Sarga 24

Verse 1

तत: प्रभाते विमले कृताह्निकमरिन्दमौ।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य नद्यास्तीरमुपागतौ।।1.24.1।।

ତାପରେ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାତେ ଅହ୍ନିକ କର୍ମ ସମାପ୍ତ କରି, ଅରିନ୍ଦମ ରାମ-ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ନଦୀତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 2

ते च सर्वे महात्मानो मुनयस्संश्रितव्रता:।उपस्थाप्य शुभां नावं विश्वामित्रमथाब्रुवन्।।1.24.2।।

ତେବେ ସଂଶ୍ରିତବ୍ରତ ଥିବା ସେ ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା ମୁନିମାନେ ଶୁଭ ନାଉକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଇ, ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ:

Verse 3

आरोहतु भवान्नावं राजपुत्रपुरस्कृत:।अरिष्टं गच्छ पन्थानं मा भूत्कालविपर्यय:।।1.24.3।।

“ଭଗବନ୍, ରାଜପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଦୟାକରି ନୌକାରେ ଆରୋହଣ କରନ୍ତୁ। ନିରାପଦ ପଥେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତୁ; କାଳବିଳମ୍ବ ନ ହେଉ।”

Verse 4

विश्वामित्रस्तथेत्युक्तवा तानृषीनभिपूज्य च।ततार सहितस्ताभ्यां सरितं सागरङ्गमाम्।।1.24.4।।

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି ସେଇ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ପରେ ଦୁଇ ରାଜକୁମାରଙ୍କ ସହ ସାଗରଗାମିନୀ ନଦୀକୁ ତରିଗଲେ।

Verse 5

ततश्शुश्राव वै शब्दमतिसंरम्भवर्धितम्।मध्यमागम्य तोयस्य सह राम:कनीयसा।।1.24.5।।

ତାପରେ ଜଳର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ରାମ ନିଜ କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ସହ, ନଦୀର ଉଗ୍ର ପ୍ରବାହରେ ବଢ଼ିଥିବା ଗର୍ଜନାସଦୃଶ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ।

Verse 6

अथ रामस्सरिन्मध्ये पप्रच्छ मुनिपुङ्गवम्।वारिणो भिद्यमानस्य किमयं तुमुलो ध्वनि:।।1.24.6।।

ତେବେ ନଦୀର ମଝିରେ ରାମ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: “ଜଳ ଯେପରି ଫାଟିଯାଉଛି, ସେପରି ଏହି ଭୟଙ୍କର କୋଳାହଳ ଧ୍ୱନି କ’ଣ?”

Verse 7

राघवस्य वचश्श्रुत्वा कौतूहलसमन्वित:।कथयामास धर्मात्मा तस्य शब्दस्य निश्चयम्।।1.24.7।।

ରାଘବଙ୍କ କୌତୁହଳଭରା ବଚନ ଶୁଣି ଧର୍ମାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେଇ ଶବ୍ଦର ନିଶ୍ଚିତ ଅର୍ଥ ଓ କାରଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 8

कैलासपर्वते राम मनसा निर्मितं सर:।ब्रह्मणा नरशार्दूल तेनेदं मानसं सर:।।1.24.8।।

“ହେ ରାମ, ନରଶାର୍ଦୂଳ! କୈଲାସ ପର୍ବତରେ ବ୍ରହ୍ମା ମନୋବଳରେ ଏକ ସରୋବର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ; ତେଣୁ ଏହା ‘ମାନସ ସରୋବର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।”

Verse 9

तस्मात्सुस्राव सरसस्सायोध्यामुपगूहते ।सर प्रवृत्ता सरयू: पुण्या ब्रह्मसरश्च्युता।।1.24.9।।

“ସେଇ ସରୋବରରୁ ଏକ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା—ଏହି ପୁଣ୍ୟଧାରା ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ। ସରୋବରରୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେବାରୁ ଏହାର ନାମ ‘ସରୟୂ’; ବ୍ରହ୍ମସରୋବରରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ହେବାରୁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର।”

Verse 10

तस्यायमतुलश्शब्दो जाह्नवीमभिवर्तते।वारिसङ्क्षोभजो राम प्रणामं नियत:कुरु।।1.24.10।।

ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ସମୀପକୁ ଆସୁଥିବାବେଳେ ଜଳର ଘର୍ଷଣ-ମନ୍ଥନରୁ ଏହି ଅତୁଲ୍ୟ ଗର୍ଜନ ଉଠୁଛି। ରାମ, ମନକୁ ନିୟତ କରି ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପ୍ରଣାମ କର।

Verse 11

ताभ्यां तु तावुभौ कृत्वा प्रणाममतिधार्मिकौ।तीरं दक्षिणमासाद्य जग्मतुर्लघुविक्रमौ।।1.24.11।।

ସେଇ ଦୁଇ ଅତିଧାର୍ମିକ ବୀର ଦୁଇ ନଦୀକୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଦକ୍ଷିଣ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶୀଘ୍ର ପରାକ୍ରମରେ ଆଗକୁ ଗଲେ।

Verse 12

स वनं घोरसङ्काशं दृष्ट्वा नृपवरात्मज:।अविप्रहतमैक्ष्वाक: पप्रच्छ मुनिपुङ्गवम्।।1.24.12।।

ଭୟଙ୍କର ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଅସ୍ପର୍ଶିତ ପରି ଲାଗୁଥିବା ସେଇ ବନକୁ ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ କୁମାର ମୁନିପୁଙ୍ଗବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 13

अहो वनमिदं दुर्गं झिल्लिकागणनादितम्।भैरवैश्शपदै: पूर्णं शकुन्तैर्दारुणारुतै:।।1.24.13।।

“ଆହୋ! ଏହି ବନ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁର୍ଗମ—ଝିଲ୍ଲିକାମାନଙ୍କ ଅବିରତ ନାଦରେ ଗୁଞ୍ଜିତ; ଭୟଙ୍କର ପଶୁମାନେ ଭରିଥିବା; ଦାରୁଣ ରବ କରୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଛାଇଥିବା।”

Verse 14

नानाप्रकारैश्शकुनै र्वाश्यद्भिर्भैरवस्वनै:।सिंहव्याघ्रवराहैश्च वारणैश्चोपशोभितम्।।1.24.14।।

“ନାନାପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରବରେ ଏହି ବନ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ; ସିଂହ, ବ୍ୟାଘ୍ର, ବରାହ ଓ ବାରଣ ହାତୀମାନେ ଥିବାରୁ ଏହା ଅଧିକ ଭୟାବହ ହୋଇଛି।”

Verse 15

धवाश्वकर्णककुभैर्बिल्वतिन्दुकपाटलै:। सङ्कीर्णं बदरीभिश्च किन्न्वेतद्दारुणं वनम्।।1.24.15।।

“ଧବ, ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ, କକୁଭ, ବିଲ୍ୱ, ତିନ୍ଦୁକ ଓ ପାଟଳ ବୃକ୍ଷରେ ଏହି ବନ ଘନ; ବଦରୀ ଝାଡ଼ିରେ ମଧ୍ୟ ସଙ୍କୀର୍ଣ୍ଣ—ତେବେ ଏହି ଦାରୁଣ ବନ କ’ଣ?”

Verse 16

तमुवाच महातेजा विश्वामित्रो महामुनि:।श्रूयतां वत्स काकुत्स्थ यस्यैतद्दारुणं वनम्।।1.24.16।।

ତେବେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାହାକୁ କହିଲେ: “ବତ୍ସ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଶୁଣ; ଏହି ଦାରୁଣ ବନ କାହାର ଅଟେ, ମୁଁ କହିବି।”

Verse 17

एतौ जनपदौ स्फीतौ पूर्वमास्तां नरोत्तम।मलदाश्च करूशाश्च देवनिर्माणनिर्मितौ।।1.24.17।।

“ହେ ନରୋତ୍ତମ, ପୂର୍ବେ ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ସମୃଦ୍ଧ ଜନପଦ ଥିଲା—ମଲଦା ଓ କରୂଶା—ଦେବଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କ ନିର୍ମିତ।”

Verse 18

पुरा वृत्रवधे राम मलेन समभिप्लुतम्।क्षुधा चैव सहस्राक्षं ब्रह्महत्या समाविशत्।।1.24.18।।

