Sarga 1

Verse 1

तपस्स्वाध्यायनिरतं तपस्वी वाग्विदां वरम् ।नारदं परिपप्रच्छ वाल्मीकिर्मुनिपुङ्गवम् ।।।।

ତପସ୍ୟା ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ନିରତ ତପସ୍ବୀ, ବାକ୍‌ବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦଙ୍କୁ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ବାଲ୍ମୀକି ବିନୟପୂର୍ବକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 2

कोन्वस्मिन्साम्प्रतं लोके गुणवान्कश्च वीर्यवान् ।धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवाक्यो दृढव्रत:।।।।

ଏହି ଆଜିର ଲୋକରେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ କିଏ ଗୁଣବାନ ଓ କିଏ ବୀର୍ୟବାନ? କିଏ ଧର୍ମଜ୍ଞ, କୃତଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ?

Verse 3

चारित्रेण च को युक्तस्सर्वभूतेषु को हित: ।विद्वान्क: कस्समर्थश्च कश्चैकप्रियदर्शन: ।।।।

ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରରେ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଭୂତଜନଙ୍କ ହିତକାମୀ—ସତ୍ୟ ପଣ୍ଡିତ ଓ ସମର୍ଥ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ ଯାହାର—ସେ କିଏ?

Verse 4

आत्मवान्को जितक्रोधो द्युतिमान्कोऽनसूयक: ।कस्य बिभ्यति देवाश्च जातरोषस्य संयुगे ।।।।

କିଏ ଆତ୍ମବାନ? କିଏ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିଛି? କିଏ ଦ୍ୟୁତିମାନ ଓ ଅନସୂୟକ? ଏବଂ ସଂଗ୍ରାମରେ ଯାହାର କ୍ରୋଧ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରନ୍ତି—ସେ କିଏ?

Verse 5

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे ।महर्षे त्वं समर्थोऽसि ज्ञातुमेवंविधं नरम् ।।।।

ଏହି କଥା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ନିଶ୍ଚୟ ମୋର କୌତୂହଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼। ହେ ମହର୍ଷି, ଏପରି ଗୁଣଯୁକ୍ତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜାଣିବାରେ ଆପଣ ସମର୍ଥ।

Verse 6

श्रुत्वा चैतत्ित्रलोकज्ञो वाल्मीकेर्नारदो वच: ।श्रूयतामिति चामन्त्त्र्य प्रहृष्टो वाक्यमब्रवीत् ।।।।

ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ତ୍ରିଲୋକଜ୍ଞ ନାରଦ ‘ଶ୍ରୂୟତାମ୍’ ବୋଲି ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ହୋଇ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 7

बहवो दुर्लभाश्चैव ये त्वया कीर्तिता गुणा: ।मुने वक्ष्याम्यहं बुद्ध्वा तैर्युक्तश्श्रूयतान्नर: ।।।।

ହେ ମୁନି, ତୁମେ ଯେ ଅନେକ ଗୁଣ କୀର୍ତ୍ତନ କରିଛ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁର୍ଲଭ। ସେ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ନରକୁ ଚିହ୍ନି ମୁଁ କହୁଛି—ଶୁଣ—ସେଇ ପୁରୁଷ ବିଷୟରେ।

Verse 8

इक्ष्वाकुवंशप्रभवो रामो नाम जनैश्श्रुत: ।नियतात्मा महावीर्यो द्युतिमान्धृतिमान् वशी ।।।।

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ, ‘ରାମ’ ନାମରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ନିୟତାତ୍ମା, ମହାବୀର୍ୟବାନ, ଦ୍ୟୁତିମାନ, ଧୃତିମାନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜିତ।

Verse 9

बुद्धिमान्नीतिमान्वाग्मी श्रीमान् शत्रुनिबर्हण: ।विपुलांसो महाबाहु: कम्बुग्रीवो महाहनु: ।।।।

ଶ୍ରୀରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ନୀତିନିଷ୍ଠ ଓ ବାଗ୍ମୀ; ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣ। ସେ ବିପୁଳାଂଶ, ମହାବାହୁ, ଶଂଖସଦୃଶ କଣ୍ଠବାନ ଓ ଦୃଢ଼ ମହାହନୁବାନ।

Verse 10

महोरस्को महेष्वासो गूढजत्रुररिन्दमः ।आजानुबाहुस्सुशिरास्सुललाटस्सुविक्रमः ।।।।

ବିଶାଳ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ, ମହାଧନୁର୍ଧର, ସୁଦୃଢ଼ କଣ୍ଠସନ୍ଧି, ଶତ୍ରୁଦମନ; ଆଜାନୁବାହୁ, ଉତ୍ତମ ଶିର, ସୁନ୍ଦର ଲଲାଟ ଓ ଅତିବିକ୍ରମଶାଳୀ ଥିଲେ।

Verse 11

समस्समविभक्ताङ्गस्स्निग्धवर्ण: प्रतापवान् ।पीनवक्षा विशालाक्षो लक्ष्मीवान् शुभलक्षणः ।। ।।

ନ ଅତି ଉଚ୍ଚ, ନ ଅତି ନିମ୍ନ; ସମପ୍ରମାଣ ଅଙ୍ଗବିଭାଗ, ସ୍ନିଗ୍ଧ ଦୀପ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ; ପୀନ ବକ୍ଷ, ବିଶାଳ ନୟନ, ଲକ୍ଷ୍ମୀସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 12

धर्मज्ञस्सत्यसन्धश्च प्रजानां च हिते रतः ।यशस्वी ज्ञानसम्पन्नश्शुचिर्वश्यस्समाधिमान् ।।।।

ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସତ୍ୟସନ୍ଧ, ପ୍ରଜାହିତରେ ନିରତ; ଯଶସ୍ବୀ, ଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ, ଶୁଚି, ଯଥୋଚିତ ଉପଦେଶକୁ ଗ୍ରହଣକର୍ତ୍ତା, ଏବଂ ସମାଧିମାନ ଥିଲେ।

Verse 13

प्रजापतिसमश्श्रीमान् धाता रिपुनिषूदनः ।रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य परिरक्षिता ।।।।

