Sarga 16

Verse 1

तदन्तःपुरद्वारं समतीत्य जनाकुलम्।प्रविविक्तां ततः कक्ष्यामाससाद पुराणवित्।।।।प्रासकार्मुकबिभ्रद्भिर्युवभिर्मृष्टकुण्डलैः।अप्रमादिभिरेकाग्रै स्स्वनुरक्तैरधिष्ठिताम्।।।।

ପୁରାତନ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ ସୁମନ୍ତ୍ର ଜନାକୁଳ ଅନ୍ତଃପୁରଦ୍ୱାରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପରେ ନିର୍ଜନ ଶାନ୍ତ କକ୍ଷ୍ୟାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ଭାଲା ଓ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୁଣ୍ଡଳଧାରୀ, ସତର୍କ ଓ ଏକାଗ୍ର, ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ ଯୁବକମାନେ ପାହାରା ଦେଉଥିଲେ।

Verse 2

तदन्तःपुरद्वारं समतीत्य जनाकुलम्।प्रविविक्तां ततः कक्ष्यामाससाद पुराणवित्।।2.16.1।।प्रासकार्मुकबिभ्रद्भिर्युवभिर्मृष्टकुण्डलैः।अप्रमादिभिरेकाग्रै स्स्वनुरक्तैरधिष्ठिताम्।।2.16.2।।

ଦୀପ୍ତ କୁଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ ଯୁବକମାନେ—ବାଣ ଓ ଧନୁଷ, ଭାଲା ଧାରଣ କରି—ଅପ୍ରମାଦୀ, ଏକାଗ୍ର ଓ ନିଜ ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ ହୋଇ, ତାହାକୁ ପହରା ଦେଉଥିଲେ।

Verse 3

तत्र काषायिणो वृद्धान् वेत्रपाणीन् स्वलङ्कृतान्।ददर्श विष्ठितान् द्वारि स्त्र्यध्यक्षान्सुसमाहितान्।।।।

ସେଠାରେ ଦ୍ୱାରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସ୍ତ୍ରୀ-ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଏହି ବୃଦ୍ଧ ପାଳକମାନଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ—କାଷାୟବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ସୁଶୋଭିତ, ହାତରେ ବେତ୍ରଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା, ଏକାଗ୍ର ଓ ସତର୍କ।

Verse 4

ते समीक्ष्य समायान्तं रामप्रियचिकीर्षवः।सहसोत्पतितास्सर्वे स्वासनेभ्यस्ससम्भ्रमाः।।।।

ସୁମନ୍ତ୍ର ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାମଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଇଚ୍ଛୁକ ସମସ୍ତେ ଉତ୍ସାହ ଓ ଆତୁରତାରେ ନିଜ ଆସନରୁ ସହସା ଉଠିପଡ଼ିଲେ।

Verse 5

तानुवाच विनीतात्मा सूतपुत्रः प्रदक्षिणः।क्षिप्रमाख्यात रामाय सुमंन्त्रो द्वारि तिष्ठति।।।।

ବିନୀତାତ୍ମା, ଅତିଶୟ ଶିଷ୍ଟ ସୂତପୁତ୍ର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲା: “ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଅ—ସୁମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।”

Verse 6

ते राममुपसङ्गम्य भर्तुः प्रियचिकीर्षवः।सहभार्याय रामाय क्षिप्रमेवाभिचक्षिरे।।।।

ନିଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରୀତିକର କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ସେମାନେ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଥିବା ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଶୀଘ୍ରେ ସମ୍ବାଦ ଜଣାଇଲେ।

Verse 7

प्रतिवेदितमाज्ञाय सूतमभ्यन्तरं पितुः।तत्रैवानाययामास राघवप्रियकाम्यया।।।।

ସେମାନଙ୍କ ଜଣାଣିରୁ ପିତାଙ୍କ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ବିଶ୍ୱାସପାତ୍ର ସୂତ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ରାଘବ (ରାମ) ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ହିଁ ଭିତରକୁ ଆଣିଲେ।

