Sarga 18

Verse 1

निर्वृत्ते तु क्रतौ तस्मिन्हयमेधे महात्मन:।प्रतिगृह्य सुरा भागान्प्रतिजग्मुर्यथागतम्।।।।

ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ସେହି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ଦେବମାନେ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଭାଗ ଗ୍ରହଣ କରି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ।

Verse 2

समाप्तदीक्षानियम: पत्नीगणसमन्वित:।प्रविवेश पुरीं राजा सभृत्यबलवाहन:।।।।

ଦୀକ୍ଷାବିଧିର ନିୟମ ସମାପ୍ତ କରି, ପତ୍ନୀଗଣ ସହିତ, ଭୃତ୍ୟ-ବଳ ଓ ବାହନ ସହ ରାଜା ଅୟୋଧ୍ୟାପୁରୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 3

यथार्हं पूजितास्तेन राज्ञा वै पृथिवीश्वरा:।मुदिता: प्रययुर्देशान्प्रणम्य मुनिपुङ्गवम्।।।।

ରାଜା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ପରେ, ପୃଥିବୀଶ୍ୱର ରାଜମାନେ ମୁଦିତ ହୋଇ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ନିଜ-ନିଜ ଦେଶକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 4

श्रीमतां गच्छतां तेषां स्वपुराणि पुरात्तत:।बलानि राज्ञां शुभ्राणि प्रहृष्टानि चकाशिरे।।।।

ସେଇ ଶ୍ରୀମନ୍ତ ରାଜାମାନେ ସେହି ନଗରରୁ ପୁରାତନ ପଥେ ନିଜ-ନିଜ ରାଜଧାନୀକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ରାଜମାନଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ସେନାବଳୀ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିରେ ଜ୍ଵଳି ଉଠିଲା।

Verse 5

गतेषु पृथिवीशेषु राजा दशरथस्तदा।प्रविवेश पुरीं श्रीमान् पुरस्कृत्य द्विजोत्तमान्।।।।

ଅନ୍ୟ ପୃଥିବୀଶମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଗଲାପରେ, ସେତେବେଳେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା ଦଶରଥ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନରେ ଆଗରେ ରଖି, ନିଜ ରାଜଧାନୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 6

शान्तया प्रययौ सार्धमृश्यशृङ्गस्सुपूजित:।अन्वीयमानो राज्ञाऽथ सानुयात्रेण धीमता।।।।

ସୁପୂଜିତ ହୋଇ, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ମୁନି ଶାନ୍ତାଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଧୀମାନ ରାଜା ରୋମପାଦ ନିଜ ଅନୁୟାତ୍ରା (ପରିବାର-ପରିକର) ସହ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।

Verse 7

एवं विसृज्य तान्सर्वान्राजा सम्पूर्णमानस:।उवास सुखितस्तत्र पुत्रोत्पत्तिं विचिन्तयन्।।।।

ଏଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇଥିବା ରାଜା ସେଠାରେ ସୁଖରେ ରହିଲେ, ପୁତ୍ରୋତ୍ପତ୍ତିର ଆଶାକୁ ମନେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।

Verse 8

ततो यज्ञे समाप्ते तु ऋतूनां षट्समत्ययु:।ततश्च द्वादशे मासे चैत्रे नावमिके तिथौ।।।।नक्षत्रेऽदितिदैवत्ये स्वोच्चसंस्थेषु पञ्चसु।ग्रहेषु कर्कटे लग्ने वाक्पताविन्दुना सह।।।।प्रोद्यमाने जगन्नाथं सर्वलोकनमस्कृतम्।कौसल्याऽजनयद्रामं सर्वलक्षणसंयुतम्।।।।विष्णोरर्धं महाभागं पुत्रमैक्ष्वाकुवर्धनम्।

ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ଛଅ ଋତୁ ଅତିତ ହେଲା। ତାପରେ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ—ଚୈତ୍ରରେ—ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ନବମୀ ତିଥିରେ, ଅଦିତିଦେବତାଧିଷ୍ଠିତ ନକ୍ଷତ୍ର (ପୁନର୍ବସୁ) ରେ, ପାଞ୍ଚ ଗ୍ରହ ସ୍ୱୋଚ୍ଚସ୍ଥାନରେ ଥିବାବେଳେ, କର୍କଟ ଲଗ୍ନରେ ଏବଂ ଗୁରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବା ସମୟରେ, ସର୍ବଲୋକନମସ୍କୃତ ଜଗନ୍ନାଥ, ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ କୌସଲ୍ୟା ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରୂପ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶବର୍ଧକ ପୁତ୍ର।

Verse 9

ततो यज्ञे समाप्ते तु ऋतूनां षट्समत्ययु:। ततश्च द्वादशे मासे चैत्रे नावमिके तिथौ।।1.18.8।। नक्षत्रेऽदितिदैवत्ये स्वोच्चसंस्थेषु पञ्चसु। ग्रहेषु कर्कटे लग्ने वाक्पताविन्दुना सह।।1.18.9।। प्रोद्यमाने जगन्नाथं सर्वलोकनमस्कृतम्। कौसल्याऽजनयद्रामं सर्वलक्षणसंयुतम्।।1.18.10।। विष्णोरर्धं महाभागं पुत्रमैक्ष्वाकुवर्धनम्।

ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ଛଅ ଋତୁ ଅତିତ ହେଲା। ତାପରେ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ—ଚୈତ୍ରରେ—ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ନବମୀ ତିଥିରେ, ଅଦିତିଦେବତାଧିଷ୍ଠିତ ନକ୍ଷତ୍ର (ପୁନର୍ବସୁ) ରେ, ପାଞ୍ଚ ଗ୍ରହ ସ୍ୱୋଚ୍ଚସ୍ଥାନରେ ଥିବାବେଳେ, କର୍କଟ ଲଗ୍ନରେ ଏବଂ ଗୁରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବା ସମୟରେ, ସର୍ବଲୋକନମସ୍କୃତ ଜଗନ୍ନାଥ, ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ କୌସଲ୍ୟା ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରୂପ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶବର୍ଧକ ପୁତ୍ର।

Verse 10

ततो यज्ञे समाप्ते तु ऋतूनां षट्समत्ययु:। ततश्च द्वादशे मासे चैत्रे नावमिके तिथौ।।1.18.8।। नक्षत्रेऽदितिदैवत्ये स्वोच्चसंस्थेषु पञ्चसु। ग्रहेषु कर्कटे लग्ने वाक्पताविन्दुना सह।।1.18.9।। प्रोद्यमाने जगन्नाथं सर्वलोकनमस्कृतम्। कौसल्याऽजनयद्रामं सर्वलक्षणसंयुतम्।।1.18.10।। विष्णोरर्धं महाभागं पुत्रमैक्ष्वाकुवर्धनम्।

ଶୁଭ ଉଦୟକାଳେ କୌସଲ୍ୟା ସର୍ବଲୋକନମସ୍କୃତ ଜଗନ୍ନାଥ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସବ କଲେ—ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣସଂଯୁକ୍ତ, ମହାଭାଗ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରୂପ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶବର୍ଧକ ପୁତ୍ର।

Verse 11

कौसल्या शुशुभे तेन पुत्रेणामिततेजसा।।।।यथा वरेण देवानामदितिर्वज्रपाणिना।

ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ସେଇ ପୁତ୍ରଦ୍ୱାରା କୌସଲ୍ୟା ଶୋଭିତ ହେଲେ; ଯେପରି ଦେବମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଜ୍ରପାଣି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱାରା ଅଦିତି ଶୋଭିତ ହୁଏ।

Verse 12

भरतो नाम कैकेय्यां जज्ञे सत्यपराक्रम:।।।।साक्षाद्विष्णोश्चतुर्भागस्सर्वैस्समुदितो गुणै:।

କୈକେୟୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଭରତ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ—ସତ୍ୟାଧିଷ୍ଠିତ ପରାକ୍ରମୀ; ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚତୁର୍ଥାଂଶରୂପ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 13

अथ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ सुमित्राऽजनयत्सुतौ।।।।वीरौ सर्वास्त्रकुशलौ विष्णोरर्धसमन्वितौ।