ପ୍ରଜାପତିସମ ଶ୍ରୀମାନ, ଧାତାସମ ଧାରକ ଓ ଶତ୍ରୁନିଷୂଦନ; ଜୀବଲୋକର ରକ୍ଷକ ଏବଂ ଧର୍ମର ଦୃଢ଼ ପରିରକ୍ଷକ ଥିଲେ।

Verse 14

रक्षिता स्वस्य धर्मस्य स्वजनस्य च रक्षिता ।वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो धनुर्वेदे च निष्ठितः ।।।।

ସେ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ନିଜ ଜନମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ; ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ତତ୍ତ୍ୱସାରର ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାତା ଥିଲେ, ଏବଂ ଧନୁର୍ବେଦ—ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ଯୁଦ୍ଧବିଦ୍ୟା—ରେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ।

Verse 15

सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञस्स्मृतिमान्प्रतिभानवान् ।सर्वलोकप्रियस्साधुरदीनात्मा विचक्षणः ।।।।

ସେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ-ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣୁଥିଲେ, ସ୍ମୃତିଶକ୍ତିରେ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ଥିଲେ; ସର୍ବଲୋକପ୍ରିୟ, ସାଧୁସ୍ୱଭାବୀ, ଅଦୀନ ଆତ୍ମାବଳୀ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଚକ୍ଷଣ ଥିଲେ।

Verse 16

सर्वदाभिगतस्सद्भिस्समुद्र इव सिन्धुभिः ।आर्यस्सर्वसमश्चैव सदैकप्रियदर्शनः ।।।।

ସଦ୍‌ଜନମାନେ ସର୍ବଦା ଯାହାଙ୍କୁ ସହଜରେ ଆଶ୍ରୟ କରିପାରନ୍ତି—ନଦୀମାନେ ଯେପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ଆସନ୍ତି—ସେ ତେଣୁ ସଦା ଅଭିଗମ୍ୟ ଥିଲେ; ସେ ଆର୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ସମଭାବୀ ଏବଂ ସଦା ପ୍ରିୟ-ପ୍ରସନ୍ନ ଦର୍ଶନବାନ୍ ଥିଲେ।

Verse 17

स च सर्वगुणोपेत: कौसल्यानन्दवर्धन: ।समुद्र इव गाम्भीर्ये धैर्येण हिमवानिव ।।।।

ସେ ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, କୌସଲ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇବାଳା; ଗାମ୍ଭୀର୍ୟରେ ସମୁଦ୍ର ସମ, ଧୈର୍ୟରେ ହିମବାନ ପର୍ବତ ସମ ଥିଲେ।

Verse 18

विष्णुना सदृशो वीर्ये सोमवत्प्रियदर्शनः ।कालाग्निसदृशः क्रोधे क्षमया पृथिवीसमः ।।।।धनदेन समस्त्यागे सत्ये धर्म इवापरः ।

ବୀର୍ୟରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁ ସଦୃଶ, ପ୍ରିୟଦର୍ଶନରେ ଚନ୍ଦ୍ର ସମ; କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ସମ, କ୍ଷମାରେ ପୃଥିବୀ ସମ। ଦାନରେ ଧନଦ (କୁବେର) ସମ, ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଧର୍ମ ସମ ଥିଲେ।

Verse 19

तमेवं गुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ।।।।ज्येष्ठं श्रेष्ठगुणैर्युक्तं प्रियं दशरथस्सुतम् ।प्रकृतीनां हितैर्युक्तं प्रकृतिप्रियकाम्यया ।।।।यौवराज्येन संयोक्तुमैच्छत्प्रीत्या महीपति: ।

ଏପରି ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ସତ୍ୟାଧାରିତ ପରାକ୍ରମବାନ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ—ପ୍ରଜାହିତରେ ନିରତ ଓ ପ୍ରଜାପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷୀ—ଭୂପତି ପ୍ରୀତିବଶତଃ ଯୌବରାଜ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।

Verse 20

तमेवं गुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ।।1.1.19।।ज्येष्ठं श्रेष्ठगुणैर्युक्तं प्रियं दशरथस्सुतम् । प्रकृतीनां हितैर्युक्तं प्रकृतिप्रियकाम्यया ।।1.1.20।।यौवराज्येन संयोक्तुमैच्छत्प्रीत्या महीपति: ।

ଏପରି ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ସତ୍ୟାଧାରିତ ପରାକ୍ରମବାନ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ—ପ୍ରଜାହିତରେ ନିରତ ଓ ପ୍ରଜାପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷୀ—ଭୂପତି ପ୍ରୀତିବଶତଃ ଯୌବରାଜ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।

Verse 21

तस्याभिषेकसम्भारान्दृष्ट्वा भार्याऽथ कैकयी ।।।।पूर्वं दत्तवरा देवी वरमेनमयाचत ।विवासनं च रामस्य भरतस्याभिषेचनम् ।।।।

ତାଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଦେଖି, ପୂର୍ବେ ବରପ୍ରାପ୍ତ ରାଣୀ କୈକେୟୀ ଦେବୀ ସେହି ବର ମାଗିଲେ—ରାମଙ୍କ ବନବାସ ଓ ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ।

Verse 22

तस्याभिषेकसम्भारान्दृष्ट्वा भार्याऽथ कैकयी ।।1.1.21।।पूर्वं दत्तवरा देवी वरमेनमयाचत । विवासनं च रामस्य भरतस्याभिषेचनम् ।।1.1.22।।

ତାଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଦେଖି, ପୂର୍ବେ ବରପ୍ରାପ୍ତ ରାଣୀ କୈକେୟୀ ଦେବୀ ସେହି ବର ମାଗିଲେ—ରାମଙ୍କ ବନବାସ ଓ ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ।

Verse 23

स सत्यवचनाद्राजा धर्मपाशेन संयत: ।विवासयामास सुतं रामं दशरथ: प्रियम् ।।।।

ସତ୍ୟବଚନରେ ଅଟୁଟ ଓ ଧର୍ମପାଶରେ ସଂୟତ ରାଜା ଦଶରଥ ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ବନବାସକୁ ପଠାଇଲେ।

Verse 24

स जगाम वनं वीर: प्रतिज्ञामनुपालयन्।पितुर्वचननिर्देशात्कैकेय्या: प्रियकारणात् ।।।।

