Sarga 36

Verse 1

उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन्नुभौ राघवलक्ष्मणौ।प्रतिनन्द्य कथां वीरावूचतुर्मुनिपुङ्गवम्।।।।

ସେ ମୁନି କଥା କହି ସାରିବା ପରେ, କଥା ଶୁଣି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଦୁଇ ବୀର—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ମୁନିପୁଙ୍ଗବଙ୍କୁ ପ୍ରତିନନ୍ଦନ କରି କହିଲେ।

Verse 2

धर्मयुक्तमिदं ब्रह्मन् कथितं परमं त्वया ।दुहितुश्शैलराजस्य ज्येष्ठाया वक्तुमर्हसि।।।।विस्तरं विस्तरज्ञोऽसि दिव्यमानुषसम्भवम्।

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଏହି ପରମ କଥା ଆପଣ କହିଛନ୍ତି। ଆପଣ ବିସ୍ତାର ଜାଣନ୍ତି; ତେଣୁ ଶୈଳରାଜଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କନ୍ୟାଙ୍କ କଥା ଓ ଦେବ-ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ଦିବ୍ୟ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 3

त्रीन् पथो हेतुना केन प्लावयेल्लोकपावनी।।।।कथं गङ्गा त्रिपथगा विश्रुता सरिदुत्तमा।त्रिषु लोकेषु धर्मज्ञ कर्मभि: कैस्समन्विता।।।।

ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ! ଲୋକପାବନୀ ଗଙ୍ଗା କେଉଁ କାରଣରୁ ତିନି ପଥକୁ ପ୍ଲାବିତ କରନ୍ତି? ଏବଂ ତ୍ରିଲୋକରେ ସରିଦୁତ୍ତମା, ‘ତ୍ରିପଥଗା’ ଭାବେ ବିଶ୍ରୁତ ଗଙ୍ଗା କେଉଁ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଏପରି ମହିମାଶକ୍ତିରେ ସମନ୍ୱିତ ହେଲେ?

Verse 4

त्रीन् पथो हेतुना केन प्लावयेल्लोकपावनी।।1.36.3।।कथं गङ्गा त्रिपथगा विश्रुता सरिदुत्तमा।त्रिषु लोकेषु धर्मज्ञ कर्मभि: कैस्समन्विता।।1.36.4।।

ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ! ଲୋକପାବନୀ ଗଙ୍ଗା କେଉଁ କାରଣରୁ ତିନି ପଥକୁ ପ୍ଲାବିତ କରନ୍ତି? ଏବଂ ତ୍ରିଲୋକରେ ସରିଦୁତ୍ତମା, ‘ତ୍ରିପଥଗା’ ଭାବେ ବିଶ୍ରୁତ ଗଙ୍ଗା କେଉଁ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଏପରି ମହିମାଶକ୍ତିରେ ସମନ୍ୱିତ ହେଲେ?

Verse 5

तथा ब्रुवति काकुत्स्थे विश्वामित्रस्तपोधन:।निखिलेन कथां सर्वामृषिमध्ये न्यवेदयत्।।।।

କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଏପରି କହିବା ସହ, ତପୋଧନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷିମଧ୍ୟରେ ସମଗ୍ର କଥାଟିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।

Verse 6

पुरा राम कृतोद्वाहो नीलकण्ठो महातपा:।दृष्ट्वा च स्पृहया देवीं मैथुनायोपचक्रमे।।।।

ପୂର୍ବକାଳରେ, ହେ ରାମ, ମହାତପସ୍ବୀ ନୀଳକଣ୍ଠ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରି, ତାଙ୍କୁ ସ୍ପୃହାଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି ଦାମ୍ପତ୍ୟସଙ୍ଗମ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 7

शितिकण्ठस्य देवस्य दिव्यं वर्षशतं गतम्।न चापि तनयो राम तस्यामासीत् परन्तप।।।।

ଶିତିକଣ୍ଠ ଦେବଙ୍କର, ହେ ରାମ ପରନ୍ତପ, ଦିବ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ଅତିତ ହେଲା; ତଥାପି ତାଙ୍କଠାରେ କୌଣସି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲା ନାହିଁ।

Verse 8

ततो देवास्समुद्विग्ना: पितामहपुरोगमा:।यदिहोत्पद्यते भूतं कस्तत्प्रतिसहिष्यते।।।।

ତେବେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଲେ: “ଏଠାରେ ଏବେ ଯଦି କୌଣସି ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହାର ଅତିପ୍ରବଳ ଶକ୍ତିକୁ କିଏ ସହିପାରିବ?”