Verse 8

तं वैश्रवणसङ्काशमुपविष्टं स्वलङ्कृतम्।ददर्श सूतः पर्य्यङ्के सौवर्णे सोत्तरच्छदे।।।।वराहरुधिराभेण शुचिना च सुगन्धिना।अनुलिप्तं परार्ध्येन चन्दनेन परन्तपम्।।।।स्थितया पार्श्वतश्चापि वालव्यजनहस्तया।उपेतं सीतयाभूयश्चित्रया शशिनं यथा।।।।

ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର) ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ—ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ଉତ୍ତମ ଆବରଣ ସହ ଉପବିଷ୍ଟ, ସୁଶୋଭିତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ। ଶତ୍ରୁଦମନ ସେଇ ପରନ୍ତପ ରାମ ଗାଢ଼ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଛାୟାଯୁକ୍ତ, ଶୁଚି ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଚନ୍ଦନରେ ଅନୁଲିପ୍ତ ଥିଲେ। ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସୀତା ଯକ୍ଷପୁଛ ବ୍ୟଜନ ହାତରେ ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ; ତେଣୁ ରାମ ଚିତ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶୋଭିତ ହେଲେ।

Verse 9

तं वैश्रवणसङ्काशमुपविष्टं स्वलङ्कृतम्।ददर्श सूतः पर्य्यङ्के सौवर्णे सोत्तरच्छदे।।2.16.8।।वराहरुधिराभेण शुचिना च सुगन्धिना।अनुलिप्तं परार्ध्येन चन्दनेन परन्तपम्।।2.16.9।।स्थितया पार्श्वतश्चापि वालव्यजनहस्तया।उपेतं सीतयाभूयश्चित्रया शशिनं यथा।।2.16.10।।

ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର) ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ—ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ଉତ୍ତମ ଆବରଣ ସହ ଉପବିଷ୍ଟ, ସୁଶୋଭିତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ। ଶତ୍ରୁଦମନ ସେଇ ପରନ୍ତପ ରାମ ଗାଢ଼ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଛାୟାଯୁକ୍ତ, ଶୁଚି ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଚନ୍ଦନରେ ଅନୁଲିପ୍ତ ଥିଲେ। ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସୀତା ଯକ୍ଷପୁଛ ବ୍ୟଜନ ହାତରେ ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ; ତେଣୁ ରାମ ଚିତ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶୋଭିତ ହେଲେ।

Verse 10

तं वैश्रवणसङ्काशमुपविष्टं स्वलङ्कृतम्।ददर्श सूतः पर्य्यङ्के सौवर्णे सोत्तरच्छदे।।2.16.8।।वराहरुधिराभेण शुचिना च सुगन्धिना।अनुलिप्तं परार्ध्येन चन्दनेन परन्तपम्।।2.16.9।।स्थितया पार्श्वतश्चापि वालव्यजनहस्तया।उपेतं सीतयाभूयश्चित्रया शशिनं यथा।।2.16.10।।

ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବାଲବ୍ୟଜନ (ଚାମର) ହସ୍ତେ ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସୀତା ସହିତ ରାମ ପୁନର୍ବାର ଏମିତି ଦିଶିଲେ—ଯେପରି ଚିତ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ଶଶୀ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଶୋଭିତ ହୁଏ।

Verse 11

तं तपन्तमिवादित्यमुपपन्नं स्वतेजसा।ववन्दे वरदं वन्दी विनयज्ञो विनीतवत्।।।।

ସ୍ୱତେଜରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ତପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ବରଦାତା ରାମଙ୍କୁ ବିନୟଜ୍ଞ ବନ୍ଦୀ ସୁମନ୍ତ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 12

प्राञ्जलिस्सुमुखं दृष्ट्वा विहारशयनासने।राजपुत्रमुवाचेदं सुमन्त्रो राजसत्कृतः।।।।

ବିହାର-ଶୟନାସନରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ସୁମୁଖ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସତ୍କୃତ ସୁମନ୍ତ୍ର ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 13

कौशल्यासुप्रजा राम पिता त्वां द्रष्टुमिच्छति।महिष्या सह कैकेय्या गम्यतां तत्र मा चिरम्।।।।

“କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ସୁପ୍ରଜା ରାମ! ତୁମ ପିତା ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି; ମହିଷୀ କୈକେୟୀ ସହ ତୁରନ୍ତ ସେଠାକୁ ଯାଅ, ବିଳମ୍ବ କରନି।”

Verse 14

एवमुक्तस्तु संहृष्टो नरसिंहो महाद्युतिः।ततस्सम्मानयामास सीतामिदमुवाच ह।।।।

ଏଭଳି କୁହାଯାଇ ମହାଦ୍ୟୁତି ନରସିଂହ ରାମ ହର୍ଷିତ ହେଲେ। ପରେ (ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ) ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ କରି ସୀତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 15

देवि देवश्च देवी च समागम्य मदन्तरे।मन्त्रयेते धृवं किञ्चिदभिषेचनसंहितम्।।।।

“ଦେବି! ରାଜା ଓ ରାଣୀ ଏକାଠି ମିଶି, ମୋ ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚୟ ଅଭିଷେକ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କିଛି ମନ୍ତ୍ରଣା କରୁଛନ୍ତି।”

Verse 16

लक्षयित्वा ह्यभिप्रायं प्रियकामा सुदक्षिणा।सञ्चोदयति राजानं मदर्थमसितेक्षणा।।।।

“ତାଙ୍କର ଅଭିପ୍ରାୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ପ୍ରିୟକାମା, ସୁଦକ୍ଷିଣା, ଅସିତେକ୍ଷଣା ରାଣୀ ମୋ ହିତାର୍ଥେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କରୁଛନ୍ତି।”

Verse 17

सा प्रहृष्टा महाराजं हितकामानुवर्तिनी।जननी चार्थकामा मे केकयाधिपतेस्सुता।।।।

ମୋର ଜନନୀ—କେକୟାଧିପତିଙ୍କ କନ୍ୟା—ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହୋଇ, ମହାରାଜଙ୍କ ହିତକାମ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରି, ମୋର କଲ୍ୟାଣକୁ ହିଁ ଚାହାନ୍ତି।

Verse 18

दिष्ट्या खलु महाराजो महिष्या प्रियया सह।सुमन्त्रं प्राहिणोद्दूतमर्थकामकरं मम।।।।

ଦିଷ୍ଟିରେ ନିଶ୍ଚୟ! ମହାରାଜ ନିଜ ପ୍ରିୟ ମହିଷୀ ସହ, ମୋର ଅର୍ଥ-କାମ ଓ କଲ୍ୟାଣ ସାଧନକାରୀ ଦୂତ ଭାବେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ପଠାଇଛନ୍ତି।

Verse 19

यादृशी परिषत्तत्र तादृशो दूत आगतः।ध्रुवमद्यैव मां राजा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति।।।।

ସେଠାର ପରିଷଦ ଯେପରି ଯୋଗ୍ୟ, ସେପରି ଯୋଗ୍ୟ ଦୂତ ଆସିଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ଆଜି ହିଁ ରାଜା ମୋତେ ଯୁବରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରିବେ।

Verse 20

हन्त शीघ्रमितो गत्वा द्रक्ष्यामि च महीपतिम्।सह त्वं परिवारेण सुखमास्व रमस्व च।।।।

ହନ୍ତ! ମୁଁ ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ମହୀପତିଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବି; ତୁମେ ତୁମ ପରିବାର ସହ ସୁଖରେ ଏଠାରେ ବସି, ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ରମଣ କର।

Verse 21

पतिसम्मानिता सीता भर्तारमसितेक्षणा।आद्वारमनुवव्राज मङ्गलान्यभिदध्युषी।।।।

ପତିଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ, ଅସିତେକ୍ଷଣା ସୀତା ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁସରଣ କଲେ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ ଘଟଣାକୁ ମନେ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ।

Verse 22

राज्यं द्विजातिभिर्जुष्टं राजसूयाभिषेचनम्।कर्तुमर्हति ते राजा वासवस्येव लोककृत्।।।।