ତାପରେ ସୁମିତ୍ରା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନାମକ ଦୁଇ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ଉଭୟେ ବୀର, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ କୁଶଳ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅର୍ଧାଂଶ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 14

पुष्ये जातस्तु भरतो मीनलग्ने प्रसन्नधी:।।।।सार्पे जातौ च सौमित्री कुलीरेऽभ्युदिते रवौ।

ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଉଦୟ ଓ ମୀନ ଲଗ୍ନ ଥିବାବେଳେ, ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ନିର୍ମଳ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ଭରତଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ଏବଂ ଆଶ୍ଲେଷା ନକ୍ଷତ୍ରରେ, କୁଳୀର (କର୍କଟ) ଲଗ୍ନରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ସୌମିତ୍ରୀ—ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁତ୍ରଦ୍ୱୟ—ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 15

राज्ञ: पुत्रा महात्मानश्चत्वारो जज्ञिरे पृथक्।।।।गुणवन्तोऽनुरूपाश्च रुच्या प्रोष्ठपदोपमा:।

ଏପରି ରାଜାଙ୍କୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଚାରିଜଣ ମହାତ୍ମା ପୁତ୍ର ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଜନ୍ମିଲେ—ଗୁଣବାନ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅନୁରୂପ, ଏବଂ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦା ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 16

जगु: कलं च गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणा:।।।।देवदुन्दुभयो नेदु: पुष्पवृष्टिश्च खाच्च्युता।उत्सवश्च महानासीदयोध्यायां जनाकुल:।।।।

ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ତାଳରେ ଗାନ କଲେ, ଅପ୍ସରାଗଣ ନୃତ୍ୟ କଲେ; ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭିମାନେ ନିନାଦିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ଝରିଲା।

Verse 17

जगु: कलं च गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणा:।।1.18.16।।देवदुन्दुभयो नेदु: पुष्पवृष्टिश्च खाच्च्युता। उत्सवश्च महानासीदयोध्यायां जनाकुल:।।1.18.17।।

ଏବଂ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଜନସମୂହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ମହା ଉତ୍ସବ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 18

रथ्याश्च जनसम्बाधा नटनर्तकसङ्कुला: ।गायनैश्च विराविण्यो वादनैश्च तथाऽपरै:।।।।

ରଥ୍ୟାମାନେ ଜନସମ୍ବାଧରେ ଠସାଠସି ହୋଇଗଲା; ନଟ-ନର୍ତ୍ତକମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ଗାୟକମାନଙ୍କ ଗାନଧ୍ୱନି ଓ ବାଦ୍ୟ-ନାଦ, ତଥା ଅନ୍ୟ କଳାକାରମାନଙ୍କ ରବରେ ସବୁଦିଗ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା।

Verse 19

प्रदेयांश्च ददौ राजा सूतमागधवन्दिनाम्।ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं गोधनानि सहस्रश:।।।।

ରାଜା ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦିଜନମାନଙ୍କୁ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ଦାନ ଦେଲେ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଧନ ଓ ଗୋଧନ ହଜାରେ ହଜାରେ ଦାନ କଲେ।

Verse 20

अतीत्यैकादशाहं तु नामकर्म तथाऽकरोत्।ज्येष्ठं रामं महात्मानं भरतं कैकयीसुतम्।।।।सौमित्रिं लक्ष्मणमिति शत्रुघ्नमपरं तथा।वसिष्ठ: परमप्रीतो नामानि कृतवान् तदा ।।।।

ଏକାଦଶ ଦିନ ଅତିକ୍ରମ ହେବା ପରେ ନାମକର୍ମ ବିଧିପୂର୍ବକ କରାଗଲା। ସେତେବେଳେ ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ ବଶିଷ୍ଠ ନାମ ଦେଲେ—ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ‘ରାମ’, କୈକେୟୀପୁତ୍ରକୁ ‘ଭରତ’, ସୌମିତ୍ରିମାନଙ୍କୁ ‘ଲକ୍ଷ୍ମଣ’ ଏବଂ ଅନ୍ୟଜନକୁ ‘ଶତ୍ରୁଘ୍ନ’।

