବତାମାନେ ସମବେତ ହେଲେ; ସେମାନେ ମେଷର ବୃଷଣ ଉପାଡ଼ି ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଉପରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 9

तदा प्रभृति काकुत्स्थ पितृदेवास्समागता:।अफलान् भुञ्जते मेषान् फलैस्तेषामयोजयन्।।।।

“ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ! ସେହି ସମୟରୁ ପିତୃଦେବତାମାନେ ସମବେତ ହୋଇ, ସେଇ ବୃଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼ିଦେଇ, ବୃଷଣହୀନ ମେଷମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରି ଭୋଗ କରନ୍ତି।”

Verse 10

इन्द्रस्तु मेषवृषणस्तदाप्रभृति राघव।गौतमस्य प्रभावेन तपसश्च महात्मन:।।।।

ହେ ରାଘବ, ସେହି ସମୟରୁ ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମେଷର ବୃଷଣ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 11

तदागच्छ महातेज आश्रमं पुण्यकर्मण:।तारयैनां महाभागामहल्यां देवरूपिणीम्।।।।

ଏହେତୁ, ହେ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ପୁଣ୍ୟକର୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସ; ଦେବରୂପିଣୀ ମହାଭାଗା ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ସେହି ବନ୍ଧନରୁ ଉଦ୍ଧାର କର।

Verse 12

विश्वामित्रवचश्श्रुत्वा राघवस्सहलक्ष्मण:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य तमाश्रममथाविशत्।।।।

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ରାଘବ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନରେ ଆଗରେ ରଖି, ସେହି ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 13

ददर्श च महाभागां तपसा द्योतितप्रभाम्।लोकैरपि समागम्य दुर्निरीक्ष्यां सुरासुरै:।।।।प्रयत्नान्निर्मितां धात्रा दिव्यां मायामयीमिव।स तुषारावृतां साभ्रां पूर्णचन्द्रप्रभामिव।।।।मध्येंऽभसो दुराधर्षां दीप्तां सूर्यप्रभामिव।

ସେ ମହାଭାଗା ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ତପସ୍ୟାରେ ଦୀପ୍ତ ପ୍ରଭାଯୁକ୍ତା; ଏମିତି ସୂକ୍ଷ୍ମା ଯେ ଲୋକ, ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ଏକତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସହଜେ ଦେଖି ପାରୁନଥିଲେ। ଧାତା ଅତି ପ୍ରୟାସରେ ଗଢ଼ିଥିବା ଦିବ୍ୟ ମାୟାମୟ ରୂପ ପରି ସେ ଲାଗୁଥିଲେ—ତୁଷାର ଓ ମେଘରେ ଆବୃତ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭା ପରି, ଏବଂ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଅଦମ୍ୟ ଭାବେ ଜ୍ୱଳିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ପରି।

Verse 14

ददर्श च महाभागां तपसा द्योतितप्रभाम्।लोकैरपि समागम्य दुर्निरीक्ष्यां सुरासुरै:।।1.49.13।।प्रयत्नान्निर्मितां धात्रा दिव्यां मायामयीमिव।स तुषारावृतां साभ्रां पूर्णचन्द्रप्रभामिव।।1.49.14।। मध्येंऽभसो दुराधर्षां दीप्तां सूर्यप्रभामिव।

ଏହି ପାଠ ଏହି ଏକେଇ ବର୍ଣ୍ଣନାକୁ ଅବ୍ୟାହତ କରେ: ରାମ ତପସ୍ୟାରେ ଦୀପ୍ତ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଦେବାସୁର ସହ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଦେଖିବା ଦୁର୍ଲଭ। ଧାତାଙ୍କ ପ୍ରୟାସରେ ଗଢ଼ା ଦିବ୍ୟ ମାୟାମୟ ରୂପ ପରି—ତୁଷାର-ମେଘାବୃତ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭା ପରି, ଏବଂ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଅଦମ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ପରି।

Verse 15

सा हि गौतमवाक्येन दुर्निरीक्ष्या बभूव ह।।।।त्रयाणामपि लोकानां यावद्रामस्य दर्शनम्।

ଗୌତମଙ୍କ ଶାପବଚନରେ ସେ ଅହଲ୍ୟା ତିନି ଲୋକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ୟ, ପ୍ରାୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ—ରାମଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 16

शापस्यान्तमुपागम्य तेषां दर्शनमागता।।।।राघवौ तु ततस्तस्या: पादौ जगृहतुस्तदा।

ଶାପର ଅନ୍ତ ଆସି ପହଞ୍ଚିବା ସହ ସେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଲା। ତେବେ ଦୁଇ ରାଘବ ଭକ୍ତିଭାବରେ ତାହାର ପାଦ ଧରି ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 17

स्मरन्ती गौतमवच: प्रतिजग्राह सा च तौ।।।।पाद्यमर्घ्यं तथाऽऽतिथ्यं चकार सुसमाहिता।प्रतिजग्राह काकुत्स्थो विधिदृष्टेन कर्मणा।।।।

ଗୌତମଙ୍କ ବଚନ ସ୍ମରି ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ସ୍ୱୀକାର କଲା; ସୁସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଯଥାବିଧି ଆତିଥ୍ୟ କରିଲା। କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ପରମ୍ପରାଦୃଷ୍ଟ ବିଧିଅନୁସାରେ ସେହି କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 18

स्मरन्ती गौतमवच: प्रतिजग्राह सा च तौ।।1.49.17।।पाद्यमर्घ्यं तथाऽऽतिथ्यं चकार सुसमाहिता।प्रतिजग्राह काकुत्स्थो विधिदृष्टेन कर्मणा।।1.49.18।।

ଗୌତମଙ୍କ ବଚନ ସ୍ମରି ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଆଦରସହ ସ୍ୱାଗତ କଲା; ସମାହିତ ମନରେ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଆତିଥ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲା। କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ପରମ୍ପରାସମ୍ମତ ବିଧିଅନୁସାରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 19

पुष्पवृष्टिर्महत्यासीद्देवदुन्दुभिनिस्वनै:।गन्धर्वाप्सरसां चैव महानासीत्समागम:।।।।

ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭିର ଗମ୍ଭୀର ନାଦ ମଧ୍ୟରେ ମହାନ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା; ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କର ମହା ସମାଗମ ମଧ୍ୟ ହେଲା।

Verse 20

साधु साध्विति देवास्तामहल्यां समपूजयन्।तपोबलविशुद्धाङ्गी गौतमस्य वशानुगाम्।।।।

ଦେବମାନେ ‘ସାଧୁ, ସାଧୁ’ ବୋଲି କହି ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ—ତପୋବଳରେ ଶୁଦ୍ଧ ଅଙ୍ଗବତୀ, ଏବଂ ଏବେ ଗୌତମଙ୍କ ଅଧିକାର ଓ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁଗତା।

Verse 21

गौतमोऽपि महातेजा अहल्यासहितस्सुखी।रामं सम्पूज्य विधिवत्तपस्तेपे महातपा:।।।।

ମହାତେଜସ୍ବୀ ମହାତପସ୍ବୀ ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ଅହଲ୍ୟା ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବିଧିପୂର୍ବକ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ପୁନର୍ବାର ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟାରେ ଲଗିଲେ।

Verse 22

रामोऽपि परमां पूजां गौतमस्य महामुने:।सकाशाद्विधिवत्प्राप्य जगाम मिथिलां तत:।।।।

ରାମ ମଧ୍ୟ ମହାମୁନି ଗୌତମଙ୍କ ନିକଟରୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପରମ ପୂଜା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ତାହାପରେ ସେଠାରୁ ମିଥିଲାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।