‘ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ରାଜ୍ୟ ଓ ରାଜସୂୟ ଅଭିଷେକ—ଏହା ସବୁ ତୁମକୁ ଦେବାକୁ ରାଜା ଯୋଗ୍ୟ; ଯେପରି ଲୋକକର୍ତ୍ତା ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।’

Verse 23

दीक्षितं व्रतसम्पन्नं वराजिनधरं शुचिम्।कुरङ्गशृङ्गपाणिं च पश्यन्ती त्वां भजाम्यहम्।।।।

‘ଦୀକ୍ଷିତ, ବ୍ରତସମ୍ପନ୍ନ, ଶୁଚି, ମୃଗଚର୍ମଧାରୀ, ଏବଂ ହାତରେ କୁରଙ୍ଗର ଶୃଙ୍ଗ ଧରିଥିବା ତୁମକୁ ଦେଖି ମୁଁ ଆନନ୍ଦିତ ହେବି।’

Verse 24

पूर्वां दिशं वज्रधरो दक्षिणां पातु ते यमः।वरुणः पश्चिमामाशां धनेशस्तूत्तरां दिशम्।।।।

‘ପୂର୍ବଦିଗରେ ବଜ୍ରଧର (ଇନ୍ଦ୍ର) ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ଦକ୍ଷିଣେ ଯମ; ପଶ୍ଚିମେ ବରୁଣ; ଏବଂ ଉତ୍ତରେ ଧନେଶ (କୁବେର) ତୁମକୁ ପାଳନ କରୁନ୍ତୁ।’

Verse 25

अथ सीतामनुज्ञाप्य कृतकौतुकमङ्गलः।निश्चक्राम सुमन्त्रेण सह रामो निवेशनात्।।।।

ତାପରେ ସୀତାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ମଙ୍ଗଳମୟ କୌତୁକ-ଅଲଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ସହ ନିବାସରୁ ବାହାରିଲେ।

Verse 26

पर्वतादिव निष्क्रम्य सिंहो गिरिगुहाशयः।लक्ष्मणं द्वारिसोऽपश्यत्प्रह्वाञ्जलिपुटं स्थितम्।।।।

ପର୍ବତ-ଗୁହାରୁ ବାହାରୁଥିବା ସିଂହ ପରି ରାମ ବାହାରିଲେ; ଦ୍ୱାରେ ପ୍ରଣାମଭାବେ ନମି ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ।

Verse 27

अथ मध्यमकक्ष्यायां समागच्छत्सुहृज्जनैः।स सर्वानर्थिनो दृष्ट्वा समेत्य प्रतिनन्द्य च।।।।ततः पावकसङ्काशमारुरोह रथोत्तमम्।वैयाघ्रं पुरुषव्याघ्रो राजतं राजनन्दनः।।।।

ତାପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ସୁହୃଦ୍ଜନମାନଙ୍କ ସହ ସେ ମିଶିଲେ। ସମସ୍ତେ ଆତୁର ଥିବାକୁ ଦେଖି ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ମିଳି ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ; ତଦନନ୍ତରେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର ରାଜନନ୍ଦନ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ କାନ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ, ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମଧାରୀ, ରୌପ୍ୟମୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ।

Verse 28

अथ मध्यमकक्ष्यायां समागच्छत्सुहृज्जनैः।स सर्वानर्थिनो दृष्ट्वा समेत्य प्रतिनन्द्य च।।2.16.27।।ततः पावकसङ्काशमारुरोह रथोत्तमम्।वैयाघ्रं पुरुषव्याघ्रो राजतं राजनन्दनः।।2.16.28।।

ତାପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ସୁହୃଦ୍ଜନମାନଙ୍କ ସହ ସେ ମିଶିଲେ। ସମସ୍ତେ ଆତୁର ଥିବାକୁ ଦେଖି ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ମିଳି ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ; ତଦନନ୍ତରେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର ରାଜନନ୍ଦନ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ କାନ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ, ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମଧାରୀ, ରୌପ୍ୟମୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ।