Verse 21

अतीत्यैकादशाहं तु नामकर्म तथाऽकरोत्।ज्येष्ठं रामं महात्मानं भरतं कैकयीसुतम्।।1.18.20।।सौमित्रिं लक्ष्मणमिति शत्रुघ्नमपरं तथा।वसिष्ठ: परमप्रीतो नामानि कृतवान् तदा ।।1.18.21।।

ଏକାଦଶ ଦିନ ଅତିକ୍ରମ ହେଲାପରେ ସେ ବିଧିପୂର୍ବକ ନାମକର୍ମ ସଂସ୍କାର କଲେ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ନାମ ‘ରାମ’, କୈକେୟୀପୁତ୍ରଙ୍କ ‘ଭରତ’, ସୁମିତ୍ରାପୁତ୍ରଙ୍କ ‘ଲକ୍ଷ୍ମଣ’ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ରଙ୍କ ‘ଶତ୍ରୁଘ୍ନ’ ରଖାଗଲା। ସେତେବେଳେ ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ ବଶିଷ୍ଠମୁନି ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଦାନ କଲେ।

Verse 22

ब्राह्मणान्भोजयामास पौराञ्जानपदानपि।अददाद्ब्रह्मणानां च रत्नौघममितं बहु।।।।तेषां जन्मक्रियादीनि सर्वकर्माण्यकारयत्।

ଦଶରଥ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ, ନଗରବାସୀମାନଙ୍କୁ ଓ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜନମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅପାର ଓ ଅମିତ ରତ୍ନରାଶି ଦାନ କଲେ; ଏବଂ ନବଜାତମାନଙ୍କର ଜନ୍ମକ୍ରିୟା ଆଦି ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଧିକର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରାଇଲେ।

Verse 23

तेषां केतुरिव ज्येष्ठो रामो रतिकर: पितु:।।।।बभूव भूयो भूतानां स्वयम्भूरिव सम्मत:।

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ରାମ ଧ୍ୱଜ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ; ପିତାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ; ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନିକଟେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।

Verse 24

सर्वे वेदविदश्शूरास्सर्वे लोकहिते रता:।।।।सर्वे ज्ञानोपसम्पन्नास्सर्वे समुदिता गुणै:।

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବେଦବିଦ୍ ହେଲେ, ସମସ୍ତେ ଶୂର ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ଲୋକହିତରେ ନିରତ ରହିଲେ; ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ ଓ ସମସ୍ତେ ଗୁଣରେ ସମୃଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 25

तेषामपि महातेजा रामस्सत्यपराक्रम:।।।।इष्टस्सर्वस्य लोकस्य शशाङ्क इव निर्मल:।

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ରାମ ସମଗ୍ର ଲୋକଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ ଥିଲେ; ନିର୍ମଳ ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଶଶୀ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।

Verse 26

गजस्कन्धेऽश्वपृष्ठे च रथचर्यासु सम्मत:।।।।धनुर्वेदे च निरत: पितृशुश्रूषणे रत:।

ଗଜସ୍କନ୍ଧରେ, ଅଶ୍ୱପୃଷ୍ଠରେ ଓ ରଥଚର୍ୟାରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମତ ଥିଲେ; ଧନୁର୍ବେଦରେ ନିରତ ଓ ପିତୃମାତୃ-ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ରତ ଥିଲେ।

Verse 27

बाल्यात्प्रभृति सुस्निग्धो लक्ष्मणो लक्ष्मिवर्धन:।।।।रामस्य लोकरामस्य भ्रातुर्ज्येष्ठस्य नित्यश:।

ବାଳ୍ୟକାଳରୁ ସୁସ୍ନିଗ୍ଧ, ଲକ୍ଷ୍ମୀବର୍ଧନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଲୋକରାମ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ନିତ୍ୟ ଗଭୀର ଭକ୍ତିରେ ନିବିଡ଼ ଥିଲେ।

Verse 28

सर्वप्रियकरस्तस्य रामस्यापि शरीरत:।।।।लक्ष्मणो लक्ष्मिसम्पन्नो बहि:प्राण इवापर:।

ଲକ୍ଷ୍ମୀସମ୍ପନ୍ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ ସର୍ବପ୍ରିୟକର କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁ କରୁଥିଲେ; ରାମଙ୍କ ଶରୀରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ, ସେ ଯେନ ବାହାରେ ଚଳିତ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରାଣ ଥିଲେ।

