Valmiki Ramayana 2.95.7 — Ayodhya Kanda, Sarga 95, Shloka 7

मन्दाकिनीनदीदर्शनम्

The Vision of the Mandākinī at Citrakūṭa

Devanagari script

आदित्यमुपतिष्ठन्ते नियमादूर्ध्वबाहवः।एते परे विशालाक्षि मुनय स्संशितव्रताः।।।।

Transliteration

ādityam upatiṣṭhante niyamād ūrdhvabāhavaḥ | ete pare viśālākṣi munayaḥ saṃśitavratāḥ ||

Translation

ବିଶାଳାକ୍ଷି, ନିୟମାନୁଷ୍ଠାନରେ ଊର୍ଧ୍ୱବାହୁ ହୋଇ ଆଦିତ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଉପତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଦୃଢ଼ବ୍ରତ, ସଂଶିତବ୍ରତ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Word by Word

• आदित्यम्: the Sun (Sun-god)
• आदित्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आदित्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन

• उपतिष्ठन्ते: worship / attend upon
• उपतिष्ठन्ते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + स्था (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद; ‘attend upon/worship’

• नियमात्: according to rule / by observance
• नियमात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: नियम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी एकवचन; हेतौ/नियमेन (ablative of cause/according to rule)

• ऊर्ध्व-बाहवः: with arms raised
• ऊर्ध्व-बाहवः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ऊर्ध्व (प्रातिपदिक) + बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; कर्मधारयः (ऊर्ध्वौ बाहू येषाम्)

• एते: these
• एते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन

• परे: other / further
• परे: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; एते इति विशेषणम्

• विशालाक्षि: O large-eyed one
• विशालाक्षि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विशाल-अक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन एकवचन; बहुव्रीहिः (विशालानि अक्षीणि यस्याः सा)

• मुनयः: sages
• मुनयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; एते परे इत्यस्य अप्पोजिशन

• संशित-व्रताः: of firm vows / rigid austerities
• संशित-व्रताः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संशित (शि धातु, क्त/कृदन्त) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; समासः कर्मधारय/तत्पुरुषः (संशितं दृढं व्रतम् येषाम्)

Context

O large-eyed Sita, some other ascetics of rigid austerities worship the sun-god according to tradition, lifting up their arms and invoking the Sun.

Characters & Entities

• Āditya (Sun)
• muni (sages)
• vrata (vow)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is fidelity to vows and truthful practice: the sages embody integrity by aligning bodily discipline and worship with their declared observances.

What is the narrative situation?

Rāma points out ascetics engaged in sun-worship, demonstrating the spiritual atmosphere around Mandākinī.

Which character virtue is emphasized?

Śraddhā (reverent faith) and niyama (regulated conduct), presented as ideals within the forest community.