Verse 29

मेघनादमसम्बाधं मणिहेमविभूषितम्।मुष्णन्तमिव चक्षूंषि प्रभया सूर्यवर्चसम्।।।।करेणुशिशुकल्पैश्च युक्तं परमवाजिभिः।हरियुक्तं सहस्राक्षो रथमिन्द्र इवाशुगम्।।।।प्रययौ तूर्णमास्थाय राघवो ज्वलितश्श्रिया।

ମେଘନାଦ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା, ବିଶାଳ ଓ ଅସମ୍ବାଧ, ମଣି-ହେମରେ ବିଭୂଷିତ ସେହି ରଥ ଏମିତି ପ୍ରଭାମୟ ଥିଲା ଯେ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ହରିନେଉଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ। କରେଣୁର ଶିଶୁ ପରି ଉତ୍ସାହୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ, ହରିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୋଡ଼ାଯାଇ, ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ପରି ଅତିଶୀଘ୍ର ଧାଉଥିଲା।

Verse 30

मेघनादमसम्बाधं मणिहेमविभूषितम्।मुष्णन्तमिव चक्षूंषि प्रभया सूर्यवर्चसम्।।2.16.29।।करेणुशिशुकल्पैश्च युक्तं परमवाजिभिः।हरियुक्तं सहस्राक्षो रथमिन्द्र इवाशुगम्।।2.16.30।।प्रययौ तूर्णमास्थाय राघवो ज्वलितश्श्रिया।

ମେଘନାଦ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା, ବିଶାଳ ଓ ଅସମ୍ବାଧ, ମଣି-ହେମରେ ବିଭୂଷିତ ସେହି ରଥ ଏମିତି ପ୍ରଭାମୟ ଥିଲା ଯେ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ହରିନେଉଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ। କରେଣୁର ଶିଶୁ ପରି ଉତ୍ସାହୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ, ହରିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୋଡ଼ାଯାଇ, ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ପରି ଅତିଶୀଘ୍ର ଧାଉଥିଲା।

Verse 31

स पर्जन्य इवाकाशे स्वनवानभिनादयन्।।।।निकेतान्निर्ययौ श्रीमान्महाभ्रादिव चन्द्रमाः।

ଆକାଶରେ ପର୍ଜନ୍ୟ ପରି ଗର୍ଜନ କରି ନାଦ କରୁଥିବା ସେହି ଶ୍ରୀମାନ ରଥ ନିକେତନରୁ ବାହାରିଲା—ମହାମେଘପୁଞ୍ଜ ପଛରୁ ଉଦିତ ହେଉଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର ପରି।

Verse 32

छत्रचामरपाणिस्तु लक्ष्मणो राघवानुजः।।।।जुगोप भ्रातरं भ्राता रथमास्थाय पृष्ठतः।

ରାଘବଙ୍କ ଅନୁଜ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଛତ୍ର ଓ ଚାମର ହାତେ ଧରି, ରଥର ପଛଭାଗରେ ଆରୋହଣ କରି, ସତ୍ୟ ଭ୍ରାତା ଭଳି ନିଜ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ।

Verse 33

ततो हलहलाशब्दस्तुमुलस्समजायत।।।।तस्य निष्क्रममाणस्य जनौघस्य समन्ततः।

ତାପରେ ସେ ବାହାରୁଥିବାବେଳେ, ଚାରିଦିଗରେ ଭିଡ଼ିଥିବା ଜନସମୁଦାୟରୁ ଭୟଙ୍କର ‘ହା ହା’ ଧ୍ୱନିର କୋଳାହଳ ଉଠିଲା।

Verse 34

ततो हयवरा मुख्या नागाश्च गिरिसन्निभाः।।।।अनुजग्मुस्तदा रामं शतशोऽथ सहस्रशः।

ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ଓ ପର୍ବତସଦୃଶ ମହାକାୟ ଗଜାରୋହୀ ଅଗ୍ରଣୀମାନେ ଶତଶଃ ସହସ୍ରଶଃ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁଗମନ କଲେ।

