Home›Ramayana›Ayodhya Kanda›Sarga 56›Shloka 38
←Previous Verse
Next Verse→

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 56, Shloka 38

चित्रकूटगमनम् तथा पर्णशालाप्रवेशः

Arrival at Chitrakuta and Establishing the Leaf-Hut

Devanagari script

सुरम्यमासाद्य तु चित्रकूटं नदीं च तां माल्यवतीं सुतीर्थाम्।ननन्द हृष्टो मृगपक्षिजुष्टां जहौ च दुखं पुरविप्रवासात्।।।।

Transliteration

suramyam āsādya tu citrakūṭaṃ nadīṃ ca tāṃ mālyavatīṃ sutīrthām | nananda hṛṣṭo mṛgapakṣijuṣṭāṃ jahau ca duḥkhaṃ puravipravāsāt ||

Translation

ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁରମ୍ୟ ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଏବଂ ସୁତୀର୍ଥଯୁକ୍ତ ମାଲ୍ୟବତୀ ନଦୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ରାମ ହୃଷ୍ଟ ହେଲେ; ମୃଗପକ୍ଷୀମାନେ ଯେଉଁ ଭୂମିକୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେହି ଦେଶ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ପୁରବିପ୍ରବାସଜନ୍ୟ ଦୁଃଖକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Word by Word
सुरम्यम्very delightful
सुरम्यम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsuramya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (चित्रकूटम् इति कर्मपदम् विशेषयति)
आसाद्यhaving reached
आसाद्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootā + sad (सद्-धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having reached)
तुindeed / and
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (particle)
चित्रकूटम्Chitrakuta (mountain)
चित्रकूटम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootcitrakūṭa (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेष-नाम
नदीम्river
नदीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnadī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
ताम्that
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
माल्यवतीम्Malyavati (named)
माल्यवतीम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootmālyavatī (प्रातिपदिक; नाम/विशेषण)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (नदीम् विशेषयति)
सुतीर्थाम्having excellent fords/holy bathing-places
सुतीर्थाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsu + tīrtha (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
ननन्दrejoiced
ननन्द:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootnand (नन्द्-धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
हृष्टःdelighted
हृष्टः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roothṛṣṭa (हृष्-धातु, क्त; कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; कर्तृविशेषण
मृग-पक्षि-जुष्टाम्frequented by animals and birds
मृग-पक्षि-जुष्टाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootmṛga + pakṣin + juṣṭa (जुष्-धातु, क्त; कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; समासः तत्पुरुषः (मृगैः पक्षिभिः च जुष्टा)
जहौabandoned / left
जहौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Roothā (हा-धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
दुःखम्sorrow
दुःखम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootduḥkha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पुर-विप्रवासात्from exile away from the city
पुर-विप्रवासात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootpura + vipravāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (पुरात् विप्रवासः)
Context

Having reached the marvellous mount Chitrakuta and river Malyavati with excellent holy places and full of animals and birds, Rama shed the sorrow of his banishment from the city (of Ayodhya) and rejoiced with a gladdened heart.ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে ষট্পঞ্চাশস্সর্গঃ৷৷Thus ends the fiftysixth sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

Characters & Entities
C
Citrakūṭa
T
tīrtha (fords/holy places)
R
Rāma
A
animals (mṛga)
B
birds (pakṣi)

FAQs

Dharma is resilience without bitterness: even under an imposed hardship, Rāma receives the forest as a rightful field for righteous living, transforming grief into steadiness and gratitude.

The exiles arrive at Citrakūṭa and the river Mālyavatī; the natural beauty and sanctity of the place restores Rāma’s spirits.

Equanimity and inner strength—Rāma’s capacity to release sorrow and live dharmically wherever he is placed.

←Previous Verse
Next Verse→