Valmiki Ramayana 2.16.39 — Ayodhya Kanda, Sarga 16, Shloka 39

सुमन्त्रदर्शनम् तथा रामस्य राजदर्शनाय प्रस्थानम्

Sumantra Meets Rama; Rama Departs to See the King

Devanagari script

नूनं नन्दति ते माता कौशल्यामातृनन्दन।।।।पश्यन्ती सिद्धयात्रं त्वां पित्र्यं राज्यमवस्थितम्।

Transliteration

nūnaṃ nandati te mātā kauśalyāmātṛnandana |

paśyantī siddhayātraṃ tvāṃ pitryaṃ rājyam avasthitam ||

Translation

ହେ କୌଶଲ୍ୟାମାତୃନନ୍ଦନ! ତୁମ ଯାତ୍ରା ସିଦ୍ଧ ହୋଇ, ପିତୃରାଜ୍ୟରେ ସୁସ୍ଥିର ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ତୁମକୁ ଦେଖି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ମାତା କୌଶଲ୍ୟା ଆନନ୍ଦିତ ହେବେ।

Word by Word

• रामम्: Rama
• रामम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, एकवचन, पुल्लिङ्ग

• सर्वानवद्याङ्ग्यः: women of faultless limbs
• सर्वानवद्याङ्ग्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + अनवद्य (प्रातिपदिक) + अङ्गी (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि ('whose limbs are wholly faultless'); प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन, स्त्रीलिङ्ग

• रामपिप्रीषया: with the wish to please Rama
• रामपिप्रीषया: Hetu/Karana (हेतु/करण)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक) + पिप्रीषा (प्रातिपदिक; desiderative noun from प्री)
• Form: तत्पुरुष ('desire to please Rama'); तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन, स्त्रीलिङ्ग

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रमार्थक-अव्यय (thereafter)

• वचोभिः: with words
• वचोभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन, नपुंसकलिङ्ग

• अग्र्यैः: excellent
• अग्र्यैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: अग्र्य (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति, बहुवचन, नपुंसकलिङ्ग; विशेषणम् (qualifying वचोभिः)

• हर्म्यस्थाः: (women) on the rooftops
• हर्म्यस्थाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हर्म्य (प्रातिपदिक) + स्थ (कृदन्त-प्रातिपदिक; स्था + क्त)
• Form: सप्तमी-तत्पुरुष ('standing in/on mansions'); प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन, स्त्रीलिङ्ग

• क्षितिस्थाः: (women) on the ground
• क्षितिस्थाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक) + स्थ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-तत्पुरुष ('standing on the ground'); प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन, स्त्रीलिङ्ग

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• ववन्दिरे: paid homage
• ववन्दिरे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वन्द् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन, आत्मनेपद

Context

On seeing (Sumantra) arriving, all of them, wellwishers to Rama, quickly rose from their seats.

Characters & Entities

• Rama
• Kausalya

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse links dharma with rightful succession and filial legitimacy: a son established in the father’s kingdom is seen as the fulfillment of social and familial order.

What is the narrative situation?

Ayodhya’s women praise Rama as he passes, imagining Kausalyā’s joy at his secure standing in the paternal realm.

Which character virtue is emphasized?

Rama as the ideal son and rightful heir—one whose life’s purpose is aligned with duty and kingship.