ପିତୃବଚନର ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଏବଂ କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରିୟକାରଣ ପୂରଣ ପାଇଁ, ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରି ସେ ବୀର ଜଣେ ବନକୁ ଗଲେ।

Verse 25

तं व्रजन्तं प्रियो भ्राता लक्ष्मणोऽनुजगाम ह ।स्नेहाद्विनयसम्पन्नस्सुमित्रानन्दवर्धन: ।।।।भ्रातरं दयितो भ्रातुस्सौभ्रात्रमनुदर्शयन् ।

ସେ ଯାଉଥିବାବେଳେ ପ୍ରିୟ ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗମନ କଲେ; ସ୍ନେହରେ ପ୍ରେରିତ, ବିନୟସମ୍ପନ୍ନ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଆନନ୍ଦବର୍ଧକ—ପ୍ରିୟ ଭାଇଙ୍କୁ ସୌଭ୍ରାତ୍ରଭକ୍ତିର ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦେଖାଇଲେ।

Verse 26

रामस्य दयिता भार्या नित्यं प्राणसमा हिता ।।।।जनकस्य कुले जाता देवमायेव निर्मिता ।सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणामुत्तमा वधू: ।।।।सीताप्यनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा ।

ରାମଙ୍କ ଦୟିତା ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୀତା, ନିତ୍ୟ ପ୍ରାଣସମ ପ୍ରିୟା ଓ ହିତଚିନ୍ତିକା, ଜନକଙ୍କ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତା—ଦେବମାୟାରେ ନିର୍ମିତା ପରି। ସର୍ବ ଶୁଭଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନା, ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମା ଓ ଦଶରଥକୁଳର ବଧୂ, ରୋହିଣୀ ଯେପରି ଶଶିଙ୍କୁ ଅନୁସରେ ସେପରି ରାମଙ୍କୁ ଅନୁଗତା ହେଲେ।

Verse 27

रामस्य दयिता भार्या नित्यं प्राणसमा हिता ।।1.1.26।।जनकस्य कुले जाता देवमायेव निर्मिता ।सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणामुत्तमा वधू: ।।1.1.27।।सीताप्यनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा ।

ଜନକଙ୍କ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତା, ଦେବମାୟାରେ ନିର୍ମିତା ପରି; ସର୍ବ ଶୁଭଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନା—ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମା ଓ ଦଶରଥକୁଳର ବଧୂ ଥିଲେ।

Verse 28

पौरैरनुगतो दूरं पित्रा दशरथेन च ।।।।शृङ्गिबेरपुरे सूतं गङ्गाकूले व्यसर्जयत् ।गुहमासाद्य धर्मात्मा निषादाधिपतिं प्रियम् ।।।।गुहेन सहितो रामो लक्ष्मणेन च सीतया ।

ନଗରବାସୀମାନେ ଓ ପିତା ଦଶରଥ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଗମନ କରୁଥିଲେ; ଗଙ୍ଗାତଟର ଶୃଙ୍ଗିବେରପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି ରାମ ସୂତକୁ ସେଠାରୁ ପଛେଇ ପଠାଇଲେ।

Verse 29

पौरैरनुगतो दूरं पित्रा दशरथेन च ।।1.1.28।।शृङ्गिबेरपुरे सूतं गङ्गाकूले व्यसर्जयत् । गुहमासाद्य धर्मात्मा निषादाधिपतिं प्रियम् ।।1.1.29।।गुहेन सहितो रामो लक्ष्मणेन च सीतया ।

ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ନିଷାଦାଧିପତି ନିଜ ପ୍ରିୟ ସଖା ଗୁହଙ୍କୁ ଆସାଦନ କଲେ; ଗୁହ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସହିତ ରାମ ଏକାସଙ୍ଗେ ଆଗକୁ ଗଲେ।

Verse 30

ते वनेन वनं गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदका: ।।।।चित्रकूटमनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।रम्यमावसथं कृत्वा रममाणा वने त्रय: ।।।।देवगन्धर्वसङ्काशास्तत्र ते न्यवसन् सुखम् ।

ବନରୁ ବନକୁ ଯାଇ, ଅଧିକ ଜଳଭରା ଅନେକ ନଦୀ ତରି, ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ସେମାନେ ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 31

ते वनेन वनं गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदका: ।।1.1.30।।चित्रकूटमनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।रम्यमावसथं कृत्वा रममाणा वने त्रय: ।।1.1.31।।देवगन्धर्वसङ्काशास्तत्र ते न्यवसन् सुखम् ।

ସେଠାରେ ସେମାନେ ଏକ ରମ୍ୟ ଆବାସ ନିର୍ମାଣ କଲେ; ବନରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା ସେ ତିନିଜଣ ଦେବ-ଗନ୍ଧର୍ବ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ସୁଖରେ ସେଠାରେ ବାସ କଲେ।

Verse 32

चित्रकूटं गते रामे पुत्रशोकातुरस्तथा ।।।।राजा दशरथस्स्वर्गं जगाम विलपन्सुतम् ।

ରାମ ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଗଲାପରେ, ପୁତ୍ରଶୋକରେ ଆତୁର ରାଜା ଦଶରଥ ପୁତ୍ରକୁ ବିଲାପ କରୁଥିବାବେଳେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ।

Verse 33

मृते तु तस्मिन्भरतो वसिष्ठप्रमुखैर्द्विजै: ।। ।।नियुज्यमानो राज्याय नैच्छद्राज्यं महाबल:।

ତାଙ୍କ (ଦଶରଥଙ୍କ) ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ବଶିଷ୍ଠ ପ୍ରମୁଖ ଦ୍ୱିଜମାନେ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାବଳୀ ଭରତ ରାଜ୍ୟକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ।

Verse 34

स जगाम वनं वीरो रामपादप्रसादक: ।। ।।

ସେହି ବୀର ଭରତ ରାମଙ୍କ ପାଦପ୍ରସାଦ ଲାଭ କରିବା ନିମିତ୍ତେ ବନକୁ ଗଲେ।

Verse 35

गत्वा तु सुमहात्मानं रामं सत्यपराक्रमम् ।अयाचद्भ्रातरं राममार्यभावपुरस्कृत: ।।।।त्वमेव राजा धर्मज्ञ इति रामं वचोऽब्रवीत् ।

