Sarga 15

Verse 1

मेथावी तु ततो ध्यात्वा स किञ्चिदिदमुत्तरम्।लब्धसंज्ञस्ततस्तं तु वेदज्ञो नृपमब्रवीत्।।1.15.1।।

ତାପରେ ସେଇ ମେଧାବୀ ବେଦଜ୍ଞ କିଛିକ୍ଷଣ ଧ୍ୟାନ କରି, ସଂଜ୍ଞା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି ଉତ୍ତର କହିଲେ।

Verse 2

इष्टिं तेऽहं करिष्यामि पुत्रीयां पुत्रकारणात्।अथर्वशिरसि प्रोक्तैर्मन्त्रैस्सिद्धां विधानत:।।1.15.2।।

ପୁତ୍ରପ୍ରାପ୍ତିର କାରଣରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ପୁତ୍ରୀୟେଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞ କରିବି; ଅଥର୍ବଶିରସରେ ଉକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା, ବିଧିଅନୁସାରେ ସେ ଯଜ୍ଞ ସିદ્ધ ହେବ।

Verse 3

तत: प्राक्रमदिष्टिं तां पुत्रीयां पुत्रकारणात्।जुहाव चाग्नौ तेजस्वी मन्त्रदृष्टेन कर्मणा।।1.15.3।।

ତାପରେ ପୁତ୍ରପ୍ରାପ୍ତିର କାରଣରେ ତେଜସ୍ବୀ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ପୁତ୍ରୀୟେଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟ ବିଧିଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କଲେ।

Verse 4

ततो देवास्सगन्धर्वास्सिद्धाश्च परमर्षय: ।भागप्रतिग्रहार्थं वै समवेता यथाविधि।।1.15.4।।

ତାପରେ ଦେବମାନେ—ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ପରମର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ—ଯଜ୍ଞର ହବିଷ୍ୟର ନିଜ ନିଜ ଭାଗ গ্ৰହଣ କରିବା ପାଇଁ ବିଧିମତେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 5

तास्समेत्य यथान्यायं तस्मिन्सदसि देवता:।अब्रुवन् लोककर्तारं ब्रह्माणं वचनं महत्।।1.15.5।।

ସେଇ ସଭାରେ ଦେବମାନେ ଯଥାନ୍ୟାୟ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଲୋକକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମହାବାକ୍ୟ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 6

भगवन्त्वत्प्रसादेन रावणो नाम राक्षस:।सर्वान्नो बाधते वीर्याच्छासितुं तं न शक्नुम:।।1.15.6।।

“ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ବଳବାନ ହୋଇଥିବା ରାବଣ ନାମକ ରାକ୍ଷସ ନିଜ ପରାକ୍ରମରେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି; ତାହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡିତ କରିବାକୁ ଆମେ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।”

Verse 7

त्वया तस्मै वरो दत्त: प्रीतेन भगवन्पुरा।मानयन्तश्च तं नित्यं सर्वं तस्य क्षमामहे।।1.15.7।।

ହେ ଭଗବନ୍! ପୂର୍ବେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଆପଣ ତାହାକୁ ସେଇ ବର ଦେଇଥିଲେ; ଆମେ ତାହାକୁ ନିତ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରି, ତାହାର ସମସ୍ତ ଅତ୍ୟାଚାରକୁ କ୍ଷମା କରି ସହିଯାଉଛୁ।

Verse 8

उद्वेजयति लोकान्स्तीनुच्छ्रितान्द्वेष्टि दुर्मति:।शक्रं त्रिदशराजानं प्रधर्षयितुमिच्छति।।1.15.8।।

ଦୁର୍ମତି ସେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଉଦ୍ବେଗିତ କରେ; ଉଚ୍ଚସ୍ଥ ମହାନ୍ମାନଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରେ; ତ୍ରିଦଶରାଜ ଶକ୍ର—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଧର୍ଷ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।

Verse 9

ऋषीन्यक्षान्सगन्धर्वानसुरान्ब्राह्मणांस्तथा।अतिक्रामति दुर्धर्षो वरदानेन मोहित:।।1.15.9।।

ବରଦାନର ଦାନରେ ମୋହିତ ହୋଇ ଦୁର୍ଧର୍ଷ ସେ ସୀମା ଲଂଘନ କରେ—ଋଷି, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ।

