Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 34, Shloka 54

रामदर्शनार्थं दारानयनम्

The Queens Summoned; Rama’s Leave-Taking and Dasaratha’s Collapse

Devanagari script

येन संस्तम्भनीयोऽयं सर्वो बाष्पगलो जनः।स त्वं पुरुषशार्दूल किमर्थं विक्रियां गतः।।।।

Transliteration

yena saṃstambhanīyo 'yaṃ sarvo bāṣpa-galo janaḥ | sa tvaṃ puruṣaśārdūla kim arthaṃ vikriyāṃ gataḥ ||

Translation

ହେ ପୁରୁଷଶାର୍ଦ୍ଦୂଲ, ଅଶ୍ରୁରେ ଗଳା ଅଟକିଥିବା ଏହି ସମସ୍ତ ଜନକୁ ଧୈର୍ୟ ଦେଇ ସ୍ଥିର କରିବା ତୁମର କାମ। ତେବେ କାହିଁକି ତୁମେ ଏମିତି ବିକାରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲ?

Word by Word

• येन: by whom / whereby
• येन: करण (Instrument)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (Instrumental singular of pronoun “yad”: 'by whom/whereby')

• संस्तम्भनीयः: to be pacified / should be steadied
• संस्तम्भनीयः: विधेय (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्तम्भ् (धातु) → संस्तम्भनीय (कृत्-प्रत्ययः: अनीयर्/यत्-भावः; gerundive)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विधेय-विशेषणम् (Gerundive: 'to be restrained/steadied/pacified')

• अयम्: this
• अयम्: विशेषण (Qualifier of जनः)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (Demonstrative: 'this')

• सर्वः: all / entire
• सर्वः: विशेषण (Qualifier of जनः)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (Quantifier: 'all/entire')

• बाष्पगलः: with throat choked by tears
• बाष्पगलः: विशेषण (Qualifier of जनः)
• Type: Adjective
• Root: बाष्प + गल (प्रातिपदिकौ) → बाष्पगल (समासः)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (बाष्पस्य गलः यस्य/यत्र) इति; विशेषणम्

• जनः: people / person (collective)
• जनः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Nominative singular)

• सः: that (very one) / so
• सः: विशेषण (Correlative with येन; qualifier of त्वम्)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्/संबन्ध-सूचकः (Correlative: 'that/so')

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्ता (Subject of गतः)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Nominative singular: 'you')

• पुरुषशार्दूल: O tiger among men / best of men
• पुरुषशार्दूल: सम्बोधन (Vocative address)
• Type: Noun
• Root: पुरुष + शार्दूल (प्रातिपदिकौ) → पुरुषशार्दूल (समासः)
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (पुरुषाणां शार्दूलः) इति; संबोधनम्

• किमर्थम्: why / for what reason
• किमर्थम्: हेतु/प्रयोजन-प्रश्न (Interrogative of cause/purpose)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् + अर्थ (प्रातिपदिकौ) → किमर्थम् (अव्ययीभाव-समासः)
• Form: अव्ययम्; प्रश्नार्थक-अव्ययम् (Interrogative adverb: 'for what reason/why')

• विक्रियाम्: a change / alteration
• विक्रियाम्: कर्म (Object with गतः = 'gone into')
• Type: Noun
• Root: वि + क्रि (धातु) → विक्रिया (प्रातिपदिक; भाववाचक-स्त्रीलिङ्ग)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (Accusative singular: 'change/alteration')

• गतः: has gone into / has become
• गतः: क्रिया (Predicate; with कर्म: विक्रियाम्)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त; क्त-प्रत्ययः, भूतकृदन्तः)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त-भूतकृदन्तः, क्रियापदवत् प्रयोगः (Past participle used predicatively: 'has gone/entered')

Context

When you, O tiger among men, are required (as king) to pacify those whose throats are choked with tears, why this change in you?

Characters & Entities

• Daśaratha
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Rāja-dharma: the ruler must stabilize society in crisis; personal anguish should not eclipse public responsibility.

What is the narrative situation?

Rāma urges Daśaratha to regain composure, since the grieving populace needs the king’s steadiness.

Which character virtue is emphasized?

Leadership through self-control and duty-first orientation.