Sarga 31

Verse 1

अथ तां रजनीं तत्र कृतार्थौ रामलक्ष्मणौ।ऊषतुर्मुदितौ वीरौ प्रहृष्टेनान्तरात्मना।।1.31.1।।

ତାପରେ ସେଠାରେ, କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରିଥିବା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ଏହି ଦୁଇ ବୀର—ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ପ୍ରହର୍ଷ ଧାରଣ କରି ଆନନ୍ଦରେ ସେ ରଜନୀ କାଟିଲେ।

Verse 2

प्रभातायां तु शर्वर्यां कृतपौर्वाह्णिकक्रियौ।विश्वामित्रमृषींश्चान्यान् सहितावभिजग्मतु:।।1.31.2।।

ରାତି ପ୍ରଭାତ ହେବା ସହ, ଦୁଇ ଭାଇ ପ୍ରାତଃକାଳୀନ ନିତ୍ୟକ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରି, ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 3

अभिवाद्य मुनिश्रेष्ठं ज्वलन्तमिव पावकम्।ऊचतुर्मधुरोदारं वाक्यं मधुरभाषिणौ।।1.31.3।।

ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମଧୁରଭାଷୀ ଦୁଇ ଭାଇ କୋମଳ ଓ ଉଦାର ଭାବରେ ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 4

इमौ स्म मुनिशार्दूल किङ्करौ समुपस्थितौ।आज्ञापय यथेष्टं वै शासनं करवाव किम्।।1.31.4।।

ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଆପଣଙ୍କ କିଙ୍କର ଭାବେ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ; ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆଜ୍ଞା କରନ୍ତୁ—କେଉଁ ଶାସନ ଆମେ କରିବା?

Verse 5

एवमुक्ता स्ततस्ताभ्यां सर्व एव महर्षय:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य रामं वचनमब्रुवन्।।1.31.5।।

ଏଭଳି ଦୁଇଜଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମହର୍ଷିମାନେ—ଅଗ୍ରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ରଖି—ରାମଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 6

मैथिलस्य नरश्रेष्ठ जनकस्य भविष्यति।यज्ञ: परमधर्मिष्ठस्तस्य यास्यामहे वयम्।।1.31.6।।

ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମିଥିଲାର ରାଜା ଜନକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରମଧର୍ମିଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ ହେବ; ଆମେ ସେହି ଯଜ୍ଞକୁ ଯିବୁ।

Verse 7

त्वं चैव नरशार्दूल सहास्माभिर्गमिष्यसि।अद्भुतं धनुरत्नं च तत्र तद्रष्टुमर्हसि।।1.31.7।।

ଏବଂ ହେ ନରଶାର୍ଦ୍ଦୂଳ! ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆମ ସହିତ ଯିବ; ସେଠାରେ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଧନୁରତ୍ନକୁ ଦେଖିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 8

तद्धि पूर्वं नरश्रेष्ठ दत्तं सदसि दैवतै:।अप्रमेयबलं घोरं मखे परमभास्वरम्।।1.31.8।।

କାରଣ ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେଇ ଧନୁ ପୂର୍ବେ ଦେବମାନେ ଯଜ୍ଞସଭାରେ ଦାନ କରିଥିଲେ—ଅପ୍ରମେୟ ବଳବାନ, ଘୋର, ଏବଂ ମଖମଧ୍ୟରେ ପରମ ଭାସ୍ୱର।

Verse 9

नास्य देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसा:।कर्तुमारोपणं शक्ता न कथञ्चन मानुषा:।।1.31.9।।

ସେଇ ଧନୁକୁ ଡୋରି ଚଢ଼ାଇବାକୁ ନ ଦେବମାନେ ସକ୍ଷମ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ; ନ ଅସୁରମାନେ, ନ ରାକ୍ଷସମାନେ—ମାନବମାନେ ତ କେବେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 10

धनुषस्तस्य वीर्यं तु जिज्ञासन्तो महीक्षित:।न शेकुरारोपयितुं राजपुत्रा महाबला:।।1.31.10।।

ସେ ଧନୁଷର ବୀର୍ୟ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ମହାବଳୀ ରାଜାମାନେ ଓ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ନାରେରାଇବା ତ ଦୂର, ଉଠାଇବାକୁ ସୁଦ୍ଧା ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 11

तद्धनुर्नरशार्दूल मैथिलस्य महात्मन:।तत्र द्रक्ष्यसि काकुत्स्थ यज्ञं चाद्भुतदर्शनम्।।1.31.11।।

ହେ ନରଶାର୍ଦୂଳ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶଜ! ସେଠାରେ ତୁମେ ମହାତ୍ମା ମୈଥିଳ ରାଜାଙ୍କର ସେ ଧନୁଷ ଓ ଅଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନୀୟ ଯଜ୍ଞକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବ।

Verse 12

तद्धि यज्ञफलं तेन मैथिलेनोत्तमं धनु:।याचितं नरशार्दूल सुनाभं सर्वदैवतै:।।1.31.12।।

କାରଣ ସେ ଉତ୍ତମ ଧନୁଷ—ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଦୃଢ ‘ସୁନାଭ’—ମୈଥିଳ ରାଜାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞଫଳରୂପେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା; ସର୍ବ ଦେବତାମାନେ ଯାଚନା କରି ଅନୁଗ୍ରହପୂର୍ବକ ତାହା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ।

