Sarga 39

Verse 1

विश्वामित्रवचश्श्रुत्वा कथाऽन्ते रघुनन्दन:।उवाच परमप्रीतो मुनिं दीप्तमिवानलम्।।1.39.1।।

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, କଥାର ଶେଷରେ ରଘୁନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଅଗ୍ନି ସମ ଦୀପ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ।

Verse 2

श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते विस्तरेण कथामिमाम्।पूर्वको मे कथं ब्रह्मन् यज्ञं वै समुपाहरत्।।1.39.2।।

ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ମୁଁ ଏହି କଥାକୁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ, ମୋ ପୂର୍ବଜ ଯଜ୍ଞକୁ କିପରି ଆୟୋଜନ କରି ଆରମ୍ଭ କଲେ?

Verse 3

विश्वामित्रस्तु काकुत्स्थमुवाच प्रहसन्निव।श्रूयतां विस्तरो राम सगरस्य महात्मन:।।1.39.3।।

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହସିବା ପରି କରି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ରାମ, ମହାତ୍ମା ସଗର ରାଜାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ କଥା ଶୁଣ।”

Verse 4

शङ्करश्वशुरो नाम हिमवानचलोत्तम:।विंध्यपर्वतमासाद्य निरीक्षेते परस्परम्।।1.39.4।।

ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପର୍ବତ ହିମବାନ୍ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ଏବଂ ଦୁହେଁ ପରସ୍ପରକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ।

Verse 5

तयोर्मध्ये प्रवृत्तोऽभूद्यज्ञ स्सपुरुषोत्तम।स हि देशो नरव्याघ्र प्रशस्तो यज्ञकर्मणि।।1.39.5।।

ସେଇ ଦୁଇ ପର୍ବତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ସେ ଦେଶ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶସ୍ତ ଥିଲା।

Verse 6

तस्याश्वचर्यां काकुत्स्थ दृढधन्वा महारथ:।अंशुमानकरोत्तात सगरस्य मते स्थित:।।1.39.6।।

ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ପ୍ରିୟ ତାତ! ଦୃଢଧନୁ ମହାରଥୀ ଅଂଶୁମାନ ସଗରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହି ସେଇ ଯଜ୍ଞାଶ୍ୱର ରକ୍ଷା ଓ ଅନୁସରଣ କଲେ।

Verse 7

तस्य पर्वणि तं यज्ञं यजमानस्य वासव:।राक्षसीं तनुमास्थाय यज्ञीयाश्वमपाहरत्।।1.39.7।।

ଯଜ୍ଞର ସମାପନ ପର୍ବଦିନେ, ଯଜମାନ ସଗର ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ନିରତ ଥିବାବେଳେ, ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ରାକ୍ଷସୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଯଜ୍ଞୀୟ ଅଶ୍ୱକୁ ଅପହରଣ କଲେ।

Verse 8

ह्रियमाणे तु काकुत्स्थ तस्मिन्नश्वे महात्मन:।उपाध्यायगणास्सर्वे यजमानमथाब्रुवन्।।1.39.8।।

ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ସେଇ ଅଶ୍ୱ ଅପହୃତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଉପାଧ୍ୟାୟଗଣ ତେବେ ଯଜମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 9

अयं पर्वणि वेगेन यज्ञियाश्वोऽपनीयते।हर्तारं जहि काकुत्स्थ हयश्चैवोपनीयताम्।।1.39.9।।

ଏହି ପର୍ବଦିନେ ଯଜ୍ଞୀୟ ଅଶ୍ୱକୁ ବେଗରେ ବଳପୂର୍ବକ ଅପହରଣ କରାଯାଉଛି; ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ହର୍ତ୍ତାକୁ ବଧ କର, ଏବଂ ଅଶ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଆଣାଯାଉ।

Verse 10

यज्ञच्छिद्रं भवत्येतत्सर्वेषामशिवाय न:।तत्तथा क्रियतां राजन् यथाऽच्छिद्र: क्रतुर्भवेत्।।1.39.10।।

ଏହା ଯଜ୍ଞରେ ଛିଦ୍ର (ଦୋଷ) ହୁଏ; ଏହା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶୁଭକର। ତେଣୁ, ହେ ରାଜନ, ଏମିତି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ ଯେ କ୍ରତୁ ନିର୍ଦୋଷ ଭାବେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଉ।

Verse 11

उपाध्यायवच श्श्रुत्वा तस्मिन् सदसि पार्थिव:।षष्टिं पुत्रसहस्राणि वाक्यमेतदुवाच ह।।1.39.11।।

ସେହି ଯଜ୍ଞସଭାରେ ଉପାଧ୍ୟାୟମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ପାର୍ଥିବ ରାଜା ନିଜ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 12

गतिं पुत्रा: न पश्यामि रक्षसां परुषर्षभा:।मन्त्रपूतैर्महाभागैरास्थितो हि महाक्रतु:।।1.39.12।।

ହେ ପୁତ୍ରମାନେ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶର କୌଣସି ଗତି ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ; କାରଣ ଏହି ମହାକ୍ରତୁ ମନ୍ତ୍ରପୂତ ହୋଇ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ପରିଚାଳିତ ହେଉଛି।

Verse 13

तद्गच्छत विचिन्वध्वं पुत्रका: भद्रमस्तु व:।समुद्रमालिनीं सर्वां पृथिवीमनुगच्छत।।1.39.13।।

ଏହେତୁ, ପୁତ୍ରମାନେ, ତୁମେ ଯାଇ ଖୋଜ; ତୁମମାନଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ସମୁଦ୍ରଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଅନୁସରି ଭ୍ରମଣ କରି ପରୀକ୍ଷା କର।