“ହେ ରାମ, ପୁରାକାଳେ ବୃତ୍ରବଧ ପରେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାପାପ ଆବେଶ କଲା; ସେ ମଳ ଓ କ୍ଷୁଧାରେ ମଧ୍ୟ ଆବୃତ ହେଲେ।”

Verse 19

तमिन्द्रं स्नापयन् देवा ऋषयश्च तपोधना:।कलशैस्स्नापयामासुर्मलं चास्य प्रमोचयन्।।1.24.19।।

ଦେବମାନେ ଓ ତପୋଧନ ଋଷିମାନେ କଳଶର ଜଳଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ତାଙ୍କ ଦେହର ମଳିନତା ମୋଚନ କଲେ।

Verse 20

इह भूम्यां मलं दत्वा दत्वा कारूशमेव च।शरीरजं महेन्द्रस्य ततो हर्षं प्रपेदिरे।।1.24.20।।

ଏହି ଭୂମିରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଦେହଜ ମଳିନତା ଓ ଭୁଖକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ତାପରେ ଦେବମାନେ ମହାହର୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 21

निर्मलो निष्करूशश्च शुचिरिंन्द्रो यदाभवत्।ददौ देशस्य सुप्रीतो वरं प्रभुरनुत्तमम्।।1.24.21।।

ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ନିର୍ମଳ—ମଳରହିତ ଓ ଭୁଖରହିତ—ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ପ୍ରଭୁ ସେ ଦେଶକୁ ଅନୁତ୍ତମ ବର ଦାନ କଲେ।

Verse 22

इमौ जनपदौ स्फीतौ ख्यातिं लोके गमिष्यत:।मलदाश्च करूशाश्च ममाङ्गमलधारिणौ।।1.24.22।।

“ମୋ ଦେହର ମଳିନତା ବହନ କରୁଥିବା ଏହି ଦୁଇ ଜନପଦ ସମୃଦ୍ଧ ହେଉନ୍ତୁ ଏବଂ ଲୋକେ ଖ୍ୟାତି ପାଉନ୍ତୁ—‘ମଲଦା’ ଓ ‘କରୂଷା’ ଭାବେ।”

Verse 23

साधु साध्विति तं देवा: पाकशासनमब्रुवन्।देशस्य पूजां तां दृष्ट्वा कृतां शक्रेण धीमता।।1.24.23।।

ଧୀମାନ ଶକ୍ର ଯେ ଦେଶକୁ ଏହି ପୂଜା ଦେଲେ, ତାହା ଦେଖି ଦେବମାନେ ପାକଶାସନଙ୍କୁ କହିଲେ: “ସାଧୁ! ସାଧୁ!”

Verse 24

एतौ जनपदौ स्फीतौ दीर्घकालमरिन्दम।मलदाश्च करूशाश्च मुदितौ धनधान्यत:।।1.24.24।।

ହେ ଅରିନ୍ଦମ, ଏହି ଦୁଇ ସମୃଦ୍ଧ ଜନପଦ—ମଲଦା ଓ କରୂଷା—ଦୀର୍ଘକାଳ ଧନଧାନ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆନନ୍ଦିତ ରହିଲେ।

Verse 25

कस्यचित्त्वथ कालस्य यक्षी वै कामरूपिणी।बलं नागसहस्रस्य धारयन्ती तदा ह्यभूत्।।1.24.25।। ताटका नाम भद्रं ते भार्या सुन्दस्य धीमत:। 2मारीचो राक्षस: पुत्रो यस्याश्शक्रपराक्रम:।।1.24.26।।

କିଛି କାଳ ପରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଏକ ଯକ୍ଷୀ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ସେ ହଜାର ହାତୀର ବଳ ଧାରଣ କରୁଥିଲା। ତାହାର ନାମ ତାଟକା—ଭଦ୍ରଂ ତେ—ଧୀମାନ୍ ସୁନ୍ଦଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏବଂ ଶକ୍ରସମ ପରାକ୍ରମୀ ରାକ୍ଷସ ମାରୀଚର ମାତା।