ତାପରେ ସୁମହାତ୍ମା ଓ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଆର୍ୟଭାବକୁ ଆଗରେ ରଖି ଭରତ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ! ଆପଣେଇ ରାଜା ହୁଅନ୍ତୁ।”

Verse 36

रामोऽपि परमोदारस्सुमुखस्सुमहायशा: ।न चैच्छत्पितुरादेशाद्राज्यं रामो महाबल: ।।।।

କିନ୍ତୁ ପରମ ଉଦାର, ସୁମୁଖ ଓ ମହାଯଶସ୍ବୀ ମହାବଳୀ ରାମ, ପିତୃଆଜ୍ଞାର କାରଣରୁ ରାଜ୍ୟକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ।

Verse 37

पादुके चास्य राज्याय न्यासं दत्वा पुन:पुन: ।निवर्तयामास ततो भरतं भरताग्रज: ।।।।

ତେବେ ଭରତାଗ୍ରଜ ଶ୍ରୀରାମ ରାଜ୍ୟାଧିକାରର ନ୍ୟାସଚିହ୍ନ ଭାବେ ନିଜ ପାଦୁକା ଭରତଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବାକୁ ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ କଲେ।

Verse 38

स काममनवाप्यैव रामपादावुपस्पृशन् ।।।।नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं रामागमनकाङ्क्षया ।

ଏପରି ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ଇଚ୍ଛା ସିଦ୍ଧ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭରତ ଭକ୍ତିଭାବରେ ରାମପାଦୁକାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ରାମାଗମନର ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରୁ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କଲେ।

Verse 39

गते तु भरते श्रीमान् सत्यसन्धो जितेन्द्रिय: ।।।।रामस्तु पुनरालक्ष्य नागरस्य जनस्य च ।तत्रागमनमेकाग्रो दण्डकान्प्रविवेश ह ।।।।

ଭରତ ଚାଲିଯାଇବା ପରେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ସତ୍ୟସନ୍ଧ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ଶ୍ରୀରାମ ପୁନର୍ବାର ଧ୍ୟାନ କଲେ ଯେ ନଗରବାସୀ ଆଦି ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିବେ; ତେଣୁ ବ୍ରତରକ୍ଷାରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 40

गते तु भरते श्रीमान् सत्यसन्धो जितेन्द्रिय: ।।1.1.39।।रामस्तु पुनरालक्ष्य नागरस्य जनस्य च । तत्रागमनमेकाग्रो दण्डकान्प्रविवेश ह ।।1.1.40।।

ଭରତ ଚାଲିଯାଇବା ପରେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ସତ୍ୟସନ୍ଧ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ଶ୍ରୀରାମ ପୁନର୍ବାର ଧ୍ୟାନ କଲେ ଯେ ନଗରବାସୀ ଆଦି ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିବେ; ତେଣୁ ବ୍ରତରକ୍ଷାରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 41

प्रविश्य तु महारण्यं रामो राजीवलोचनः ।विराधं राक्षसं हत्वा शरभङ्गं ददर्श ह ।।।।सुतीक्ष्णं चाप्यगस्त्यं च अगस्त्यभ्रातरं तथा ।

ମହାରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି କମଳନୟନ ଶ୍ରୀରାମ ବିରାଧ ନାମକ ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କଲେ; ତାପରେ ସେ ଶରଭଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କୁ, ଏବଂ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଭ୍ରାତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 42

अगस्त्यवचनाच्चैव जग्राहैन्द्रं शरासनम् ।।।।खड्गं च परमप्रीतस्तूणी चाक्षयसायकौ ।

ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ରାମ ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଦତ୍ତ ଧନୁଷ୍ୟ-ଶରାସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଖଡ୍ଗ ଓ ଅକ୍ଷୟ ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୂଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନେଲେ।

Verse 43

वसतस्तस्य रामस्य वने वनचरैस्सह ।ऋषयोऽभ्यागमन्सर्वे वधायासुररक्षसाम् ।।।।

ବନଚରମାନଙ୍କ ସହ ବନରେ ବସୁଥିବା ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ସମସ୍ତ ଋଷିମୁନିମାନେ ଆସିଲେ; ଅସୁର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 44

स तेषां प्रतिशुश्राव राक्षसानां तथा वने ।।।।प्रतिज्ञातश्च रामेण वधस्संयति रक्षसाम् ।ऋषीणामग्निकल्पानां दण्डकारण्यवासिनाम् ।।।।

ସେଇ ବନରେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଉପଦ୍ରବରେ ପୀଡିତ ଅଞ୍ଚଳରେ, ରାମ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆବେଦନ ଶୁଣି ସମ୍ମତି ଦେଲେ।

Verse 45

स तेषां प्रतिशुश्राव राक्षसानां तथा वने ।।1.1.44।। प्रतिज्ञातश्च रामेण वधस्संयति रक्षसाम् ।ऋषीणामग्निकल्पानां दण्डकारण्यवासिनाम् ।।1.1.45।।

ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଅଗ୍ନିସମ ତେଜସ୍ବୀ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବଧ କରିବେ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ।

Verse 46

तेन तत्रैव वसता जनस्थाननिवासिनी ।विरूपिता शूर्पणखा राक्षसी कामरूपिणी ।।।।

ସେ ତଥାପି ସେଠାରେ ବସୁଥିବାବେଳେ, ଜନସ୍ଥାନନିବାସିନୀ କାମରୂପିଣୀ ରାକ୍ଷସୀ ଶୂର୍ପଣଖା ନିଜ ଦୁଷ୍ଟାଚରଣର ପରିଣାମରେ ବିରୂପିତ ହେଲା।

Verse 47

ततश्शूर्पणखावाक्यादुद्युक्तान्सर्वराक्षसान् ।खरं त्रिशिरसं चैव दूषणं चैव राक्षसम् ।।।।निजघान वने रामस्तेषां चैव पदानुगान् ।

ତତ୍ପରେ ଶୂର୍ପଣଖାର ବାକ୍ୟରେ ଉଦ୍ୟୁକ୍ତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉଠିଲେ; ସେହି ବନରେ ଶ୍ରୀରାମ ଖର, ତ୍ରିଶିର, ଦୂଷଣ ଓ ତାଙ୍କର ଅନୁଚରମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କଲେ।