Verse 9

अभिगम्य सुरास्सर्वे प्रणिपत्येदमब्रुवन्।देव देव महादेव लोकस्यास्य हिते रत ।।।।सुराणां प्रणिपातेन प्रसादं कर्तुमर्हसि।

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିକଟକୁ ଯାଇ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ: “ଦେବଦେବ, ମହାଦେବ! ଏହି ଲୋକର ହିତରେ ରତ ଥିବା ଭଗବାନ, ପ୍ରଣିପାତ କରୁଥିବା ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ କୃପା କରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।”

Verse 10

न लोका धारयिष्यन्ति तव तेजस्सुरोत्तम ।।।।ब्राह्मेण तपसा युक्तो देव्या सह तपश्चर।त्रैलोक्यहितकामार्थं तेजस्तेजसि धारय ।।।।

“ହେ ସୁରୋତ୍ତମ! ତୁମର ଦୀପ୍ତିମାନ ତେଜକୁ ଲୋକମାନେ ଧାରଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଦେବୀ ଉମାଙ୍କ ସହ, ବ୍ରାହ୍ମ ତପସ୍‌ର ନିୟମରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତପଶ୍ଚର୍ୟା କର; ତ୍ରିଲୋକର ହିତାର୍ଥେ, ସେଇ ତେଜକୁ ନିଜ ତେଜରେ ହିଁ ଧାରଣ କର।”

Verse 11

न लोका धारयिष्यन्ति तव तेजस्सुरोत्तम ।।1.36.10।।ब्राह्मेण तपसा युक्तो देव्या सह तपश्चर।त्रैलोक्यहितकामार्थं तेजस्तेजसि धारय ।।1.36.11।।

“ହେ ସୁରୋତ୍ତମ! ତୁମର ଦୀପ୍ତିମାନ ତେଜକୁ ଲୋକମାନେ ଧାରଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଦେବୀ ଉମାଙ୍କ ସହ, ବ୍ରାହ୍ମ ତପସ୍‌ର ନିୟମରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତପଶ୍ଚର୍ୟା କର; ତ୍ରିଲୋକର ହିତାର୍ଥେ, ସେଇ ତେଜକୁ ନିଜ ତେଜରେ ହିଁ ଧାରଣ କର।”

Verse 12

देवतानां वचश्श्रुत्वा सर्वलोकमहेश्वर:।बाढमित्यब्रवीत्सर्वान्पुनश्चैवमुवाच ह ।।।।

ଦେବତାମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସର୍ବଲୋକମହେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ— “ବାଢମ୍, ଏମିତି ହେଉ,” ଏବଂ ପୁଣି ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 13

धारयिष्याम्यहं तेजस्तेजस्येव सहोमया।त्रिदशा: पृथिवी चैव निर्वाणमधिगच्छतु।।।।

ଉମାସହିତ ମୁଁ ମୋର ନିଜ ତେଜରେ ଏହି ତେଜକୁ ଧାରଣ କରିବି; ତ୍ରିଦଶମାନେ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ନିର୍ବାଣ-ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁ।

Verse 14

यदिदं क्षुभितं स्थानान्मम तेजो ह्यनुत्तमम्।धारयिष्यति कस्तन्मे ब्रुवन्तु सुरसत्तमा:।।।।

ଯଦି ମୋର ସ୍ଥାନରୁ ମୋର ଏହି ଅନୁତ୍ତମ ତେଜ କ୍ଷୁଭିତ ହୋଇ ସରିଯାଏ, ତେବେ ଏହାକୁ କିଏ ଧାରଣ କରିପାରିବ? ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୋତେ କୁହ।

Verse 15

एवमुक्तास्सुरास्सर्वे प्रत्यूचुर्वृषभध्वजम्।यत्तेज: क्षुभितं ह्येतत्तद्धरा धारयिष्यति।।।।

ଏପରି କୁହାଯାଇଲାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଏହି କ୍ଷୁଭିତ ତେଜକୁ ଧରା—ପୃଥିବୀ—ଧାରଣ କରିବ।”

Verse 16

एवमुक्तस्सुरपति: प्रमुमोच महीतले।तेजसा पृथिवी येन व्याप्ता सगिरिकानना।।।।

ଏପରି କୁହାଯାଇ ସୁରପତି (ଶିବ) ତାହାକୁ ମହୀତଳରେ ମୁକ୍ତ କଲେ; ସେହି ତେଜରେ ପର୍ବତ ଓ ବନ ସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 17

ततो देवा: पुनरिदमूचुश्चाथ हुताशनम्।प्रविश त्वं महातेजो रौद्रं वायुसमन्वित:।।।।

ତେବେ ଦେବମାନେ ପୁନର୍ବାର ହୁତାଶନ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ରୁଦ୍ରଜନ୍ୟ ସେଇ ରୌଦ୍ର ତେଜରେ ବାୟୁ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କର।”

Verse 18

तदग्निना पुनर्व्याप्तं सञ्जातश्श्वेतपर्वत:।दिव्यं शरवणं चैव पावकादित्यसन्निभम्।।।।यत्र जातो महातेजा: कार्तिकेयोऽग्निसम्भव:।

