Sarga 37

Verse 1

तप्यमाने तपो देवे देवा: सर्षिगणा: पुरा।सेनापतिमभीप्सन्त: पितामहमुपागमन्।।1.37.1।।

ପୁରାତନ କାଳରେ, ଯେତେବେଳେ ଦେବ ଈଶ୍ୱର ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ସର୍ଷିଗଣ ସହିତ ଦେବତାମାନେ ଦେବସେନାର ସେନାପତି ଆକାଂକ୍ଷା କରି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 2

ततोऽब्रुवन् सुरास्सर्वे भगवन्तं पितामहम्।प्रणिपत्य सुरास्सर्वे सेन्द्रास्साग्निपुरोगमा:।।1.37.2।।

ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭଗବାନ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ।

Verse 3

यो न स्सेनापतिर्देव दत्तो भगवता पुरा।तप: परममास्थाय तप्यते स्म सहोमया।।1.37.3।।

ହେ ଦେବ! ଭଗବାନ୍ ପୂର୍ବକାଳରେ ଆମକୁ ଯେ ସେନାପତି ଦାନ କରିଥିଲେ, ସେ ପରମ ତପ ଆଶ୍ରୟ କରି ଏବେ ଉମାଙ୍କ ସହିତ ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି।

Verse 4

यदत्रानन्तरं कार्यं लोकानां हितकाम्यया।संविधत्स्व विधानज्ञ त्वं हि न: परमा गति:।।1.37.4।।

ଏହେ ବିଧାନଜ୍ଞ, ଲୋକମାନଙ୍କ ହିତକାମନାରେ ଏଠାରୁ ପରେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ବିଧାନ କର; କାରଣ ତୁମେ ହିଁ ନିଶ୍ଚୟ ଆମର ପରମ ଆଶ୍ରୟ ଓ ପରମ ଗତି॥

Verse 5

देवतानां वचश्श्रुत्वा सर्वलोकपितामह:।सान्त्वयन्मधुरैर्वाक्यैस्त्रिदशानिदमब्रवीत्।।1.37.5।।

ଦେବତାମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସର୍ବଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ମଧୁର ବାକ୍ୟରେ ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଏପରି କହିଲେ॥

Verse 6

शैल पुत्र्या यदुक्तं तन्न प्रजास्यथ पत्निषु ।तस्या वचनमक्लिष्टं सत्यमेतन्न संशय:।।1.37.6।।

ଶୈଳପୁତ୍ରୀ ଉମା ଯାହା କହିଛନ୍ତି ତାହା ଅଚଳ: ତୁମମାନଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମାଇବ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ବଚନ ଅକ୍ଲିଷ୍ଟ ଓ ସତ୍ୟ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ॥

Verse 7

इयमाकाशगा गङ्गा यस्यां पुत्रं हुताशन:।जनयिष्यति देवानां सेनापतिमरिन्दमम्।।1.37.7।।

ଏହି ଆକାଶଗାମିନୀ ଗଙ୍ଗା; ଏହାରେ ହୁତାଶନ ଅଗ୍ନିଦେବ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶତ୍ରୁଦମନ ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ, ଯିଏ ଦେବସେନାର ସେନାପତି ହେବ॥

Verse 8

ज्येष्ठा शैलेन्द्रदुहिता मानयिष्यति तत्सुतम्।उमायास्तद्बहुमतं भविष्यति न संशय:।।1.37.8।।

ଶୈଳେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗା ସେହି ପୁତ୍ରକୁ ସମ୍ମାନ କରି ପାଳନ-ପୋଷଣ କରିବେ; ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ॥

Verse 9

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कृतार्था रघुनन्दन।प्रणिपत्य सुरास्सर्वे पितामहमपूजयन्।।1.37.9।।

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି, ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ, ସମସ୍ତ ଦେବତା କୃତାର୍ଥ ହେଲେ; ପ୍ରଣାମ କରି ସେମାନେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 10

ते गत्वा पर्वतं राम कैलासं धातुमण्डितम्।अग्निं नियोजयामासु: पुत्रार्थं सर्वदेवता:।।1.37.10।।

ହେ ରାମ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ, ପୁତ୍ରପ୍ରାପ୍ତି ନିମିତ୍ତେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ନିୟୋଜିତ କଲେ।

Verse 11

देवकार्यमिदं देव संविधत्स्व हुताशन।शैलपुत्र्यां महातेजो गङ्गायां तेज उत्सृज।।1.37.11।।

“ହେ ଦେବ, ହେ ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି), ଏହି ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କର; ହେ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ଶୈଳପୁତ୍ରୀ ଗଙ୍ଗାରେ ଶିବଙ୍କ ତେଜ ନିକ୍ଷେପ କର।”

Verse 12

देवतानां प्रतिज्ञाय गङ्गामभ्येत्य पावक:।गर्भं धारय वै देवि देवतानामिदं प्रियम्।।1.37.12।।

ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ପାବକ (ଅଗ୍ନି) ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ: “ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଗର୍ଭ ଧାରଣ କର; ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ।”

