Adhyaya 42

Verse 1

भीष्म उवाच । श्रुतः पद्मोद्भवो ब्रह्मन्विस्तरेण त्वयेरितः । समासाद्भवमाहात्म्यमुत्पत्तिं च गुहस्य च

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ତୁମ ମୁଖରୁ ପଦ୍ମଜ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବିଷୟ ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିଛି। ଏବେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ମହିମା ଓ ଗୁହ (କାର୍ତ୍ତିକେୟ)ଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କହ।

Verse 2

श्रोतुमिच्छामि ते ब्रह्मन्यथाभूतः कृतं च यत् । तारकश्च कथं भूतो दानवो बलवत्तरः

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଯାହା ଯେପରି ଘଟିଲା ଓ ଯାହା କରାଗଲା—ସେ ସବୁ ମୁଁ ଯଥାର୍ଥରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ଏବଂ ସେ ବଳବାନ ଦାନବ ତାରକ କିପରି ଜନ୍ମିଲା?

Verse 3

कार्त्तिकेयेन स ब्रह्मन्कथं ध्वस्तो महासुरः । कथं रुद्रेण मुनयः प्रेषिता मंदरं गिरिम्

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ସେ ମହାଅସୁର କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିପରି ଧ୍ୱଂସ ହେଲା? ଏବଂ ରୁଦ୍ର ମୁନିମାନଙ୍କୁ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ କିପରି ପ୍ରେଷିତ କଲେ?

Verse 4

कथं लब्धा उमा तत्र रुद्रेण परमेष्ठिना । एतदाख्याहि मे सर्वं यथाभूतं महामुने

ସେଠାରେ ପରମେଶ୍ୱର ରୁଦ୍ର ଉମାଙ୍କୁ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ? ହେ ମହାମୁନି! ଯଥାଭୂତ ଭାବେ ଏ ସବୁ ମୋତେ କହ।

Verse 5

पुलस्त्य उवाच । कश्यपेन पुरा प्रोक्ता दितिर्दैत्यारणिः शुभा । वज्रसारमयैश्चांगैः पुत्रो देवि भविष्यति

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ପୂର୍ବେ କଶ୍ୟପ କହିଥିଲେ ଯେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଜନନୀ ଦିତି— ହେ ଦେବୀ— ବଜ୍ରସାର ସମ ଦୃଢ଼ ଅଙ୍ଗଯୁକ୍ତ ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ।

Verse 6

वज्रांगो नाम पुत्रस्तु भविता धर्मवत्सलः । सा च लब्धवरा देवी सुषुवे वज्रदुश्छिदम्

‘ବଜ୍ରାଙ୍ଗ’ ନାମରେ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ, ଯେ ଧର୍ମପ୍ରିୟ ହେବ। ଏବଂ ବରଲାଭିନୀ ସେ ଦେବୀ ବଜ୍ରସଦୃଶ ଅଛେଦ୍ୟ ‘ବଜ୍ରଦୁଶ୍ଛିଦ’କୁ ପ୍ରସବ କଲେ।

Verse 7

स जातमात्र एवाभूत्सर्वशास्त्रार्थपारगः । उवाच मातरं भक्त्या मातः किं करवाण्यहम्

ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ସେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲା। ଭକ୍ତିରେ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲା—“ମା, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?”

Verse 8

तस्योवाच ततो हृष्टा दितिर्दैत्याधिपस्य तु । बहवो मे हताः पुत्राः सहस्राक्षेण पुत्रक

ତେବେ ହର୍ଷିତା ଦିତି ଦୈତ୍ୟାଧିପଙ୍କୁ କହିଲେ—“ପୁତ୍ରକ, ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର) ମୋର ଅନେକ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିଛି।”

Verse 9

तेषामपचितिं कर्तुं गच्छ शक्रवधाय तु । बाढमित्येव तां चोक्त्वा जगाम त्रिदिवं बलात्

“ସେମାନଙ୍କର ଅପଚିତି/ପ୍ରତିଶୋଧ କରିବାକୁ ଯାଅ; ଏବଂ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ବଧ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯାଅ।” ‘ବାଢ଼ମ୍’ ବୋଲି କହି ସେ ବଳପୂର୍ବକ ତ୍ରିଦିବ (ସ୍ୱର୍ଗ) କୁ ଗଲା।