Verse 29

न च तेन विना निद्रां लभते पुरुषोत्तम:।।।।मृष्टमन्नमुपानीतमश्नाति न हि तं विना।

ତାଙ୍କ ବିନା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ରାମ ନିଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ଲଭୁଥିଲେ ନାହିଁ; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନଥିଲେ ପରିବେଶିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ ସେ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ ନାହିଁ।

Verse 30

यदा हि हयमारूढो मृगयां याति राघव:।।।।तदैनं पृष्ठतोऽन्वेति सधनु: परिपालयन्।

ରାଘବ (ରାମ) ଯେତେବେଳେ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ମୃଗୟାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧନୁ ଧରି ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି ପଛରୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 31

भरतस्यापि शत्रुघ्नो लक्ष्मणावरजो हि स:।।।।प्राणै: प्रियतरो नित्यं तस्य चासीत्तथा प्रिय:।

ସେହିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭରତଙ୍କୁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ; ଏବଂ ସେହିଭଳି ଭରତ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ସଦା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।

Verse 32

स चतुर्भिर्महाभागै:पुत्रैर्दशरथ: प्रियै:।।।।बभूव परमप्रीतो देवैरिव पितामह:।

ଚାରିଜଣ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରଙ୍କ ସହ ଦଶରଥ ପରମ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ—ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଯେପରି ହର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି ସେପରି।

Verse 33

ते यदा ज्ञानसम्पन्नास्सर्वैस्समुदिता गुणै:।।।।ह्रीमन्त: कीर्तिमन्तश्च सर्वज्ञा दीर्घदर्शिन:।तेषामेवं प्रभावानां सर्वेषां दीप्ततेजसाम्।।।।पिता दशरथो हृष्टो ब्रह्मा लोकाधिपो यथा।

ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ସମୃଦ୍ଧ—ହ୍ରୀମନ୍ତ, କୀର୍ତ୍ତିମନ୍ତ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶୀ—ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଦୀପ୍ତତେଜସ୍ବୀ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଦେଖି ପିତା ଦଶରଥ ହୃଷ୍ଟ ହେଲେ; ଯେପରି ଲୋକାଧିପ ବ୍ରହ୍ମା ହର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 34

ते यदा ज्ञानसम्पन्नास्सर्वैस्समुदिता गुणै:।।1.18.33।।ह्रीमन्त: कीर्तिमन्तश्च सर्वज्ञा दीर्घदर्शिन:।तेषामेवं प्रभावानां सर्वेषां दीप्ततेजसाम्।।1.18.34।।पिता दशरथो हृष्टो ब्रह्मा लोकाधिपो यथा।

ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ସମୃଦ୍ଧ—ହ୍ରୀମନ୍ତ, କୀର୍ତ୍ତିମନ୍ତ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶୀ—ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଦୀପ୍ତତେଜସ୍ବୀ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଦେଖି ପିତା ଦଶରଥ ହୃଷ୍ଟ ହେଲେ; ଯେପରି ଲୋକାଧିପ ବ୍ରହ୍ମା ହର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 35

ते चापि मनुजव्याघ्रा वैदिकाध्ययने रता:।।।।पितृशुश्रूषणरता धनुर्वेदे च निष्ठिता:।

ସେ ମନୁଜବ୍ୟାଘ୍ରମାନେ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ରତ ଥିଲେ; ପିତୃଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ତତ୍ପର ଥିଲେ; ଏବଂ ଧନୁର୍ବେଦ—ଧନୁଷ୍ୟବିଦ୍ୟା—ରେ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାସହ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।

Verse 36

अथ राजा दशरथस्तेषां दारक्रियां प्रति।।।।चिन्तयामास धर्मात्मा सोपाध्यायस्सबान्धव:।

ତାପରେ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ଦଶରଥ ଉପାଧ୍ୟାୟମାନେ ଓ ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କ ସହ, ସେମାନଙ୍କର ଦାରକ୍ରିୟା—ବିବାହବ୍ୟବସ୍ଥା—ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 37