Verse 13

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दिव्यं रूपमधारयत्।दृष्ट्वा तन्महिमानं स समन्तादवकीर्यत।।1.37.13।।

ତାଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି ଗଙ୍ଗା ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ମହିମା ଦେଖି ଅଗ୍ନିଦେବ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ବ୍ୟାପିଗଲେ।

Verse 14

समन्ततस्तदा देवीमभ्यषिञ्चत पावक:।सर्वस्रोतांसि पूर्णानि गङ्गाया रघुनन्दन।।1.37.14।।

ତେବେ ପାବକ (ଅଗ୍ନି) ଦେବୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଅଭିଷିଞ୍ଚନ କଲେ; ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ଗଙ୍ଗାର ସମସ୍ତ ସ୍ରୋତ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।

Verse 15

तमुवाच ततो गङ्गा सर्वदेवपुरोहितम्।अशक्ता धारणे देव तव तेज स्समुद्धतम्।दह्यमानाग्निना तेन सम्प्रव्यथितचेतना।।1.37.15।।

ତେବେ ଗଙ୍ଗା ସର୍ବଦେବଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ହେ ଦେବ, ତୁମର ଉଦ୍ଧତ ତେଜକୁ ମୁଁ ଧାରଣ କରିପାରୁନି। ସେଇ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିତ ହୋଇ ମୋର ଚିତ୍ତ ଓ ଚେତନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟଥିତ ହୋଇଛି।’

Verse 16

अथाब्रवीदिदं गङ्गां सर्वदेवहुताशन:।इह हैमवती पादे गर्भोऽयं सन्निवेश्यताम्।।1.37.16।।

ତାପରେ ସର୍ବଦେବଙ୍କ ହବିଗ୍ରାହୀ ଅଗ୍ନିଦେବ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ଏଠାରେ ହିମବତ୍‌ର ପାଦପ୍ରଦେଶରେ ଏହି ଗର୍ଭକୁ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଉ।’

Verse 17

श्रुत्वा त्वग्निवचो गङगा तं गर्भमतिभास्वरम्।उत्ससर्ज महातेज स्स्रोतोभ्यो हि तदानघ ।।1.37.17।।

ହେ ମହାବଳୀ ନିର୍ଦୋଷ ରାମ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଗଙ୍ଗା ସେଇ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଗର୍ଭକୁ ନିଜ ସ୍ରୋତମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ମୁକ୍ତ କଲେ; ତାହା ତାଙ୍କର ପ୍ରବାହରୁ ବାହାରି ଗଲା।

Verse 18

यदस्या निर्गतं तस्मात्तप्तजाम्बूनदप्रभम् ।काञ्चनं धरणीं प्राप्तं हिरण्यममलं शुभम्।।1.37.18।।

ତାଙ୍କଠାରୁ ଯାହା ବାହାରିଲା, ତାହା ତପ୍ତ ଜାମ୍ବୂନଦ-ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା; ଭୂମିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ସହିତ ନିର୍ମଳ, ଶୁଭ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 19

ताम्रं कार्ष्णायसं चैव तैक्ष्ण्यादेवाभ्यजायत।।1.37.19।।मलं तस्याभवत्तत्र त्रपु सीसकमेव च।तदेतद्धरणीं प्राप्य नानाधातुरवर्धत।।1.37.20।।

ତାହାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶକ୍ତିରୁ ତାମ୍ର ଓ ଲୋହା ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 20

ताम्रं कार्ष्णायसं चैव तैक्ष्ण्यादेवाभ्यजायत।।1.37.19।।मलं तस्याभवत्तत्र त्रपु सीसकमेव च।तदेतद्धरणीं प्राप्य नानाधातुरवर्धत।।1.37.20।।

ସେଠାରେ ତାହାର ଅବଶେଷ ତ୍ରପୁ (ଟିନ) ଓ ସୀସକ (ସିସା) ହୋଇଗଲା; ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଧରାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବାମାତ୍ରେ ନାନା ପ୍ରକାର ଧାତୁ ବଢ଼ି ପ୍ରସାରିତ ହେଲା।

Verse 21

निक्षिप्तमात्रे गर्भे तु तेजोभिरभिरञ्जितम्।सर्वं पर्वतसन्नद्धं सौवर्णमभवद्वनम्।।1.37.21।।

ଗର୍ଭଟି ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହେବାମାତ୍ରେ ତାହା ତେଜରେ ଅଭିରଞ୍ଜିତ ହେଲା; ଏବଂ ସମଗ୍ର ବନାବୃତ ପର୍ବତ ସୌବର୍ଣ୍ଣମୟ ହୋଇପଡ଼ିଲା।

Verse 22

जातरूपमिति ख्यातं तदा प्रभृति राघव।सुवर्णं पुरुषव्याघ्र हुताशनसमप्रभम्।।1.37.22।।तृणवृक्षलतागुल्मं सर्वं भवति काञ्चनम्।