Verse 35

अग्रतश्चास्य सन्नद्धाश्चन्दनागरुभूषिताः।।।।खड्गचापधराश्शूरा जग्मुराशंसवो जनाः।

ତାଙ୍କ ଆଗରେ ଶୂରବୀରମାନେ ଚାଲିଲେ—କବଚଧାରୀ, ଖଡ୍ଗ ଓ ଧନୁ ଧାରଣକାରୀ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁରେ ଭୂଷିତ—ଯେନେ ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଘୋଷଣା କରୁଥିବା ଅଗ୍ରଦୂତ।

Verse 36

ततो वादित्रशब्दाश्च स्तुतिशब्दाश्च वन्दिनाम्।।।।सिंहनादाश्च शूराणां तदा शुश्रुविरे पथि।

ତାପରେ ପଥରେ ବାଦ୍ୟର ନାଦ, ବନ୍ଦୀଜନଙ୍କ ସ୍ତୁତିଗୀତର ଧ୍ୱନି, ଏବଂ ଶୂରମାନଙ୍କ ସିଂହନାଦ ସଦୃଶ ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଗଲା।

Verse 37

हर्म्यवातायनस्थाभिर्भूषिताभिस्समन्ततः।।।।कीर्यमाण स्सुपुष्पौघैर्ययौ स्त्रीभिररिन्दमः।

ଅରିନ୍ଦମ ରାମ ଆଗେ ଆଗେ ଚାଲିଲେ; ହର୍ମ୍ୟର ବାତାୟନରେ ଅଳଙ୍କୃତ ନାରୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସୁନ୍ଦର ପୁଷ୍ପରାଶି ବର୍ଷାଇଲେ।

Verse 38

रामं सर्वानवद्याङ्ग्यो रामपिप्रीषया ततः।।।।वचोभिरग्य्रैर्हर्म्यस्था क्षितिस्थाश्च ववन्दिरे।

ତାପରେ ନିର୍ଦୋଷ ସୌନ୍ଦର୍ୟଯୁକ୍ତ ନାରୀମାନେ—କେହି ହର୍ମ୍ୟର ଛାତରେ, କେହି ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ପ୍ରସନ୍ନତା ଦେବାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧୁର ବଚନରେ ବନ୍ଦନା କଲେ।

Verse 39

नूनं नन्दति ते माता कौशल्यामातृनन्दन।।।।पश्यन्ती सिद्धयात्रं त्वां पित्र्यं राज्यमवस्थितम्।

ହେ କୌଶଲ୍ୟାମାତୃନନ୍ଦନ! ତୁମ ଯାତ୍ରା ସିଦ୍ଧ ହୋଇ, ପିତୃରାଜ୍ୟରେ ସୁସ୍ଥିର ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ତୁମକୁ ଦେଖି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ମାତା କୌଶଲ୍ୟା ଆନନ୍ଦିତ ହେବେ।

Verse 40

सर्वसीमन्तिनीभ्यश्च सीतां सीमन्तिनी वराम्।।।।अमन्यन्त हि ता नार्यो रामस्य हृदयप्रियाम्।

ସେହି ନାରୀମାନେ ରାମଙ୍କ ହୃଦୟପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସୀମନ୍ତିନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠା ବୋଲି ମନେ କଲେ।

Verse 41

तया सुचरितं देव्या पुरा नूनं महत्तपः।।।।रोहिणीव शशाङ्केन रामसंयोगमाप या।

ନିଶ୍ଚୟ, ସେ ଦେବୀ ପୂର୍ବେ ମହାତପ କରିଥିଲେ; ତେଣୁ ସେ ରାମସଂଯୋଗ ପାଇଲେ—ଯେପରି ରୋହିଣୀ ଶଶାଙ୍କ ସହ।

Verse 42

इति प्रासादशृङ्गेषु प्रमदाभिर्नरोत्तमः।।।।शुश्राव राजमार्गस्थः प्रिया वाच उदाहृताः।आत्मसंपूजनै शृण्वन् ययौ रामौ महापथम्।।।।

ଏପରି ରାଜମାର୍ଗରେ ଥିବା ନରୋତ୍ତମ ରାମ ପ୍ରାସାଦଶୃଙ୍ଗରୁ ପ୍ରମଦାମାନେ ଉଚ୍ଚାରିଥିବା ପ୍ରିୟ ବଚନ ଶୁଣିଲେ; ନିଜ ସ୍ତୁତି ଶୁଣିଶୁଣି ରାମ ମହାପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 43