ସେଇ ତେଜ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ ଶ୍ୱେତପର୍ବତ ହେଲା; ଏବଂ ପାବକ ଓ ଆଦିତ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦିବ୍ୟ ଶରବଣ ମଧ୍ୟ ହେଲା—ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନିସମ୍ଭବ ମହାତେଜା କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା।

Verse 19

अथोमां च शिवं चैव देवास्सर्षिगणास्तदा।पूजयामासुरत्यर्थं सुप्रीतमनसस्तत:।।।।

ତାପରେ ଦେବମାନେ ଋଷିଗଣ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିରେ ଉମା ଓ ଶିବ—ଉଭୟଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଘଟିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କ ମନ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା।

Verse 20

अथ शैलसुता राम त्रिदशानिदमब्रवीत्।समन्युरशपत्सर्वान् क्रोधसंरक्तलोचना।।।।

ତାପରେ, ହେ ରାମ, ଶୈଳସୁତା ଦେବୀ ତ୍ରିଦଶ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ; କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତ ହୋଇଥିବା ନୟନ ସହିତ ସେ ରୋଷେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 21

यस्मान्निवारिता चैव सङ्गति: पुत्रकाम्यया।अपत्यं स्वेषु दारेषु तस्मान्नोत्पादयिष्यथ।।1.36.21।।

ପୁତ୍ରକାମନାରେ ଆକାଂକ୍ଷିତ ମୋର ସଙ୍ଗତି ନିବାରିତ ହୋଇଥିବାରୁ, ତେଣୁ ତୁମେ ନିଜ ନିଜ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନ କରିବେ ନାହିଁ।

Verse 22

अद्यप्रभृति युष्माकमप्रजास्सन्तु पत्नय:।।।।एवमुक्त्वासुरान् सर्वान् शशाप पृथिवीमपि।

“ଆଜିଠାରୁ ତୁମମାନଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ନିସନ୍ତାନ ହେଉନ୍ତୁ।” ଏମିତି କହି ସେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲା, ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଶାପିତ କଲା।

Verse 23

अवने नैकरूपा त्वं बहुभार्या भविष्यसि।।।।न च पुत्रकृतां प्रीतिं मत्क्रोधकलुषीकृता ।प्राप्स्यसि त्वं सुदुर्मेधे मम पुत्रमनिच्छती।।।।

ହେ ଅବନୀ, ତୁମେ ଏକରୂପା ରହିବ ନାହିଁ; ଅନେକ ଅଧିପତିଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବ। ମୋ କ୍ରୋଧରେ କଲୁଷିତ ହୋଇ—ମୋ ପୁତ୍ରକୁ ଅନିଚ୍ଛା କରିଥିବା ହେ ଦୁର୍ମେଧା—ପୁତ୍ରଜନିତ ପ୍ରୀତି ତୁମେ ପାଇବ ନାହିଁ।

Verse 24

अवने नैकरूपा त्वं बहुभार्या भविष्यसि।।1.36.23।।न च पुत्रकृतां प्रीतिं मत्क्रोधकलुषीकृता ।प्राप्स्यसि त्वं सुदुर्मेधे मम पुत्रमनिच्छती।।1.36.24।।

ହେ ଅବନୀ, ତୁମେ ଏକରୂପା ରହିବ ନାହିଁ; ଅନେକ ଅଧିପତିଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବ। ମୋ କ୍ରୋଧରେ କଲୁଷିତ ହୋଇ—ମୋ ପୁତ୍ରକୁ ଅନିଚ୍ଛା କରିଥିବା ହେ ଦୁର୍ମେଧା—ପୁତ୍ରଜନିତ ପ୍ରୀତି ତୁମେ ପାଇବ ନାହିଁ।

Verse 25

तान् सर्वान् व्रीडितान् दृष्ट्वा सुरान्सुरपतिस्तदा।गमनायोपचक्राम दिशं वरुणपालिताम्।।।।

ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜିତ ଦେଖି, ଦେବାଧିପତି ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ ଏବଂ ବରୁଣପାଳିତ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କଲେ।

Verse 26

स गत्वा तप आतिष्ठत्पार्श्वे तस्योत्तरे गिरौ।हिमवत्प्रभवे शृङ्गे सह देव्या महेश्वर:।।।।

ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଦେବୀ ସହିତ ମହେଶ୍ୱର ହିମବତ୍‌ପ୍ରଭବ ଶୃଙ୍ଗରେ, ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 27

एष ते विस्तरो राम शैलपुत्र्या निवेदित:।गङ्गाया: प्रभवं चैव शृणु मे सहलक्ष्मण:।।।।

ହେ ରାମ! ଶୈଳପୁତ୍ରୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିସ୍ତୃତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି; ଏବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ମୋ ପାଖରୁ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିକଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।