Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 48, Shloka 35

अयोध्यायाः शोकवर्णनम्

Ayodhya’s Lament and Civic Desolation

Devanagari script

उपशान्तवणिक्पण्या नष्टहर्षा निराश्रया।अयोध्या नगरी चासीन्नष्टतारमिवाम्बरम्।।2.48.35।।

Transliteration

upaśāntavaṇikpaṇyā naṣṭaharṣā nirāśrayā |

ayodhyā nagarī cāsīn naṣṭatāram ivāmbaram || 2.48.35 ||

Translation

ବଣିକମାନଙ୍କ ବଜାର ନିରବ, ହର୍ଷ ନଷ୍ଟ ଓ ଆଶ୍ରୟହୀନ—ଅଯୋଧ୍ୟା ନଗରୀ ତାରାହୀନ ଆକାଶ ପରି ଦିଶୁଥିଲା।

Word by Word

• उपशान्त-वणिक्-पण्या: whose traders' markets/wares were stilled (closed)
• उपशान्त-वणिक्-पण्या: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उपशान्त (उप-शम् धातु, क्त/कृदन्त) + वणिक् (प्रातिपदिक) + पण्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (qualifier) अयोध्या-नगरी इति पदस्य; समासः: उपशान्ता वणिजां पण्या यस्याः सा (वणिक्पण्या = वणिजां पण्या/विक्रयवस्तूनि/व्यापारः)

• नष्ट-हर्षा: with joy lost
• नष्ट-हर्षा: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नष्ट (नश् धातु, क्त/कृदन्त) + हर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (हर्षः नष्टः यस्याः सा)

• निराश्रया: without refuge/support
• निराश्रया: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्-आश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण; निः-उपसर्गपूर्वकः (without support/refuge)

• अयोध्या: Ayodhya
• अयोध्या: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: अयोध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• नगरी: city
• नगरी: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: नगरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अयोध्या इत्यस्य अप्पोजिशन/विशेष्य (city)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction: and)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriyā (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• नष्ट-तारम्: starless
• नष्ट-तारम्: Upamāna-viśeṣaṇa (उपमानविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नष्ट (नश् धातु, क्त/कृदन्त) + तारा (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; अम्बरम् इत्यस्य विशेषण; समासः (ताराः नष्टाः यस्मिन् तत्)

• इव: like
• इव: Upamā-dyotaka (उपमाद्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्यय (particle of comparison: like/as)

• अम्बरम्: sky
• अम्बरम्: Upamāna (उपमान)
• Type: Noun
• Root: अम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; उपमान (standard of comparison)

Context

With markets closed, the city of Ayodhya cheerless and shelterless looked like the sky without stars.

Characters & Entities

• Ayodhyā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is tied to societal stability: when rightful order is overturned, economic and communal life collapses, revealing how ethics and prosperity are interlinked.

What is the narrative situation?

Ayodhyā’s public spaces—especially markets—become inactive as grief and uncertainty spread after Rāma’s exile.

Which character virtue is emphasized?

Rāma as ‘tārā’ (a guiding star) by implication: his absence makes the city feel directionless and unsupported.