इति प्रासादशृङ्गेषु प्रमदाभिर्नरोत्तमः।।2.16.42।।शुश्राव राजमार्गस्थः प्रिया वाच उदाहृताः।आत्मसंपूजनै शृण्वन् ययौ रामौ महापथम्।।2.16.43।।

ସେଠାରେ ରାଘବ ଏକତ୍ରିତ ଲୋକମାନଙ୍କର ଅନେକ କଥାପ୍ରବାହ ଶୁଣିଲେ—ନିଜ ବିଷୟରେ ବିଭିନ୍ନ ବଚନ; ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ପୌରଜନ ଆନନ୍ଦରେ ଦୀପ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 44

स राघवस्तत्र कथाप्रपञ्चान्शुश्राव लोकस्य समागतस्य।आत्माधिकारा विविधाश्च वाचःप्रहृष्टरूपस्य पुरो जनस्य।।।।

ସେଠାରେ ରାଘବ ଏକତ୍ରିତ ଲୋକମାନଙ୍କର ଅନେକ କଥାପ୍ରବାହ ଶୁଣିଲେ—ନିଜ ବିଷୟରେ ବିଭିନ୍ନ ବଚନ; ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ପୌରଜନ ଆନନ୍ଦରେ ଦୀପ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 45

एष श्रियं गच्छति राघवोऽद्यराजप्रसादाद्विपुलां गमिष्यन्।एते वयं सर्व समृद्धकामायेषामयं नो भविता प्रशास्ता।।।।

ଆଜି ଏହି ରାଘବ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ବିଶାଳ ରାଜଶ୍ରୀକୁ ଲାଭ କରିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ଶାସନରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ସମୃଦ୍ଧିକାମ ହୋଇ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ତ୍ତି ପାଇବୁ।

Verse 46

लाभो जनस्यास्य यदेष सर्वंप्रपत्स्यते राष्ट्रमिदं चिराय।न ह्यप्रियं किञ्चन जातु कश्चित्पश्येन्न दुःखं मनुजाधिपेऽस्मिन्।।।।

ଯଦି ସେ ଏହି ସମଗ୍ର ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଶାସନ କରନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ପ୍ରଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ମହାଲାଭ ହେବ; ଏହି ମନୁଜାଧିପତିଙ୍କ ଶାସନରେ କେହି କେବେ ଅପ୍ରିୟ କିଛି ଦେଖିବେ ନାହିଁ, ନ ଦୁଃଖ।

Verse 47

स घोषवद्भिश्च मतङ्गाजैर्ययैःपुरस्सरै स्स्वस्तिकसूतमागधैः।महीयमानः प्रवरैश्च वादकैरभिष्टुतो वैश्रवणो यथा ययौ।।।।

ଘୋଷ କରୁଥିବା ମତ୍ତ ହାତୀ ଓ ନାଦମୟ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ସହ, ଆଗରେ ସ୍ୱସ୍ତିବଚନ ଗାଉଥିବା ସୂତ ଓ ମାଗଧମାନେ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଚାଲୁଥିଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଦକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତିତ ହୋଇ, ରାମ ବୈଶ୍ରବଣ ପରି ରାଜସ ଠାଟରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 48

करेणुमातंङ्गरथाश्वसंकुलंमहाजनौघ परिपूर्णचत्वरम्।प्रभूतरत्नं बहुपण्यसञ्चयंददर्श रामो रुचिरं महापथम्।।।।

ରାମ ସେଇ ରୁଚିର ମହାପଥକୁ ଦେଖିଲେ—ହସ୍ତିନୀ, ଗଜ, ରଥ ଓ ଅଶ୍ୱରେ ଠସାଠସ; ଚତ୍ୱରଗୁଡ଼ିକ ମହାଜନସମୂହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ରତ୍ନଧନରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ବହୁ ବାଣିଜ୍ୟବସ୍ତୁର ସଞ୍ଚୟରେ ପ୍ରଚୁର।