Verse 10

नैनं सूर्य: प्रतपति पार्श्वे वाति न मारुत:।चलोर्मिमाली तं दृष्ट्वा समुद्रोऽपि न कम्पते।।1.15.10।।

ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ତପାଏ ନାହିଁ, ପବନ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଖେ ବହେ ନାହିଁ; ଚଞ୍ଚଳ ତରଙ୍ଗମାଳାରେ ଘେରା ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଯାଏ।

Verse 11

तन्महन्नो भयं तस्माद्राक्षसाद्घोरदर्शनात्।वधार्थं तस्य भगवन्नुपायं कर्तुमर्हसि।।1.15.11।।

ସେଇ ଘୋରଦର୍ଶନ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଆମ ପାଖକୁ ମହାଭୟ ଆସିଛି। ହେ ଭଗବନ୍, ତାହାର ବଧ ପାଇଁ ଉପାୟ କରିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 12

एवमुक्तस्सुरैस्सर्वैश्चिन्तयित्वा ततोऽब्रवीत्।हन्तायं विदितस्तस्य वधोपायो दुरात्मन:।।1.15.12।।

ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏଭଳି କହିଲାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତା କରି କହିଲେ: “ହଁ, ଏବେ ସେଇ ଦୁରାତ୍ମାର ବଧୋପାୟ ଜଣା ପଡ଼ିଲା।”

Verse 13

तेन गन्धर्वयक्षाणां देवदानवरक्षसाम्।अवध्योऽस्मीति वागुक्ता तथेत्युक्तं च तन्मया।।1.15.13।।

ସେ ଏଭଳି ବାକ୍ୟରେ ଯାଚନା କଲା—“ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଯକ୍ଷ, ଦେବ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୁଁ ଅବଧ୍ୟ ହେଉ।” ତାହାକୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲି।

Verse 14

नाकीर्तयदवज्ञानात्तद्रक्षो मानुषान् प्रति।तस्मात्स मानुषाद्वध्यो मृत्युर्नान्योऽस्य विद्यते।।1.15.14।।

କିନ୍ତୁ ଅବଜ୍ଞାରୁ ସେଇ ରାକ୍ଷସ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ; ତାହାର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ।

Verse 15

एतच्छ्रुत्वा प्रियं वाक्यं ब्रह्मणा समुदाहृतम्।सर्वे महर्षयो देवाः प्रहृष्टास्तेऽभवंस्तदा।।1.15.15।।

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ ସେହି ପ୍ରିୟ ବଚନ ଶୁଣି, ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମହର୍ଷିମାନେ ପରମ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 16

एतस्मिन्नन्तरे विष्णुरुपयातो महाद्युति:।शङ्खचक्रगदापाणि: पीतवासा जगत्पति:।।1.15.16।।

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମହାଦ୍ୟୁତିମାନ ବିଷ୍ଣୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ—ହାତରେ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରି, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିବା ଜଗତ୍ପତି।

Verse 17

ब्रह्मणा च समागम्य तत्र तस्थौ समाहित:। 1तमब्रुवन्सुरास्सर्वे समभिष्टूय सन्नता:।।1.15.17।।

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ସମାଗମ କରି ସେଠାରେ ସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ସେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ନମ୍ର ହୋଇ ସ୍ତୁତି କରି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 18

त्वान्नियोक्ष्यामहे विष्णो लोकानां हितकाम्यया। 1 राज्ञो दशरथस्य त्वमयोध्याधिपते: प्रभो:।।1.15.18। धर्मज्ञस्य वदान्यस्य महर्षिसमतेजस: । 18तस्य भार्यासु तिसृषु ह्रीश्रीकीर्त्युपमासु च।।1.15.19।।विष्णो पुत्रत्वमागच्छ कृत्वाऽऽत्मानं चतुर्विधम्। 1

ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ଲୋକମଙ୍ଗଳର କାମନାରେ ଆମେ ତୁମକୁ ନିୟୋଜନ କରୁଛୁ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ଅୟୋଧ୍ୟାଧିପତି ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ତୁମେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଅ।