तस्य चिन्तयमानस्य मन्त्रिमध्ये महात्मन:।।।।अभ्यगच्छन्महातेजा विश्वामित्रो महामुनि:।

ମନ୍ତ୍ରୀମଧ୍ୟରେ ମହାତ୍ମା ରାଜା ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେଠାକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 38

स राज्ञो दर्शनाकाङ्क्षी द्वाराध्यक्षानुवाच ह।।।।शीघ्रमाख्यात मां प्राप्तं कौशिकं गाधिनस्सुतम्।

ରାଜାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଆକାଂକ୍ଷା କରି ସେ ଦ୍ୱାରପାଳମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଶୀଘ୍ର ଜଣାଇଦିଅ—ମୁଁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଛି; ଗାଧିଙ୍କ ପୁତ୍ର କୌଶିକ।”

Verse 39

तच्छ्रुत्वा वचनं त्रासाद्राज्ञो वेश्म प्रदुद्रुवु:।।।।सम्भ्रान्तमनसस्सर्वे तेन वाक्येन चोदिता:।

ସେହି ବଚନ ଶୁଣିମାତ୍ରେ, ଭୟରେ ଆତଙ୍କିତ ସମସ୍ତେ, ସେହି ସନ୍ଦେଶରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଅଶାନ୍ତ ମନେ ରାଜାଙ୍କ ଭବନକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।

Verse 40

ते गत्वा राजभवनं विश्वामित्रमृषिं तदा।।।।प्राप्तमावेदयामासुर्नृपायैक्ष्वाकवे तदा।

ସେମାନେ ରାଜଭବନକୁ ଯାଇ, ସେତେବେଳେ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଗମନ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁନୃପ ଦଶରଥଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 41

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सपुरोधास्समाहित:।।।।प्रत्युज्जगाम तं हृष्टो ब्रह्माणमिव वासव:।

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସହ ସମାହିତ ଦଶରଥ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁଜ୍ଜଗାମ କଲେ—ଯେପରି ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 42

तं दृष्ट्वा ज्वलितं दीप्त्या तापसं संशितव्रतम्।।।।प्रहृष्टवदनो राजा ततोऽर्घ्यमुपहारयत्।

ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଆତ୍ମତେଜରେ ଜ୍ଵଳିତ ଓ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ଦେଖି, ରାଜା ହର୍ଷିତ ମୁଖେ ସମ୍ମାନାର୍ଥେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଉପହାର କଲେ।

Verse 43

स राज्ञ: प्रतिगृह्यार्घ्यं शास्त्रदृष्टेन कर्मणा।।।।कुशलं चाव्ययं चैव पर्यपृच्छन्नराधिपम्।2

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟ ବିଧିଅନୁସାରେ ରାଜଙ୍କ ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ପରେ ନରାଧିପଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର କୁଶଳକ୍ଷେମ ଓ ଅବ୍ୟୟ ସମୃଦ୍ଧି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 44

पुरे कोशे जनपदे बान्धवेषु सुहृत्सु च ।।।।कुशलं कौशिको राज्ञ: पर्यपृच्छत्सुधार्मिक:।

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧାର୍ମିକ କୌଶିକ (ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର) ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—ନଗରରେ, କୋଷରେ, ଜନପଦରେ ଏବଂ ବାନ୍ଧବ ଓ ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁ କୁଶଳ ତୋ?

Verse 45

अपि ते सन्नतास्सर्वे सामन्ता रिपवो जिता:।।।।दैवं च मानुषं चापि कर्म ते साध्वनुष्ठितम्।

ତୁମ ସମସ୍ତ ସାମନ୍ତ ରାଜାମାନେ କି ନମ୍ରଭାବେ ଅଧୀନ? ଶତ୍ରୁମାନେ କି ଜିତାଯାଇଛନ୍ତି? ଏବଂ ଦୈବ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ମାନବ ଧର୍ମକର୍ତ୍ତବ୍ୟ—ଦୁହେଁ କି ତୁମେ ଯଥାବିଧି ପାଳନ କରୁଛ?