Verse 48

वने तस्मिन्निवसता जनस्थाननिवासिनाम् ।।।।रक्षसां निहतान्यासन्सहस्राणि चतुर्दश ।

ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଜନସ୍ଥାନ-ନିବାସୀ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚୌଦହଜାର ଜଣ ନିହତ ହେଲେ।

Verse 49

ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः क्रोधमूर्छितः ।।।।सहायं वरयामास मारीचं नाम राक्षसम् ।

ତାପରେ ନିଜ ଜ୍ଞାତିବଧର ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ, ମାରୀଚ ନାମକ ରାକ୍ଷସକୁ ସହାୟ ଭାବେ ବରଣ କଲା।

Verse 50

वार्यमाणस्सुबहुशो मारीचेन स रावणः ।।।।न विरोधो बलवता क्षमो रावण तेन ते ।

ମାରୀଚ ବହୁବାର ରୋକି କହିଲା— “ହେ ରାବଣ, ସେହି ମହାବଳବାନଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ କରିବା ତୋ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ”; ତଥାପି ରାବଣ ରୋକାଯାଇଲା ନାହିଁ।

Verse 51

अनादृत्य तु तद्वाक्यं रावण: कालचोदित: ।।।।जगाम सह मारीचस्तस्याश्रमपदं तदा ।

କିନ୍ତୁ ସେହି ବାକ୍ୟକୁ ଅନାଦର କରି, କାଳପ୍ରେରିତ ରାବଣ ସେତେବେଳେ ମାରୀଚ ସହ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରମପଦକୁ ଯାତ୍ରା କଲା।

Verse 52

तेन मायाविना दूरमपवाह्य नृपात्मजौ ।।।।जहार भार्यां रामस्य गृध्रं हत्वा जटायुषम् ।

ସେଇ ମାୟାବୀ କପଟୀ ଦୁଇ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ଦୂରକୁ ଭ୍ରମିତ କରି ନେଲା; ପରେ ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରି, ଗୃଧ୍ର ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ବଧ କରି ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପଳାଇଗଲା।

Verse 53

गृध्रं च निहतं दृष्ट्वा हृतां श्रुत्वा च मैथिलीम् ।।।।राघवश्शोकसन्तप्तो विललापाकुलेन्द्रिय: ।

ଗୃଧ୍ରଟି ନିହତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ଏବଂ ମୈଥିଲୀ ଅପହୃତା ବୋଲି ଶୁଣି, ରାଘବ ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ବିଲାପ କଲେ।

Verse 54

ततस्तेनैव शोकेन गृध्रं दग्ध्वा जटायुषम् ।।।।मार्गमाणो वने सीतां राक्षसं सन्ददर्श ह ।कबन्धन्नाम रूपेण विकृतं घोरदर्शनम् ।।।।

ତାପରେ ସେଇ ଶୋକରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ଗୃଧ୍ର ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ କରି ଶେଷକ୍ରିୟା କଲେ; ଏବଂ ବନରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ ଗୋଟିଏ ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 55

ततस्तेनैव शोकेन गृध्रं दग्ध्वा जटायुषम् ।।1.1.54।।मार्गमाणो वने सीतां राक्षसं सन्ददर्श ह ।कबन्धन्नाम रूपेण विकृतं घोरदर्शनम् ।।1.1.55।।

ତାହାର ନାମ କବନ୍ଧ—ରୂପେ ବିକୃତ ଓ ଦର୍ଶନେ ଅତି ଭୟଙ୍କର।

Verse 56

तं निहत्य महाबाहुर्ददाह स्वर्गतश्च स: ।स चास्य कथयामास शबरीं धर्मचारिणीम् ।।।।श्रमणीं धर्मनिपुणामभिगच्छेति राघव । 1151

ମହାବାହୁ ରାମ ତାକୁ ନିହତ କରି ଅଗ୍ନିରେ ଦହନ କଲେ; କବନ୍ଧ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ ହେବାବେଳେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲା— “ହେ ରାଘବ, ଧର୍ମଚାରିଣୀ, ଶ୍ରମଣୀ, ଧର୍ମନିପୁଣା ଶବରୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ।”

Verse 57

सोऽभ्यगच्छन्महातेजाश्शबरीं शत्रुसूदन: ।।।।शबर्या पूजितस्सम्यग्रामो दशरथात्मज: ।

ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ଶତ୍ରୁସୂଦନ ଦଶରଥାତ୍ମଜ ରାମ ଶବରୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ଶବରୀ ଯଥାବିଧି ଭକ୍ତିସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 58

पम्पातीरे हनुमता सङ्गतो वानरेण ह ।।।।हनुमद्वचनाच्चैव सुग्रीवेण समागत: ।

ପମ୍ପାତୀରେ ସେ ବାନର ହନୁମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ; ଏବଂ ହନୁମାନଙ୍କ କଥାନୁସାରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସାକ୍ଷାତ କଲେ।

Verse 59

सुग्रीवाय च तत्सर्वं शंसद्रामो महाबल: ।।।।आदितस्तद्यथावृत्तं सीतायाश्च विशेषत: ।

ମହାବଳୀ ରାମ ଆଦିରୁ ଯାହା ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସେ ସବୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ—ବିଶେଷତଃ ସୀତାଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ।

Verse 60

सुग्रीवश्चापि तत्सर्वं श्रुत्वा रामस्य वानर: ।।।।चकार सख्यं रामेण प्रीतश्चैवाग्निसाक्षिकम् ।

ବାନର ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଅଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି ରାମଙ୍କ ସହ ପ୍ରୀତିପୂର୍ବକ ସଖ୍ୟ-ବନ୍ଧନ କଲା।

Verse 61

ततो वानरराजेन वैरानुकथनं प्रति ।।।।रामायावेदितं सर्वं प्रणयाद्दु:खितेन च ।

ତତ୍ପରେ ବାନରରାଜ, ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ନିଜ ବୈରର ସମସ୍ତ କଥା ପ୍ରଣୟପୂର୍ବକ ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଇଲା।