Verse 26

कस्यचित्त्वथ कालस्य यक्षी वै कामरूपिणी।बलं नागसहस्रस्य धारयन्ती तदा ह्यभूत्।।1.24.25।। ताटका नाम भद्रं ते भार्या सुन्दस्य धीमत:। 2मारीचो राक्षस: पुत्रो यस्याश्शक्रपराक्रम:।।1.24.26।।

କିଛି କାଳ ପରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଏକ ଯକ୍ଷୀ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ସେ ହଜାର ହାତୀର ବଳ ଧାରଣ କରୁଥିଲା। ତାହାର ନାମ ତାଟକା—ଭଦ୍ରଂ ତେ—ଧୀମାନ୍ ସୁନ୍ଦଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏବଂ ଶକ୍ରସମ ପରାକ୍ରମୀ ରାକ୍ଷସ ମାରୀଚର ମାତା।

Verse 27

वृत्तबाहुर्महावीर्यो विपुलास्य तनुर्महान्।राक्षसो भैरवाकारो नित्यं त्रासयते प्रजा:।।1.24.27।।

ବୃତ୍ତବାହୁ, ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ, ବିଶାଳମୁଖ ଓ ମହାକାୟ—ଭୟଙ୍କର ଆକାରଧାରୀ ସେ ରାକ୍ଷସ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ତ୍ରାସ ଦେଇ ପୀଡ଼ା କରୁଥିଲା।

Verse 28

इमौ जनपदौ नित्यं विनाशयति राघव।मलदांश्च करूशांश्च ताटका दुष्टचारिणी।।1.24.28।।

“ହେ ରାଘବ, ଦୁଷ୍ଟାଚାରିଣୀ ତାଟକା ସଦା ଏହି ଦୁଇ ଜନପଦ—ମଲଦ ଓ କରୂଷ—କୁ ଧ୍ୱଂସ କରୁଛି।”

Verse 29

सेयं पन्थानमावृत्य वसत्यध्यर्धयोजने।अत एव न गन्तव्यं ताटकाया वनं यत:।।1.24.29।।

“ସେ ପଥକୁ ଆବୃତ କରି ଏଠାରୁ ପ୍ରାୟ ଏକ ଓ ଅର୍ଧ ଯୋଜନ ଦୂରେ ବସୁଛି; ଏହି କାରଣରୁ ତାଟକାର ବନ ଥିବାରେ ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।”

Verse 30

स्वबाहुबलमाश्रित्य जहीमां दुष्टचारिणीम्।मन्नियोगादिमं देशं कुरु निष्कण्टकं पुन:।।1.24.30।।

“ନିଜ ଭୁଜବଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଏହି ଦୁଷ୍ଟାଚାରିଣୀକୁ ସଂହାର କର। ମୋ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଏହି ଦେଶକୁ ପୁନଃ ନିଷ୍କଣ୍ଟକ—ନିର୍ଭୟ ଓ ନିର୍ବିଘ୍ନ—କର।”

Verse 31

न हि कश्चिदिमं देशं शक्नोत्यागन्तुमीदृशम्।यक्षिण्या घोरया राम उत्सादितमसह्यया।।1.24.31।।

“ହେ ରାମ, ସେଇ ଘୋର ଓ ଅସହ୍ୟ ଯକ୍ଷିଣୀ ଦ୍ୱାରା ଉଜାଡ଼ ହୋଇଥିବା ଏହି ଦେଶକୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ କେହି ଆସିପାରେ ନାହିଁ।”

Verse 32

एतत्ते सर्वमाख्यातं यथैतद्दारुणं वनम्।यक्ष्या चोत्सादितं सर्वमद्यापि न निवर्तते।।1.24.32।।

ଏ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି—ଏହି ଅରଣ୍ୟ କିପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ଯକ୍ଷୀ କିପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ସାଦିତ କଲା; ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ସେ ଫେରିନାହିଁ।

Verse 33

“ନିଜ ଭୁଜବଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଏହି ଦୁଷ୍ଟାଚାରିଣୀକୁ ସଂହାର କର। ମୋ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଏହି ଦେଶକୁ ପୁନଃ ନିଷ୍କଣ୍ଟକ—ନିର୍ଭୟ ଓ ନିର୍ବିଘ୍ନ—କର।”