Verse 46

वसिष्ठं च समागम्य कुशलं मुनिपुङ्गव:।।।।ऋषींश्च तान्यथान्यायं महाभागानुवाच ह।

ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମୀପଗତ ହୋଇ, ଯଥାନ୍ୟାୟ ସେହି ମହାଭାଗ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କୁଶଳ ପଚାରିଲେ।

Verse 47

ते सर्वे हृष्टमनसस्तस्य राज्ञो निवेशनम्।।।।विविशु: पूजितास्तत्र निषेदुश्च यथार्हत:।

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ହୃଷ୍ଟମନା ହୋଇ ରାଜାଙ୍କ ନିବାସରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେଠାରେ ପୂଜିତ ହୋଇ ଯଥାର୍ହ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସିଲେ।

Verse 48

अथ हृष्टमना राजा विश्वामित्रं महामुनिम्।।।।उवाच परमोदारो हृष्टस्तमभिपूजयन्।

ତାପରେ ହୃଷ୍ଟମନା, ପରମ ଉଦାର ରାଜା ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅଭିପୂଜନ କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 49

यथाऽमृतस्य सम्प्राप्तिर्यथावर्षमनूदके।यथा सदृशदारेषु पुत्रजन्माऽप्रजस्य च ।।।।प्रणष्टस्य यथालाभो यथा हर्षो महोदये।तथैवागमनं मन्ये स्वागतं ते महामुने।।।।

ହେ ମହାମୁନି, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନ ମୋତେ ଅମୃତଲାଭ ପରି, ନିର୍ଜଳ ଭୂମିରେ ବର୍ଷା ପରି, ସଦ୍‌ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ନିସନ୍ତାନଙ୍କୁ ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ପରି, ହରାଇଥିବା ବସ୍ତୁ ପୁନଃଲାଭ ପରି, ଏବଂ ମହାସିଦ୍ଧିର ହର୍ଷ ପରି ମନେ ହୁଏ।

Verse 50

यथाऽमृतस्य सम्प्राप्तिर्यथावर्षमनूदके।यथा सदृशदारेषु पुत्रजन्माऽप्रजस्य च ।।1.18.49।।प्रणष्टस्य यथालाभो यथा हर्षो महोदये।तथैवागमनं मन्ये स्वागतं ते महामुने।।1.18.50।।

ହେ ମହାମୁନି, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନ ମୋତେ ଅମୃତଲାଭ ପରି, ନିର୍ଜଳ ଭୂମିରେ ବର୍ଷା ପରି, ସଦ୍‌ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ନିସନ୍ତାନଙ୍କୁ ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ପରି, ହରାଇଥିବା ବସ୍ତୁ ପୁନଃଲାଭ ପରି, ଏବଂ ମହାସିଦ୍ଧିର ହର୍ଷ ପରି ମନେ ହୁଏ।

Verse 51

कं च ते परमं कामं करोमि किमु हर्षित: ।।।।पात्रभूतोऽसि मे ब्रह्मन्दिष्टया प्राप्ताऽसि कौशिक ।अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम्।।।।

ହର୍ଷିତ ହୋଇ କହନ୍ତୁ—ଆପଣଙ୍କ କେଉଁ ପରମ କାମନାକୁ ମୁଁ ପୂରଣ କରିବି? ଏବଂ ଆପଣ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ ପରି ମୁଁ କିପରି କରିବି?

Verse 52

कं च ते परमं कामं करोमि किमु हर्षित: ।।1.18.51।। पात्रभूतोऽसि मे ब्रह्मन्दिष्टया प्राप्ताऽसि कौशिक । अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम्।।1.18.52।।

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ମୋର ସମ୍ମାନ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ହେ କୌଶିକ, ଦିଷ୍ଟିବଶତଃ ଆପଣ ଏଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସଫଳ ହେଲା, ଏବଂ ମୋର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ସୁଜୀବିତ ହେଲା।

Verse 53

पूर्वं राजर्षिशब्देन तपसा द्योतितप्रभः।ब्रह्मर्षित्वमनुप्राप्त: पूज्योऽसि बहुधा मया।।।।