Verse 13

आयागभूतं नृपतेस्तस्य वेश्मनि राघव।अर्चितं विविधैर्गन्धैर्धूपैश्चागरुगन्धिभि:।।1.31.13।।

ହେ ରାଘବ, ସେ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରାସାଦରେ ସେ ଧନୁଷକୁ ପ୍ରଧାନ ଉପାସ୍ୟ ବସ୍ତୁ ପରି ପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା; ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ, ଧୂପ ଓ ଅଗରୁର ସୁବାସରେ ତାହାକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରାଯାଉଥିଲା।

Verse 14

एवमुक्त्वा मुनिवर: प्रस्थानमकरोत्तदा।सर्षिसङ्घ स्सकाकुत्स्थ: आमन्त्र्य वनदेवता:।।1.31.14।।

ଏପରି କହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେତେବେଳେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଋଷିସଂଘ ଓ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାଜକୁମାର(ମାନେ) ସହିତ, ବନଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ବିଦାୟ ନେଇ ଆଗେଇଲେ।

Verse 15

स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि सिद्वस्सिद्धाश्रमादहम्।उत्तरे जाह्नवीतीरे हिमवन्तं शिलोच्चयम्।।1.31.15।।

“ତୁମମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି; ଏହି ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରୁ ମୁଁ ଜାହ୍ନବୀର ଉତ୍ତର ତଟରେ ଥିବା ଉଚ୍ଚ ହିମବାନ୍ ପର୍ବତକୁ ଯିବି।”

Verse 16

प्रदक्षिणं तत: कृत्वा सिद्धाश्रममनुत्तमम्।उत्तरां दिशमुद्दिश्य प्रस्थातुमुपचक्रमे।।1.31.16।।

ତାପରେ ଅନୁତ୍ତମ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମକୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 17

तं प्रयान्तं मुनिवरमन्वयादनुसारिणम्।शकटीशतमात्रं तु प्रायेण ब्रह्मवादिनाम्।।1.31.17।।

ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଗେଇ ଯାଉଥିବାବେଳେ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ବେଦବ୍ୟାଖ୍ୟାତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ପ୍ରାୟ ଶତ ଶକଟ ପରିମାଣ ସହଚର ସେହି ଯାତ୍ରାରେ ସାଙ୍ଗ ହେଲେ।

Verse 18

मृगपक्षिगणाश्चैव सिद्धाश्रमनिवासिन:।अनुजग्मुर्महात्मानं विश्वामित्रं महामुनिम्।।1.31.18।।निवर्तयामास तत: पक्षिसङ्घान् मृगानपि।

ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ମୃଗଦଳ ଓ ପକ୍ଷୀସମୂହ ମଧ୍ୟ ମହାତ୍ମା ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ପରେ ସେ ପକ୍ଷୀସଂଘମାନଙ୍କୁ ଓ ମୃଗମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଫେରାଇଦେଲେ।

Verse 19

ते गत्वा दूरमध्वानं लम्बमाने दिवाकरे।वासं चक्रुर्मुनिगणाः शोणाकूले समाहिता:।।1.31.19।।

ଦୀର୍ଘ ପଥ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗତି କରି, ଦିବାକର ଢଳି ଆସୁଥିବାବେଳେ, ସମାହିତ ମୁନିଗଣ ଶୋଣା ନଦୀତଟରେ ବାସ କଲେ।

Verse 20

तेऽस्तं गते दिनकरे स्नात्वा हुतहुताशना:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य निषेदुरमितौजस:।।1.31.20।।

ଦିନକର ଅସ୍ତ ହେଲାପରେ, ମହାତେଜସ୍ବୀମାନେ ସ୍ନାନ କରି, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଅର୍ପଣ କଲେ; ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ବସିଲେ।

Verse 21

रामोऽपि सहसौमित्रिर्मुनीं स्तानभिपूज्य च।अग्रतो निषसादाथ विश्वामित्रस्य धीमत:।।1.31.21।।

ରାମ ମଧ୍ୟ ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ସହିତ ସେହି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ପୂଜା କରି, ପରେ ଧୀମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ବସିଲେ।

Verse 22

अथ रामो महातेजाः विश्वामित्रं महामुनिम्।पप्रच्छ नरशार्दूल: कौतूहलसमन्वित:।।1.31.22।।

ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାମ—ନରଶାର୍ଦ୍ଦୂଳ—କୌତୁହଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 23

भगवन् कोऽन्वयं देशस्समृद्धवनशोभित:।श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते वक्तुमर्हसि तत्त्वत:।।1.31.23।।

ହେ ଭଗବନ୍, ସମୃଦ୍ଧ ବନଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଦେଶର ବଂଶ-ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ କ’ଣ? ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ଆପଣଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—କୃପାକରି ତତ୍ତ୍ୱତଃ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ।

Verse 24

चोदितो रामवाक्येन कथयामास सुव्रत:।तस्य देशस्य निखिलमृषिमध्ये महातपा:।।1.31.24।।

ରାମଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସୁବ୍ରତ ମହାତପା ଋଷିମଧ୍ୟରେ ସେହି ଦେଶର ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲେ।