Ramayana — Bala Kanda, Sarga 37, Shloka 28

कुमारसम्भवः—गङ्गायां तेजोनिक्षेपः

The Birth of Kumāra/Skanda and the Deposition of Śiva’s Energy through Gaṅgā

Devanagari script

प्रादुर्भूतं तत: क्षीरं कृत्तिकानामनुत्तमम् ।।1.37.28।।षण्णां षडाननो भूत्वा जग्राह स्तनजं पय:।

Transliteration

prādurbhūtaṁ tataḥ kṣīraṁ kṛttikānām anuttamam || 1.37.28 ||

ṣaṇṇāṁ ṣaḍ-ānano bhūtvā jagrāha stanajaṁ payaḥ |

Translation

ତାପରେ କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନୁତ୍ତମ କ୍ଷୀର ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା; ସେ ଷଡାନନ ହୋଇ, ଛଅଜଣଙ୍କ ସ୍ତନରୁ ବହୁଥିବା ପୟ ପାନ କଲା।

Word by Word

• प्रादुर्-भूतम्: manifested
• प्रादुर्-भूतम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रादुस् (अव्यय/उपसर्गसदृश) + भू (धातु) → भूत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्तम् (क्त); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘manifested/appeared’ (qualifying क्षीरम्)

• ततः: then
• ततः: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रमवाचक-अव्यय

• क्षीरम्: milk
• क्षीरम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• कृत्तिकानाम्: of the Kṛttikās
• कृत्तिकानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: कृत्तिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्

• अनुत्तमम्: unsurpassed/excellent
• अनुत्तमम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying क्षीरम्)

• षण्णाम्: of six
• षण्णाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: षष् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; संख्या-विशेषणम् (of six)

• षड्-आननः: the six-faced one
• षड्-आननः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: षष् (संख्या) + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समासः (षड् आननानि यस्य); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund): ‘having become/assuming’

• जग्राह: took/received
• जग्राह: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• स्तन-जम्: born from the breast
• स्तन-जम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्तन (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (स्तनात् जातम्); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying पयः)

• पयः: milk
• पयः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

Context

Then excellent milk surged in the breasts of krittikas. Assuming six mouths, he sucked the milk.

Characters & Entities

• Skanda/Kumāra (Ṣaḍānana)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is nurturing care: the community (the six Kṛttikās) sustains the one entrusted to them, illustrating protection of the vulnerable as a righteous obligation.

What is the narrative situation?

Milk miraculously manifests in the Kṛttikās, and the child assumes six faces to nurse from all six at once.

Which character virtue is emphasized?

Maternal compassion and generosity: the Kṛttikās provide nourishment without rivalry or withholding.