Verse 10

बध्वा ततः सहस्राक्षं पाशेनामोघवर्चसा । मातुरंतिकमागच्छद्व्याधः क्षुद्रमृगं यथा

ତାପରେ ଅମୋଘ ତେଜସ୍ବୀ ପାଶରେ ସହସ୍ରାକ୍ଷକୁ ବାନ୍ଧି ସେ ମାତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲା—ଯେପରି ଶିକାରୀ ଛୋଟ ମୃଗକୁ ଧରି ଆଣେ।

Verse 11

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा कश्यपश्च महातपाः । आगतौ तत्र यत्रास्तां मातापुत्रावभीतकौ

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମହାତପସ୍ବୀ କଶ୍ୟପ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ଭୟ ମାତା ଓ ପୁତ୍ର ରହୁଥିଲେ।

Verse 12

दृष्ट्वा तु तावुवाचेदं ब्रह्मा कश्यप एव च । मुंचैनं पुत्र देवेंद्रं किमनेन प्रयोजनम्

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା—ଏବଂ କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ—ଏହି କଥା କହିଲେ: “ହେ ପୁତ୍ର ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର! ଏହାକୁ ଛାଡ଼; ଏଥିରେ କି ପ୍ରୟୋଜନ?”

Verse 13

अवमानो वधः प्रोक्तः पुत्र संभावितस्य तु । अस्मद्वाक्येन यो मुक्तस्त्वद्धस्तान्मृत एव सः

ପୁତ୍ରସମାନ ଗୌରବ ପାଇଥିବା ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଅବମାନକୁ ହିଁ ବଧ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ମୋ ବାକ୍ୟରେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ତୋ ହାତରେ ପଡ଼ିଛି, ସେ ମୃତ ସମାନ।

Verse 14

परस्य गौरवान्मुक्तः शत्रूणां शत्रुराहवे । सजीवन्नेव हि मृतो दिवसे दिवसे पुनः

ପରର ଅନୁଗ୍ରହାଧୀନତାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ହୁଏ; ତଥାପି ଜୀବିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ସମାନ—ପ୍ରତିଦିନ ପୁନଃପୁନଃ ମରେ।

Verse 15

एतच्छ्रुत्वा तु वज्रांगः प्रणतो वाक्यमब्रवीत् । न मे कृत्यमनेनास्ति मातुराज्ञा कृता हि मे

ଏହା ଶୁଣି ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲା: “ଏଥିରେ ମୋର କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ; ମୁଁ ମାତୃଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିସାରିଛି।”

Verse 16

त्वं सुरासुरनाथो वै मान्यश्च प्रपितामहः । करिष्ये त्वद्वचो देव एष मुक्तः शतक्रतुः

ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କର ନାଥ, ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ପ୍ରପିତାମହ। ହେ ଦେବ! ମୁଁ ତୁମ ବଚନ ପାଳନ କରିବି—ଏହି ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ମୁକ୍ତ ହେଲା।

Verse 17

तपसेमेरतिर्देवनिर्विघ्नंतच्चमेभवेत् । त्वत्प्रसादेन भगवन्नित्युक्त्वा विरराम ह

ହେ ଦେବ! ତପସ୍ୟାରେ ମୋର ରତି ସଦା ନିର୍ବିଘ୍ନ ରହୁ; ହେ ଭଗବନ, ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ଏହା ମୋ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ହେଉ। ଏମିତି କହି ସେ ନିରବ ହେଲା।

Verse 18

तस्मिंस्तूष्णीं स्थिते दैत्ये प्रोवाचेदं पितामहः । ब्रह्मोवाच । तपस्त्वं कुरु मापन्नः सोस्मच्छासनसंस्थितः

ଦୈତ୍ୟ ନିରବ ହୋଇ ଦାଁଡିଥିବାବେଳେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ତୁମେ ତପ କର; ନିରାଶ ହେଉନାହିଁ; ମୋ ଶାସନରେ ସ୍ଥିର ରୁହ।”

Verse 19

अनया चित्तशुद्ध्या हि पर्याप्तं जन्मनः फलम् । इत्युक्त्वा पद्मजः कन्यां ससर्जायतलोचनाम्

“ଏହି ଚିତ୍ତଶୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମର ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।” ଏମିତି କହି ପଦ୍ମଜ ବିସ୍ତୃତ-ଦୀର୍ଘ ନୟନବତୀ ଏକ କନ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 20

तामस्मै प्रददौ देवः पत्न्यर्थे पद्मसंभवः । वरांगीति च नामास्याः कृत्वा यातः पितापहः

ପଦ୍ମସମ୍ଭବ ଦେବ ତାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ତାହାକୁ ଦାନ କଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କର ନାମ “ବରାଙ୍ଗୀ” ରଖି ପାପହର ପିତା ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 21

