Ramayana — Bala Kanda, Sarga 18, Shloka 48
पुत्रजन्मोत्सवः — Birth of the Princes and Viśvāmitra’s Arrival
Bālakāṇḍa 18
Devanagari script
अथ हृष्टमना राजा विश्वामित्रं महामुनिम्।।।।उवाच परमोदारो हृष्टस्तमभिपूजयन्।
Transliteration
atha hṛṣṭamanā rājā viśvāmitraṃ mahāmunim | uvāca paramodāro hṛṣṭas tam abhipūjayan ||
Translation
ତାପରେ ହୃଷ୍ଟମନା, ପରମ ଉଦାର ରାଜା ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅଭିପୂଜନ କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
Word by Word
अथthen
अथ:
Sambandha/Discourse (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तर-अव्यय (discourse particle: ‘then/thereafter’)
हृष्टमनाglad-minded
हृष्टमना:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootहृष्ट (प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ‘राजा’
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विश्वामित्रम्Viśvāmitra
विश्वामित्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
महामुनिम्the great sage
महामुनिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहा (पूर्वपद) + मुनि (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘महान् मुनिः’), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; apposition to ‘विश्वामित्रम्’
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
परमोदारःmost generous
परमोदारः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक) + उदार (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘परमः उदारः’), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ‘राजा’
हृष्टःjoyful
हृष्टः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootहृष्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ‘राजा’
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अभिपूजयन्honoring (him)
अभिपूजयन्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootअभि + पूज् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (Present Active Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘while honoring’
Context
Then the munificent king, very much (at Viswamitra's arrival) pleased offered him a happy hospitality and spoke:
Characters & Entities
D
DaśarathaV
ViśvāmitraFAQs
Dharma as reverent speech and action: honoring the virtuous before speaking reflects self-discipline and respect for spiritual authority.
Daśaratha, after welcoming and honoring Viśvāmitra, begins to address him.
Generosity joined with humility—Daśaratha’s munificence is expressed through proper reverence.