Verse 62

प्रतिज्ञातं च रामेण तदा वालिवधं प्रति ।।।।वालिनश्च बलं तत्र कथयामास वानर: ।

ତେବେ ରାମ ଵାଲିବଧ ବିଷୟରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ; ତାପରେ ବାନର ସୁଗ୍ରୀବ ଵାଲିଙ୍କ ବଳ ଓ ପରାକ୍ରମ କଥା କହିଲା।

Verse 63

सुग्रीवश्शङ्कितश्चासीन्नित्यं वीर्येण राघवे ।।।।राघवप्रत्ययार्थं तु दुन्दुभे: कायमुत्तमम् ।दर्शयामास सुग्रीवो महापर्वतसन्निभम् ।।।।

ସୁଗ୍ରୀବ ରାଘବଙ୍କ ବୀର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ସଦା ସନ୍ଦେହ କରୁଥିଲା; ତେଣୁ ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଦେବା ପାଇଁ ସୁଗ୍ରୀବ ମହାପର୍ବତ ସଦୃଶ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଉତ୍ତମ ବିଶାଳ ଦେହ ଦର୍ଶାଇଲା।

Verse 64

सुग्रीवश्शङ्कितश्चासीन्नित्यं वीर्येण राघवे ।।1.1.63।।राघवप्रत्ययार्थं तु दुन्दुभे: कायमुत्तमम् ।दर्शयामास सुग्रीवो महापर्वतसन्निभम् ।।1.1.64।।

ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନିଶ୍ଚିତ ଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ, ରାମଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହେବା ପାଇଁ, ପର୍ବତ ସମାନ ବିଶାଳ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ମହାନ ଦେହ ଦର୍ଶାଇଲା।

Verse 65

उत्स्मयित्वा महाबाहु: प्रेक्ष्य चास्थि महाबल: ।पादाङ्गुष्ठेन चिक्षेप सम्पूर्णं दशयोजनम् ।।।।

ମହାବାହୁ, ମହାବଳ ରାମ ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ହସିଲେ; ପରେ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠରେ ଠେଲି ଦେଇ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଶ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 66

बिभेद च पुनस्सालान्सप्तैकेन महेषुणा ।गिरिं रसातलं चैव जनयन्प्रत्ययं तथा ।।।।

ପୁଣି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଜନାଇବାକୁ ରାମ ଏକମାତ୍ର ମହାଶରରେ ସାତଟି ଶାଳବୃକ୍ଷକୁ ଭେଦିଲେ; ଏବଂ ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ରସାତଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭେଦିଦେଲେ।

Verse 67

तत: प्रीतमनास्तेन विश्वस्तस्स महाकपि: ।किष्किन्धां रामसहितो जगाम च गुहां तदा ।।।।

ସେହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରୀତମନା ହୋଇ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିବା ମହାକପି ସୁଗ୍ରୀବ ତେବେ ରାମଙ୍କ ସହିତ କିଷ୍କିନ୍ଧା—ଗୁହାସଦୃଶ ଦୁର୍ଗକୁ—ଗଲେ।

Verse 68

ततोऽगर्जद्धरिवर: सुग्रीवो हेमपिङ्गल: ।तेन नादेन महता निर्जगाम हरीश्वर: ।।।।

ତାପରେ ହେମପିଙ୍ଗଳ ବର୍ଣ୍ଣର ହରିବର ସୁଗ୍ରୀବ ଗର୍ଜନ କଲେ; ସେହି ମହାନାଦରେ ହରୀଶ୍ୱର ବାଳୀ ବାହାରି ଆସିଲେ।

Verse 69

अनुमान्य तदा तारां सुग्रीवेण समागत: ।निजघान च तत्रैनं शरेणैकेन राघव: ।।।।

ତେବେ ତାରାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ବାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ରାଘବ ଏକମାତ୍ର ଶରରେ ତାଙ୍କୁ ନିହତ କଲେ।

Verse 70

ततस्सुग्रीववचनाद्धत्वा वालिनमाहवे ।सुग्रीवमेव तद्राज्ये राघव: प्रत्यपादयत् ।।।।

ତତଃ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ରାଘବ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଲିଙ୍କୁ ବଧ କରି, ସେହି ରାଜ୍ୟରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ହିଁ ରାଜା ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 71

स च सर्वान्समानीय वानरान्वानरर्षभ: ।दिश: प्रस्थापयामास दिदृक्षुर्जनकात्मजाम् ।।।।

ଏବଂ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ସମସ୍ତ ବାନରମାନଙ୍କୁ ସମାବେଶ କରି, ଜନକାତ୍ମଜା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରେରଣ କଲେ।

Verse 72

ततो गृध्रस्य वचनात्सम्पातेर्हनुमान्बली।शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे लवणार्णवम्।।।।

ତତଃ ସମ୍ପାତି ଗୃଧ୍ରଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ବଳବାନ୍ ହନୁମାନ ଶତଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ଲବଣାର୍ଣ୍ଣବକୁ ଲଂଘିଗଲେ।

Verse 73

तत्र लङ्कां समासाद्य पुरीं रावणपालिताम् ।ददर्श सीतां ध्यायन्तीमशोकवनिकां गताम् ।।।।

ସେଠାରେ ରାବଣପାଳିତ ଲଙ୍କାପୁରୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଅଶୋକବନିକାକୁ ଯାଇ ରାମଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ।

Verse 74

निवेदयित्वाऽऽभिज्ञानं प्रवृत्तिं च निवेद्य च ।समाश्वास्य च वैदेहीं मर्दयामास तोरणम् ।।।।

ଅଭିଜ୍ଞାନର ଚିହ୍ନ ନିବେଦନ କରି ଏବଂ ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଜଣାଇ, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ; ପରେ ସେ ଉପବନର ତୋରଣଦ୍ୱାରକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣବିଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲା।

Verse 75

पञ्च सेनाग्रगान्हत्वा सप्तमन्त्रिसुतानपि ।शूरमक्षं च निष्पिष्य ग्रहणं समुपागमत् ।।।।

ପାଞ୍ଚ ସେନାଗ୍ରଗଣଙ୍କୁ ଏବଂ ସାତ ମନ୍ତ୍ରିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ଶୂର ଅକ୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି; ତାପରେ ସେ ଧରାପଡ଼ିବାକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲା।