वज्रांगोपि तया सार्द्धं जगाम तपसे वनम् । ऊर्द्ध्वबाहुस्स दैत्येंद्रो चरद्वर्षसहस्रकम्

ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ବନକୁ ଗଲା। ସେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱବାହୁ ହୋଇ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ତପ କଲା।

Verse 22

कालं कमलपत्राक्षः शुद्धबुद्धिर्महातपाः । तावच्चाधोमुखः कालं तावत्पंचाग्निमध्यगः

କମଳପତ୍ରାକ୍ଷ, ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧି ମହାତପସ୍ବୀ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅଧୋମୁଖ ହୋଇ ରହିଲା; ଏବଂ ସେଇ ସମୟ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 23

निराहारो घोरतपास्तपोराशिरजायत । ततः सोंतर्जले चक्रे वासं वर्षसहस्रकम्

ନିରାହାର ରହି ସେ ଘୋର ତପ କରି ତପସ୍ୟାର ପୁଞ୍ଜ ଭଳି ହେଲା। ପରେ ସେ ଜଳାନ୍ତରେ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ବାସ କଲା।

Verse 24

जलांतरं प्रविष्टस्य तस्य पत्नी महाव्रता । तस्यैव तीरे सरसः स्थिताऽसौ मौनमाश्रिता

ସେ ଜଳାନ୍ତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ମହାବ୍ରତା ପତ୍ନୀ ସେଇ ସରୋବରର ତୀରେ ରହି ମୌନ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।

Verse 25

निराहारं तपो घोरं प्रविवेश महाद्युतिः । तस्यां तपसि वर्तंत्यामिंद्रश्चक्रे विभीषिकाम्

ମହାଦ୍ୟୁତି ନିରାହାର ରହି ଘୋର ତପରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ଥିବାବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ଅବରୋଧ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ବିଭୀଷିକା ସୃଷ୍ଟି କଲା।

Verse 26

गत्वा तु मर्कटाकारस्तदाश्रमपदं महत् । ब्रसीं चकर्ष बलवान्गंधाद्यर्चाकरंडकम्

ତାପରେ ସେ ମର୍କଟରୂପ ଧାରଣ କରି ସେହି ମହା ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନକୁ ଗଲା; ଏବଂ ବଳବାନ୍ ହୋଇ ଗନ୍ଧ ଆଦି ଅର୍ଚ୍ଚନା ସାମଗ୍ରୀଭରା କରଣ୍ଡକକୁ ଟାଣି ନେଲା।

Verse 27

ततस्तु सिंहरूपेण भीषयामास भामिनीम् । ततो भुजंगरूपेणाप्यदशच्चरणद्वयम्

ତାପରେ ସେ ସିଂହରୂପ ନେଇ ସେହି ସୁନ୍ଦରୀକୁ ଭୟଭୀତ କଲା; ପୁଣି ସର୍ପରୂପ ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପାଦକୁ ଦଂଶନ କଲା।

Verse 28

तपोबलवशात्सा तु नवध्यत्वं जगाम ह । भीषिकाभिरनेकाभिः क्लेशयन्पाकशासनः

କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ତପୋବଳ ପ୍ରଭାବରୁ ସେ ଅବଧ୍ୟ ହେଲେ; ଏବଂ ପାକଶାସନ ଇନ୍ଦ୍ର ଅନେକ ଭୟଦାୟକ ଉପାୟରେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଲେଶ ଦେଇ ପୀଡ଼ିତ କଲେ।

Verse 29

विरराम यदा नैव वज्रांगमहिषी तदा । शैलस्यदुष्टतां मत्वा शापं दातुं समुद्यता

ଯେତେବେଳେ ବଜ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କ ପତ୍ନୀ କିଛିମାତ୍ରେ ବିରତ ହେଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ପର୍ବତର ଦୁଷ୍ଟତା ବୁଝି ସେ ଶାପ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 30

तां शापाभिमुखीं दृष्ट्वा शैलः पुरुषविग्रहः । उवाच तां वरारोहां वरांगीं भीतलोचनः

ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ମୁଖ କରିଥିବା ଦେଖି, ପୁରୁଷରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶୈଳ ଭୟାକୁଳ ନୟନରେ ସେହି ସୁଗତିଗାମିନୀ, ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗୀ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 31

शैल उवाच । नाहं महाव्रते दुष्टः सेव्योहं सर्वदेहिनाम् । विप्रियं ते करोत्येष रुषितः पाकशासनः