Verse 14

एकैकयोजनं पुत्रा विस्तारमधिगच्छत।यावत्तुरगसन्दर्श: तावत् खनत मेदिनीम्।तं चैव हयहर्तारं मार्गमाणा ममाज्ञया।।1.39.14।।

ପୁତ୍ରମାନେ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଏକେକ ଯୋଜନ ପରିମାଣରେ ଭୂମିକୁ କ୍ରମେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କର। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଶ୍ୱର ଦର୍ଶନ ନ ହୁଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମେଦିନୀକୁ ଖୋଦ; ଏବଂ ମୋ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଯଜ୍ଞାଶ୍ୱ ହରଣକାରୀ ସେଇ ଚୋରକୁ ଖୋଜ।

Verse 15

दीक्षित: पौत्रसहितस्सोपाध्यायगणो ह्यहम्।इह स्थास्यामि भद्रं वो यावत्तुरगदर्शनम्।।1.39.15।।

ମୁଁ ଦୀକ୍ଷିତ; ପୌତ୍ର ସହିତ ଏବଂ ଉପାଧ୍ୟାୟଗଣ ସହ ଏଠାରେ ରହିବି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଶ୍ୱର ଦର୍ଶନ ହୁଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଭଦ୍ର ହେଉ।

Verse 16

इत्युक्ता हृष्टमनसो राजपुत्रा महाबला:।जग्मुर्महीतलं राम पितुर्वचनयन्त्रिता:।।1.39.16।।

ଏପରି କୁହାଯାଇ, ହୃଷ୍ଟମନା ମହାବଳ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ—ହେ ରାମ—ପିତୃବଚନରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ପୃଥିବୀତଳକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 17

योजनायामविस्तारमेकैको धरणीतलम्।बिभिदु: परुषव्याघ्र वज्रस्पर्शसमैर्नखै:।।1.39.17।।

ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଏକେକ ଯୋଜନ ପରିମାଣର ଧରଣୀତଳ ନେଇ, ବଜ୍ରସ୍ପର୍ଶ ସମ କଠୋର ନଖଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ଭେଦି ଫାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 18

शूलैरशनिकल्पैश्च हलैश्चापि सुदारुणै:।भिद्यमाना वसुमती ननाद रघुनन्दन।।1.39.18।।

ଶୂଳ ଓ ଅଶନି-ସଦୃଶ ବାଣଭାଳା ଏବଂ ଅତି ଭୟଙ୍କର ହଳଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଭିଦ୍ୟମାନ ହେଉଥିବାବେଳେ, ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ବସୁମତୀ ଘୋର ନାଦ କଲା।

Verse 19

नागानां मथ्यमानानामसुराणां च राघव ।राक्षसानां च दुर्धर्षस्सत्त्वानां निनदोऽभवत्।।1.39.19।।

ହେ ରାଘବ, ସେମାନେ ଗଭୀରତାରେ ମଥନ କରି ଚିରି ଯାଉଥିବାବେଳେ, ନାଗ, ଅସୁର, ରାକ୍ଷସ ଓ ସେଠାରେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ଅନ୍ୟ ଦୁର୍ଧର୍ଷ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ଅସହ୍ୟ କୋଳାହଳ ଉଠିଲା।

Verse 20

योजनानां सहस्राणि षष्टिं तु रघुनन्दन ।बिभिदुर्धरणीं वीरा: रसातलमनुत्तमम्।।1.39.20।।

ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ସଗରଙ୍କ ବୀର ପୁତ୍ରମାନେ ଷଷ୍ଟି ସହସ୍ର ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧରଣୀକୁ ଭେଦି, ଅନୁତ୍ତମ ରସାତଳ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 21

एवं पर्वतसम्बाधं जम्बूद्वीपं नृपात्मजा:।खनन्तो नरशार्दूल सर्वत: परिचक्रमु:।।1.39.21।।

ଏହିପରି ପର୍ବତସଙ୍କୁଳ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପକୁ ଖନନ କରୁଥିବାବେଳେ, ହେ ନରଶାର୍ଦୂଳ, ସେଇ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପରିଭ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 22

ततो देवास्सगन्धर्वास्सासुरास्सहपन्नगा:।सम्भ्रान्तमनसस्सर्वे पितामहमुपागमन्।।1.39.22।।

ତାପରେ ଦେବମାନେ—ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର ଓ ନାଗମାନଙ୍କ ସହିତ—ମନେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନିକଟେ ଗଲେ।

Verse 23

ते प्रसाद्य महात्मानं विषण्णवदनास्तदा। ऊचु: परमसन्त्रस्ता पितामहमिदं वच:।।1.39.23।।

ସେମାନେ ମହାତ୍ମା (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ତାପରେ ବିଷଣ୍ଣମୁଖ ଓ ପରମଭୀତ ହୋଇ ପିତାମହଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 24

भगवन् पृथिवी सर्वा खन्यते सगरात्मजै:।बहवश्च महात्मानो हन्यन्ते तलवासिन:।।1.39.24।।

ହେ ଭଗବନ୍, ସଗରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଖୋଦୁଛନ୍ତି; ଏବଂ ପାତାଳବାସୀ ଅନେକ ମହାତ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟ ହତ ହେଉଛନ୍ତି।

Verse 25

अयं यज्ञहरोऽस्माकमनेनाश्वोऽपनीयते।इति ते सर्वभूतानि निघ्नन्ति सगरात्मजा:।।1.39.25।।

‘ଏହି ଜଣେ ଆମ ଯଜ୍ଞକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛି; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆମ ଅଶ୍ୱ ଅପହୃତ ହୋଇଛି’—ଏମିତି ଭାବି ସଗରପୁତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନିଘ୍ନ କରୁଛନ୍ତି।