Verse 19

त्वान्नियोक्ष्यामहे विष्णो लोकानां हितकाम्यया। 1 राज्ञो दशरथस्य त्वमयोध्याधिपते: प्रभो:।।1.15.18। धर्मज्ञस्य वदान्यस्य महर्षिसमतेजस: । 18तस्य भार्यासु तिसृषु ह्रीश्रीकीर्त्युपमासु च।।1.15.19।।विष्णो पुत्रत्वमागच्छ कृत्वाऽऽत्मानं चतुर्विधम्। 1

ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଦାନଶୀଳ ଏବଂ ମହର୍ଷିସମ ତେଜସ୍ବୀ ତାଙ୍କର ତିନି ଭାର୍ଯ୍ୟା—ହ୍ରୀ, ଶ୍ରୀ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ସମାନ। ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ନିଜକୁ ଚତୁର୍ବିଧ ରୂପେ ବିଭକ୍ତ କରି ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରରୂପେ ଆଗମନ କର।

Verse 20

तत्र त्वं मानुषो भूत्वा प्रवृद्धं लोककण्टकम्।अवध्यं दैवतैर्विष्णो समरे जहि रावणम्।।1.15.20।।

ସେଠାରେ ତୁମେ ମାନବରୂପ ଧାରଣ କରି, ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଣ୍ଟକ ସଦୃଶ ଭାବେ ବଢ଼ିଉଠିଥିବା, ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବଧ୍ୟ ରାବଣକୁ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ସମରରେ ବଧ କର।

Verse 21

स हि देवांश्च गन्धर्वान्सिद्धांश्च मुनिसत्तमान्।राक्षसो रावणो मूर्खो वीर्योत्सेकेन बाधते।।1.15.21।।

କାରଣ ସେଇ ମୂର୍ଖ ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ନିଜ ବୀର୍ୟର ଅହଂକାରରେ ଫୁଲିଉଠି, ଦେବମାନଙ୍କୁ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କୁ, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି।

Verse 22

ऋषयश्च ततस्तेन गन्धर्वाप्सरसस्तथा।क्रीडन्तो नन्दनवने क्रूरेण किल हिंसिता:।।1.15.22।।

ଏପରି ନନ୍ଦନବନରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ଓ ସେହିପରି ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ କ୍ରୂର ଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଂସିତ ହୋଇଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 23

वधार्थं वयमायातास्तस्य वै मुनिभिस्सह।सिद्धगन्धर्वयक्षाश्च ततस्त्वां शरणं गता:।।1.15.23।।

ତାହାର ବଧ ପାଇଁ ଆମେ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହ ଆସିଛୁ; ଏହିହେତୁ ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 24

त्वं गति: परमा देव सर्वेषां न: परन्तप:।वधाय देवशत्रूणां नृणां लोके मन: कुरु।।1.15.24।।

ହେ ଦେବ, ପରନ୍ତପ! ତୁମେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ପରମ ଗତି ଓ ଆଶ୍ରୟ। ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ଅବତରିବାକୁ ମନ ଦୃଢ଼ କର।

Verse 25

एवमुक्तस्तु देवेशो विष्णुस्त्रिदशपुङ्गव:।पितामहपुरोगांस्तान्सर्वलोकनमस्कृत:।।1.15.25।।अब्रवीत्त्रिदशान्सर्वान्समेतान्धर्मसंहितान् ।।1.15.26।।

ଏଭଳି ସମ୍ବୋଧିତ ହୋଇ ଦେବେଶ, ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସର୍ବଲୋକନମସ୍କୃତ ବିଷ୍ଣୁ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମବେତ ସେହି ଦେବମଣ୍ଡଳ ପ୍ରତି ମୁହଁ ଫେରାଇଲେ।

Verse 26

एवमुक्तस्तु देवेशो विष्णुस्त्रिदशपुङ्गव:।पितामहपुरोगांस्तान्सर्वलोकनमस्कृत:।।1.15.25।।अब्रवीत्त्रिदशान्सर्वान्समेतान्धर्मसंहितान् ।।1.15.26।।

ତାପରେ ଧର୍ମସମ୍ମତ ଭାବେ ସମବେତ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସେ କହିଲେ।

Verse 27

भयं त्यजत भद्रं वो हितार्थं युधि रावणम्।सपुत्रपौत्रं सामात्यं समित्रज्ञातिबान्धवम्।।1.15.27।।हत्वा क्रूरं दुरात्मानं देवर्षीणां भयावहम्।दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च।वत्स्यामि मानुषे लोके पालयन्पृथिवीमिमाम्।।1.15.28।।