ଶୈଳ କହିଲା—ହେ ମହାବ୍ରତଧାରୀ! ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ପୂଜ୍ୟ। ତୁମକୁ ଅପ୍ରିୟ କରୁଛି ଏହି କ୍ରୋଧିତ ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର) ହିଁ।

Verse 32

एतस्मिन्नंतरे जातः कालो वर्षसहस्रकः । तस्मिन्ज्ञात्वा तु भगवान्काले कमलसंभवः

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ବର୍ଷର କାଳ ଅତିବାହିତ ହେଲା। ସେ କାଳ ଗତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, କମଳସମ୍ଭବ ଭଗବାନ (ବ୍ରହ୍ମା) ପରେ ଯଥୋଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।

Verse 33

तुष्टः प्रोवाच वज्रांगं तदागत्य जलाशयम् । ब्रह्मोवाच । ददामि सर्वकामं त उत्तिष्ठ दितिनंदन

ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନ ଜଳାଶୟକୁ ଆସିଥିବା ବଜ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କୁ କହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମକୁ ସର୍ବକାମପ୍ରଦ ବର ଦେଉଛି; ଉଠ, ହେ ଦିତିନନ୍ଦନ!

Verse 34

एवमुक्तस्तदोत्थाय स दैत्येंद्रस्तपोनिधिः । उवाच प्रांजलिर्वाक्यं सर्वलोकपितामहम्

ଏଭଳି କୁହାଯାଇଥିବାରୁ ତପୋନିଧି ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଉଠିଦାଁଡ଼ିଲା ଏବଂ ହାତ ଯୋଡ଼ି ସର୍ବଲୋକ-ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।

Verse 35

वज्रांग उवाच । आसुरो मास्तु मे भावः संतु लोका ममाक्षयाः । तपस्यभिरतिर्मेऽस्तु शरीरस्यास्य वर्तनम्

ବଜ୍ରାଙ୍ଗ କହିଲା—ମୋ ମନରେ ଆସୁର ଭାବ ନ ରହୁ; ମୋର ଲୋକମାନେ ଅକ୍ଷୟ ହେଉନ୍ତୁ। ତପସ୍ୟାରେ ମୋର ରତି ରହୁ, ଏବଂ ଏହି ଶରୀର ଦୀର୍ଘକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟିକି ରହୁ।

Verse 36

एवमस्त्विति तं देवो जगाम स्वकमालयम् । वज्रांगोपि समाप्ते तु तपसि स्थिरसंयमः

“ଏବମସ୍ତୁ” ବୋଲି ଦେବ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ। ଏବଂ ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ତପ ସମାପ୍ତ ହେଲେ ଦୃଢ଼ ସଂୟମରେ ସ୍ଥିର ରହିଲା।

Verse 37

संगंतुमिच्छन्स्वां भार्यां न ददर्शाश्रमे स्वके । क्षुधाविष्टः स शैलस्य गहनं प्रविवेश ह

ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସେ ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା ନାହିଁ। ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେ ପର୍ବତର ଘନ ଅରଣ୍ୟଭାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 38

आदातुं फलमूलानि स च तस्मिन्व्यलोकयत् । रुदन्तीं स्वां प्रियां दीनां तरुप्रच्छादिताननाम्

ଫଳମୂଳ ଆଣିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ସେ ସେଠାରେ ନିଜ ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖିଲା—ଦୀନ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିବା, ଗଛମାନଙ୍କ ଆଡ଼ରେ ମୁହଁ ଢାକିଥିବା।

Verse 39

तां विलोक्य ततो दैत्यः प्रोवाच परिसांत्वयन् । वज्रांग उवाच । केन तेऽपकृतं भद्रे यमलोकं यियासुना

ତାକୁ ଦେଖି ଦୈତ୍ୟ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲା। ବଜ୍ରାଙ୍ଗ କହିଲା—“ଭଦ୍ରେ, କିଏ ତୋତେ ଅପକାର କଲା ଯେ ତୁମେ ଯମଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?”