ସେହି ସମୟରୁ, ହେ ରାଘବ—ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର—ହୁତାଶନ ସମ ପ୍ରଭାବାନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ‘ଜାତରୂପ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେଲା; ସେଠାରେ ତୃଣ, ବୃକ୍ଷ, ଲତା, ଗୁଲ୍ମ—ସବୁ କାଞ୍ଚନମୟ ଦିଶିଲା।

Verse 23

तं कुमारं ततो जातं सेन्द्रास्सह मरुद्गणा:।।1.37.23।।क्षीरसंभावनार्थाय कृत्तिकास्समयोजन्।

ତାପରେ ସେ କୁମାର ଜନ୍ମ ନେଲାବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବଗଣ ଓ ମରୁଦ୍ଗଣ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷୀରପାନ କରାଇବା ପାଇଁ କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 24

ता: क्षीरं जातमात्रस्य कृत्वा समयमुत्तमम्।।1.37.24।।ददु: पुत्रोऽयमस्माकं सर्वासामिति निश्चिता:।

ସେହି କୃତ୍ତିକାମାନେ ଉତ୍ତମ ସମ୍ମତି କରି—‘ଏହି ଶିଶୁ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ପୁତ୍ର’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି—ଜନ୍ମମାତ୍ର ଶିଶୁକୁ ନିଜ ନିଜ କ୍ଷୀର ଦାନ କଲେ।

Verse 25

ततस्तु देवता स्सर्वा: कार्तिकेय इति ब्रुवन्।।1.37.25।।पुत्रस्त्रैलोक्यविख्यातो भविष्यति न संशय:।4

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା କହିଲେ—“ଏହାର ନାମ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ହେଉ”; ଏହି ପୁତ୍ର ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 26

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा स्कन्नं गर्भपरिस्रवे।।1.37.26।।स्नापयन् परया लक्ष्म्या दीप्यमानं यथानलम्।

ଦେବତାମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ଗର୍ଭପରିସ୍ରବରୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ଶିଶୁକୁ କୃତ୍ତିକାମାନେ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ମୀରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ; ସେ ଅଗ୍ନି ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା।

Verse 27

स्कन्द इत्यब्रुवन् देवा: स्कन्नं गर्भपरिस्रवात्।।1.37.27।।कार्तिकेयं महाभागं काकुत्स्थ ज्वलनोपमम्।

ଦେବତାମାନେ କହିଲେ—“ଗର୍ଭପରିସ୍ରବରୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ‘ସ୍କନ୍ଦ’”; ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ସେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଜ୍ୱଳନ ସମ ତେଜସ୍ବୀ ଥିଲା।

Verse 28

प्रादुर्भूतं तत: क्षीरं कृत्तिकानामनुत्तमम् ।।1.37.28।।षण्णां षडाननो भूत्वा जग्राह स्तनजं पय:।

ତାପରେ କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନୁତ୍ତମ କ୍ଷୀର ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା; ସେ ଷଡାନନ ହୋଇ, ଛଅଜଣଙ୍କ ସ୍ତନରୁ ବହୁଥିବା ପୟ ପାନ କଲା।

Verse 29

गृहीत्वा क्षीरमेकाह्ना सुकुमारवपुस्तदा।।1.37.29।।अजयत्स्वेन वीर्येण दैत्यसेनागणान् विभु:।

କେବଳ ଏକ ଦିନ ମାତ୍ର କ୍ଷୀର ଗ୍ରହଣ କରି, ତଥାପି କୋମଳ ଦେହଧାରୀ ସେ ମହାବିଭୁ ଶିଶୁ ନିଜ ସ୍ୱାଭାବିକ ବୀର୍ୟରେ ଦୈତ୍ୟସେନାଗଣଙ୍କ ସମୂହକୁ ଜୟ କଲେ।

Verse 30

सुरसेनागणपतिं ततस्तमतुलद्युतिम्।।1.37.30।।अभ्यषिञ्चन् सुरगणा स्समेत्याग्निपुरोगमा:।

ତାପରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ସମେତ ହୋଇଥିବା ଦେବଗଣ, ଅତୁଲ ଦ୍ୟୁତିଧାରୀ ତାଙ୍କୁ ଦେବସେନାର ଗଣପତି ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

Verse 31

एष ते राम गङ्गाया विस्तरोऽभिहितो मया।।1.37.31।।कुमारसम्भवश्चैव धन्य: पुण्यस्तथैव च।

ହେ ରାମ! ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ମୁଁ ଏଭଳି ତୁମକୁ କହିଲି; ଏବଂ କୁମାରଙ୍କ ଜନ୍ମକଥା ମଧ୍ୟ—ଧନ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ।

Verse 32

भक्तश्च य: कार्तिकेये काकुत्स्थ भुवि मानवः।आयुष्मान् पुत्रपौत्रैश्च स्कन्दसालोक्यतां व्रजेत्।।1.37.32।।

ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ! ଏହି ଭୂମିରେ ଯେ ମାନବ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିମାନ୍, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ, ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ସମ୍ପଦରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ; ଏବଂ ଦେହତ୍ୟାଗ ପରେ ସ୍କନ୍ଦଲୋକରେ ସାଲୋକ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।