ଭୟ ତ୍ୟାଗ କର; ତୁମମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ତୁମ ହିତାର୍ଥେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣକୁ ବଧ କରିବି—ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ସହ, ଅମାତ୍ୟ ସହ, ଏବଂ ମିତ୍ର, ଜ୍ଞାତି ଓ ବାନ୍ଧବ ସହିତ।

Verse 28

भयं त्यजत भद्रं वो हितार्थं युधि रावणम्।सपुत्रपौत्रं सामात्यं समित्रज्ञातिबान्धवम्।।1.15.27।।हत्वा क्रूरं दुरात्मानं देवर्षीणां भयावहम्।दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च।वत्स्यामि मानुषे लोके पालयन्पृथिवीमिमाम्।।1.15.28।।

ଦେବର୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଭୟଦାୟକ ସେଇ କ୍ରୂର ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମାକୁ ବଧ କରି, ମୁଁ ମାନବଲୋକରେ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ଅଧିକ ଦଶଶତ ବର୍ଷ ରହି, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ କରିବି।

Verse 29

एवं दत्वा वरं देवो देवानां विष्णुरात्मवान्।मानुषे चिन्तयामास जन्मभूमिमथात्मन:।।1.15.29।।

ଏଭଳି ଦେବମାନଙ୍କୁ ବର ଦାନ କରି, ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଦେବ ଵିଷ୍ଣୁ ମାନବଲୋକରେ ନିଜ ଜନ୍ମଭୂମି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ।

Verse 30

तत: पद्मपलाशाक्ष: कृत्वाऽऽत्मानं चतुर्विधम्।पितरं रोचयामास तथा दशरथन्नृपम्।।1.15.30।।

ତାପରେ ପଦ୍ମପତ୍ର-ନୟନ ପ୍ରଭୁ ନିଜକୁ ଚାରି ରୂପରେ ବିଭକ୍ତ କରି, ପିତା ଭାବେ ଦଶରଥ ନୃପଙ୍କୁ ଚୟନ କଲେ।

Verse 31

तदा देवर्षि गन्धर्वास्सरुद्रास्साप्सरोगणा:।स्तुतिभिर्दिव्यरूपाभिस्तुष्टुवुर्मधुसूदनम्।।1.15.31।।

ତେବେ ଦେବ, ଦେବର୍ଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ଅପ୍ସରାଗଣ ଦିବ୍ୟରୂପ ସ୍ତୁତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ତବନ କଲେ।

Verse 32

तमुद्धतं रावणमुग्रतेजसंप्रवृद्धदर्पं त्रिदशेश्वरद्विषम्।विरावणं साधुतपस्विकण्टकंतपस्विनामुद्धर तं भयावहम्।।1.15.32।।

ଅହଙ୍କାରେ ଉଦ୍ଧତ, ଉଗ୍ରତେଜସ୍ବୀ, ଦର୍ପରେ ପ୍ରବଳ, ତ୍ରିଦଶେଶ୍ୱର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ଲୋକମାନଙ୍କୁ କ୍ରନ୍ଦନ କରାଉଥିବା, ସାଧୁ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ପଥର କଣ୍ଟକ ଏବଂ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ଭୟଦାୟକ ସେଇ ଭୟଙ୍କର ରାବଣକୁ ମୂଳସହିତ ଉପାଡ଼ି ଦିଅ।

Verse 33

तमेव हत्वा सबलं सबान्धवंविरावणं रावणमग्य्रपौरुषम्।स्वर्लोकमागच्छ गतज्वरश्चिरंसुरेन्द्रगुप्तं गतदोषकल्मषम्।।1.15.33।।

ଯେ ରାବଣ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବିଲାପ କରାଏ, ସେଇ ରାବଣକୁ—ତାହାର ସେନା ଓ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ସହିତ—ବଧ କର; ତାପ-ଜ୍ୱରରୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଦୋଷ-କଳ୍ମଷରୁ ପବିତ୍ର ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଫେରିଆସ।

Verse 34

ତେବେ ନରପତି ଦଶରଥ ଦିବ୍ୟ ପାୟସର ଅର୍ଧ ଭାଗ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗର ଅର୍ଧଟି ମଧ୍ୟ ନରାଧିପ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।