Verse 76

अस्त्रेणोन्मुक्तमात्मानं ज्ञात्वा पैतामहाद्वरात् ।मर्षयन्राक्षसान्वीरो यन्त्रिणस्तान्यदृच्छया ।।।।ततो दग्ध्वा पुरीं लङ्कामृते सीतां च मैथिलीम् ।रामाय प्रियमाख्यातुं पुनरायान्महाकपि: ।।।।

ପୈତାମହଙ୍କ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବରଦାନବଳେ ଅସ୍ତ୍ରବନ୍ଧନରୁ ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ ଜାଣି, ବୀର ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟସାଧନାନୁସାରେ ବନ୍ଧିତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ସହିଲା। ତାପରେ ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଅକ୍ଷତ ରଖି ଲଙ୍କାପୁରୀକୁ ଦଗ୍ଧ କରି, ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ସମ୍ବାଦ କହିବାକୁ ମହାକପି ପୁନର୍ବାର ଫେରିଆସିଲା।

Verse 77

अस्त्रेणोन्मुक्तमात्मानं ज्ञात्वा पैतामहाद्वरात् ।मर्षयन्राक्षसान्वीरो यन्त्रिणस्तान्यदृच्छया ।।1.1.76।। ततो दग्ध्वा पुरीं लङ्कामृते सीतां च मैथिलीम् ।रामाय प्रियमाख्यातुं पुनरायान्महाकपि: ।।1.1.77।।

ପୈତାମହଙ୍କ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବରଦାନବଳେ ଅସ୍ତ୍ରବନ୍ଧନରୁ ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ ଜାଣି, ବୀର ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟସାଧନାନୁସାରେ ବନ୍ଧିତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ସହିଲା। ତାପରେ ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଅକ୍ଷତ ରଖି ଲଙ୍କାପୁରୀକୁ ଦଗ୍ଧ କରି, ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ସମ୍ବାଦ କହିବାକୁ ମହାକପି ପୁନର୍ବାର ଫେରିଆସିଲା।

Verse 78

सोऽधिगम्य महात्मानं कृत्वा रामं प्रदक्षिणम् ।न्यवेदयदमेयात्मा दृष्टा सीतेति तत्त्वत: ।।।।

ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି, ଅମେୟାତ୍ମା ହନୁମାନ ସତ୍ୟତଃ ନିବେଦନ କଲେ: “ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି।”

Verse 79

ततस्सुग्रीवसहितो गत्वा तीरं महोदधे: ।समुद्रं क्षोभयामास शरैरादित्यसन्निभै: ।।।।

ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ରାମ ମହୋଦଧିର ତଟକୁ ଯାଇ, ଆଦିତ୍ୟସଦୃଶ ତେଜସ୍ବୀ ଶରମାନେ ସମୁଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ କ୍ଷୋଭିତ କଲେ।

Verse 80

दर्शयामास चात्मानं समुद्रस्सरितां पति: ।समुद्रवचनाच्चैव नलं सेतुमकारयत् ।।।।

ନଦୀମାନଙ୍କର ପତି ସମୁଦ୍ର ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶ କଲେ; ସମୁଦ୍ରର ବଚନାନୁସାରେ ରାମ ନଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେତୁ ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ।

Verse 81

तेन गत्वा पुरीं लङ्कां हत्वा रावणमाहवे ।राम: सीतामनुप्राप्य परां व्रीडामुपागमत् ।।।।

ସେହି ସେତୁ ଦ୍ୱାରା ଗତି କରି ଲଙ୍କାପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣକୁ ବଧ କଲେ; ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଲୋକସନ୍ଦେହ ସମ୍ମୁଖେ ପରମ ଲଜ୍ଜାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 82

तामुवाच ततो राम: परुषं जनसंसदि ।अमृष्यमाणा सा सीता विवेश ज्वलनं सती ।।।।

ତାପରେ ରାମ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସଭାରେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କଠୋର ବଚନ କହିଲେ; ସେହି ବଚନ ସହିପାରିନଥିବା ପତିବ୍ରତା ସତୀ ସୀତା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 83

ततोऽग्निवचनात्सीतां ज्ञात्वा विगतकल्मषाम् ।बभौ रामस्सम्प्रहृष्ट: पूजितस्सर्वदैवतै: ।।।।

ତାପରେ ଅଗ୍ନିର ବଚନ-ସାକ୍ଷ୍ୟରୁ ସୀତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଲ୍ମଷରହିତା ବୋଲି ଜାଣି, ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ; ଏବଂ ସର୍ବ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ।

Verse 84

कर्मणा तेन महता त्रैलोक्यं सचराचरम् ।सदेवर्षिगणं तुष्टं राघवस्य महात्मन: ।।।।

ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ସେଇ ମହାକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକ, ଦେବ ଓ ଋଷିଗଣ ସହ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା।

Verse 85

अभिषिच्य च लङ्कायां राक्षसेन्द्रं विभीषणम् ।कृतकृत्यस्तदा रामो विज्वर: प्रमुमोद ह ।।।।

ଲଙ୍କାରେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, କୃତକୃତ୍ୟ ଓ ଶୋକରହିତ ଶ୍ରୀରାମ ସେତେବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 86

देवताभ्यो वरं प्राप्य समुत्थाप्य च वानरान् ।अयोध्यां प्रस्थितो राम: पुष्पकेण सुहृद्वृत: ।।।।

ଦେବମାନଙ୍କଠାରୁ ବର ପାଇ ଏବଂ ବାନରମାନଙ୍କୁ ପୁନରୁତ୍ଥାପିତ କରି, ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ସହିତ ରାମ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 87

भरद्वाजाश्रमं गत्वा रामस्सत्यपराक्रम: ।भरतस्यान्तिकं रामो हनूमन्तं व्यसर्जयत् ।।।।

ଭରଦ୍ୱାଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ରାମ ଭରତଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦୂତରୂପେ ପଠାଇଲେ।

Verse 88

पुनराख्यायिकां जल्पन्सुग्रीवसहितश्च स: ।पुष्पकं तत्समारुह्य नन्दिग्रामं ययौ तदा ।।।।

ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ, ପୁନର୍ବାର ଘଟଣାମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେଇ ପୁଷ୍ପକରେ ଆରୋହଣ କରି ସେତେବେଳେ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ।