ପୂର୍ବେ ଆପଣ ‘ରାଜର୍ଷି’ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ; ତପସ୍ୟାରେ ଆପଣଙ୍କ ତେଜ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି। ଏବେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଆପଣ ମୋ ପାଇଁ ବହୁପ୍ରକାରେ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 54

तदद्भुतमिदं ब्रह्मन्पवित्रं परमं मम।शुभक्षेत्रगतश्चाहं तव सन्दर्शनात्प्रभो।।।।

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ପରମ ପବିତ୍ର। ହେ ପ୍ରଭୋ, ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ମୁଁ ଯେନେ ଶୁଭ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି ବୋଲି ପୁଣ୍ୟ ଅନୁଭବ କରୁଛି।

Verse 55

ब्रूहि यत्प्रार्थितं तुभ्यं कार्यमागमनं प्रति।इच्छाम्यनुगृहीतोऽहं त्वदर्थपरिवृद्धये।।।।

ଏଠାକୁ ଆସିବା ପ୍ରତି ଆପଣଙ୍କ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟହେତୁ ଅଛି, ତାହା କହନ୍ତୁ। ମୁଁ ଅନୁଗୃହୀତ ବୋଲି ଭାବି, ଆପଣଙ୍କ ଅଭିପ୍ରେତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସହାୟତା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 56

कार्यस्य न विमर्शं च गन्तुमर्हसि कौशिक।कर्ता चाहमशेषेण दैवतं हि भवान्मम।।।।

ହେ କୌଶିକ, କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ସଙ୍କୋଚ କିମ୍ବା ଦ୍ୱିଧା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସାଧନ କରିବି। କାରଣ ଆପଣ ମୋ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବତାସ୍ୱରୂପ।

Verse 57

मम चायमनुप्राप्तो महानभ्युदयो द्विज।तवागमनज: कृत्स्नो धर्मश्चानुत्तमो मम।।।।

ହେ ଦ୍ୱିଜ, ମୋ ପାଖକୁ ମହାନ ଅଭ୍ୟୁଦୟ ଆସିଛି; ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନରୁ ମୋର ଅନୁତ୍ତମ ଧର୍ମରୂପ ସମଗ୍ର ପୁଣ୍ୟ ଯେନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇଛି।

Verse 58

इति हृदयसुखं निशम्य वाक्यंश्रुतिसुखमात्मवता विनीतमुक्तम्।प्रथितगुणयशा गुणैर्विशिष्ट:परमऋषि: परमं जगाम हर्षम्।।।।

ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଓ ବିନୀତଭାବେ କହାଯାଇଥିବା, ହୃଦୟକୁ ସୁଖଦ ଓ କାନକୁ ମଧୁର ଏମିତି ରାଜାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ଗୁଣ-ଯଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ବିଶିଷ୍ଟ ପରମ ଋଷି ପରମ ହର୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 59

For Yuddhakanda and Uttarakanda, the Data was being entered. For Remaining the Data doesn't exist for the selected values!!

ଏହି ପଦ୍ୟର ସଂସ୍କୃତ ପାଠ ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ; ଦିଆଯାଇଥିବା ଇନପୁଟ୍‌ରେ କେବଳ ତଥ୍ୟ-ଅନୁପଲବ୍ଧତା ସୂଚନା ଅଛି। ମୂଳ ଦେବନାଗରୀ ଶ୍ଲୋକ ଦେଲେ ମୁଁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଅନୁବାଦ କରିବି।

Verse 60

ଏହି ଶ୍ଲୋକ ପାଇଁ ସଂସ୍କୃତ ମୂଳପାଠ ଦିଆଯାଇନାହିଁ; ତେଣୁ ଅନୁବାଦ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଦୟାକରି ବାଳକାଣ୍ଡ 18.60 ର ଦେବନାଗରୀ ଶ୍ଲୋକ ପଠାନ୍ତୁ, ମୁଁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଅନୁବାଦ କରିବି।

Verse 61

ଏପରି ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଦୀପ୍ତତେଜସ୍ବୀ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ପିତା ଦଶରଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ—ଯେପରି ଲୋକାଧିପତି ବ୍ରହ୍ମା ଦେବଗଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।