Verse 89

नन्दिग्रामे जटां हित्वा भ्रातृभिस्सहितोऽनघ: ।रामस्सीतामनुप्राप्य राज्यं पुनरवाप्तवान् ।।।।

ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ନିର୍ଦୋଷ ଶ୍ରୀରାମ ଭ୍ରାତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଜଟା ତ୍ୟାଗ କରି; ସୀତାଦେବୀଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଆପଣା ରାଜ୍ୟକୁ ପୁନର୍ବାର ଲାଭ କଲେ।

Verse 90

प्रहृष्टमुदितो लोकस्तुष्ट: पुष्टस्सुधार्मिक: ।निरामयो ह्यरोगश्च दुर्भिक्षभयवर्जित: ।।।।

ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଲୋକମାନେ ହର୍ଷିତ ଓ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ପୁଷ୍ଟ, ସୁଧାର୍ମିକ ଥିଲେ; ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଭୟରୁ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 91

न पुत्रमरणं किञ्चिद्द्रक्ष्यन्ति पुरुषा: क्वचित् ।नार्यश्चाविधवा नित्यं भविष्यन्ति पतिव्रता: ।।।।

କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ପୁରୁଷମାନେ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ମଧ୍ୟ କଦାପି ଦେଖିବେ ନାହିଁ; ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ ବିଧବା ହେବେ ନାହିଁ—ସଦା ପତିବ୍ରତା ଭାବେ ଅଟୁଟ ରହିବେ।

Verse 92

न चाग्निजं भयं किञ्चिन्नाप्सु मज्जन्ति जन्तव: ।न वातजं भयं किञ्चिन्नापि ज्वरकृतं तथा ।।।।न चापि क्षुद्भयं तत्र न तस्करभयं तथा ।

ସେହି ରାଜ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିଜନ୍ୟ କୌଣସି ଭୟ ନଥିଲା; ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଳରେ ଡୁବୁଥିଲେ ନାହିଁ। ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବାତରୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ନଥିଲା, ଜ୍ୱରଜନ୍ୟ ଭୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ସେଠାରେ ଭୁଖର ଭୟ ନଥିଲା, ଚୋରଙ୍କ ଭୟ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା।

Verse 93

नगराणि च राष्ट्राणि धनधान्ययुतानि च ।।।।नित्यं प्रमुदितास्सर्वे यथा कृतयुगे तथा ।

ନଗର ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରସବୁ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା; ସମସ୍ତେ ନିତ୍ୟ ପ୍ରମୋଦିତ, ଯେପରି କୃତଯୁଗ ହେଉଥାଏ।

Verse 94

अश्वमेधशतैरिष्ट्वा तथा बहुसुवर्णकै: ।।।।गवां कोट्ययुतं दत्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ।असंख्येयं धनं दत्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशा: ।।।।

ମହାୟଶସ୍ବୀ ରାମ ଶତଶଃ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଓ ବହୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ଦକ୍ଷିଣାଯୁକ୍ତ ଯାଗ କରି, ଗୋବିଲାର କୋଟ୍ୟୟୁତ ଦାନ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅସଂଖ୍ୟ ଧନ ଦାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରୟାଣ କରିବେ।

Verse 95

अश्वमेधशतैरिष्ट्वा तथा बहुसुवर्णकै: ।।1.1.94।।गवां कोट्ययुतं दत्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ।असंख्येयं धनं दत्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशा: ।।1.1.95।।

ମହାୟଶସ୍ବୀ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅସଂଖ୍ୟ ଧନ ଦାନ କରି, ଧର୍ମମୟ ଜୀବନର ପରମ ପରିଣତିକୁ ଅଭିମୁଖୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 96

राजवंशान्शतगुणान्स्थापयिष्यति राघव: ।चातुर्वर्ण्यं च लोकेऽस्मिन् स्वे स्वे धर्मे नियोक्ष्यति ।।।।

ରାଘବ ଶତଗୁଣ ରାଜବଂଶ ସ୍ଥାପନ କରିବେ; ଏହି ଲୋକରେ ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ୟକୁ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ନିୟୋଜିତ କରିବେ।

Verse 97

दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।रामो राज्यमुपासित्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ।। ।।

ରାମ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଓ ଅଧିକ ଦଶଶତ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରି, ପରେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରୟାଣ କରିବେ।

Verse 98

इदं पवित्रं पापघ्नं पुण्यं वेदैश्च सम्मितम् ।य: पठेद्रामचरितं सर्वपापै: प्रमुच्यते ।।।।

ଏହି ରାମଚରିତ ପବିତ୍ର, ପାପନାଶକ, ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଏବଂ ବେଦସମ୍ମତ; ଯେ ରାମଚରିତ ପାଠ କରେ ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 99

एतदाख्यानमायुष्यं पठन्रामायणं नर: ।सपुत्रपौत्रस्सगण: प्रेत्य स्वर्गे महीयते ।। ।।

ଏହି ଆୟୁଷ୍ୟବର୍ଦ୍ଧକ ରାମାୟଣ ଆଖ୍ୟାନକୁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପାଠ କରେ ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲାଭ କରେ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ଓ ପରିବାର-ସହଚର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମହିମା ପାଏ।

Verse 100

पठन्द्विजो वागृषभत्वमीयात्स्यात्क्षत्रियो भूमिपतित्वमीयात् ।वणिग्जन: पण्यफलत्वमीयात्जनश्च शूद्रोऽपि महत्वमीयात् ।।।।

ଏହାକୁ ପଠନ କଲେ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଦ୍ୟା ଓ ବାଣୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଏ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭୂମିର ଅଧିପତ୍ୟ ପାଏ; ବୈଶ୍ୟ ବାଣିଜ୍ୟର ଫଳ ପାଏ; ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 101

ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସତ୍ୟସନ୍ଧ, ପ୍ରଜାହିତରେ ନିରତ; ଯଶସ୍ବୀ, ଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ, ଶୁଚି, ଯଥୋଚିତ ଉପଦେଶକୁ ଗ୍ରହଣକର୍ତ୍ତା, ଏବଂ ସମାଧିମାନ ଥିଲେ।