Verse 40

कं वा कामं प्रयच्छामि शीघ्रं प्रब्रूहि मानिनि । वरांग्युवाच । त्रासितास्म्यपविद्धास्मि ताडिता पीडितास्मि च

“କେଉଁ କାମନା ଦେବି? ଶୀଘ୍ର କୁହ, ମାନିନି।” ବରାଙ୍ଗୀ କହିଲା—“ମୁଁ ଭୟଭୀତ କରାଯାଇଛି, ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହୋଇଛି, ପିଟାଯାଇଛି, ଏବଂ ପୀଡିତ ହୋଇଛି ମଧ୍ୟ।”

Verse 41

रौद्रेण देवराजेन नष्टनाथेव भूरिशः । दुःखस्यांतमपश्यंती प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिता

ଦେବରାଜଙ୍କ ଉଗ୍ର ପୀଡାରେ ସେ ରକ୍ଷକହୀନା ପରି ହୋଇଗଲା। ଦୁଃଖର ଅନ୍ତ ନଦେଖି ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲା।

Verse 42

पुत्रं मे तारकं देहि तस्माद्दुःखमहार्णवात् । एवमुक्तस्तु दैत्येंद्रः कोपव्याकुललोचनः

“ମୋତେ ତାରକ ନାମକ ପୁତ୍ର ଦିଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖ-ମହାର୍ଣ୍ଣବରୁ ମୁକ୍ତ ହେବି।” ଏମିତି କହିବାରେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ କ୍ରୋଧରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା।

Verse 43

शक्तोपि देवराजस्य प्रतिकर्तुं महासुरः । तप एव पुनश्चर्तुं व्यवस्यत महाबलः

ଦେବରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରତିକାର କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମହାବଳୀ ମହାସୁର ପୁନର୍ବାର ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲା।

Verse 44

ज्ञात्वा तस्य तु संकल्पं ब्रह्मा क्रूरतरं पुनः । आजगाम त्वरायुक्तो यत्रासौ दितिनंदनः

ତାହାର ସଙ୍କଳ୍ପ ଜାଣି ବ୍ରହ୍ମା ଆଉ ଅଧିକ କଠୋର ହୋଇ, ତ୍ୱରାସହିତ ଯେଉଁଠାରେ ଦିତିଙ୍କ ସେ ପୁତ୍ର ଥିଲା ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 45

ब्रह्मोवाच । किमर्थं पुत्र भूयस्त्वं कर्तुं नियममुद्यतः । तदहं ते पुनर्दद्मि कांक्षितं पुत्रमोजसा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ପୁତ୍ର, ତୁମେ ପୁନର୍ବାର କେଉଁ କାରଣରୁ ନିୟମ-ବ୍ରତ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଉଛ? ତେଣୁ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁନଃ ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରୁଛି।”

Verse 46

वज्रांग उवाच । उत्थितेन मया दृष्टा समाधानात्त्वदाज्ञया । त्रासितेंद्रेण मामाह सा वरांगी सुतार्थिनी

ବଜ୍ରାଙ୍ଗ କହିଲା—ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ସମାଧିରୁ ଉଠି ମୁଁ ତାକୁ ଦେଖିଲି। ଇନ୍ଦ୍ରରେ ଭୟଭୀତ ସେ ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗୀ, ପୁତ୍ରାର୍ଥିନୀ ନାରୀ ମୋତେ କହିଲା।

Verse 47

पुत्रं मे तारकं देहि तुष्टो मे त्वं पितामह । ब्रह्मोवाच । अलं ते तपसा वीर मा क्लेशे दुस्तरे विश

“ମୋତେ ‘ତାରକ’ ନାମର ପୁତ୍ର ଦିଅ; ହେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ବୀର, ତୋର ତପସ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ଦୁର୍ବହ କ୍ଲେଶରେ ପ୍ରବେଶ କରନି।”

Verse 48

पुत्रस्तु तारको नाम भविष्यति महाबलः । देवसीमंतिनीनां तु धम्मिल्लक विमोक्षकः

‘ତାରକ’ ନାମର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ, ସେ ମହାବଳୀ ହେବ; ଏବଂ ଦେବନାରୀମାନଙ୍କର ବେଣୀ-ଗଠିତ କେଶବନ୍ଧ (ଧମ୍ମିଲ୍ଲକ) ମୋଚନକାରୀ ହେବ।

Verse 49

इत्युक्तो दैत्यनाथस्तु प्रणम्य प्रपितामहम् । गत्वा तां नंदयामास महिषीं कर्शितांतराम्

ଏଭଳି କୁହାଯାଇ ଦୈତ୍ୟନାଥ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଗଲା ଏବଂ ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଥିବା ସେ ରାଣୀକୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲା।

Verse 50

तौ दंपती कृतार्थौ तु जग्मतुः स्वाश्रमं तदा । आहितं तु तदा गर्भं वरांगी वरवर्णिनी

ତେବେ ସେ ଦମ୍ପତି କୃତାର୍ଥ ହୋଇ ସ୍ୱଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗୀ, ଶୁଭବର୍ଣ୍ଣିନୀ ନାରୀ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲା।

Verse 51

पूर्णं वर्षसहस्रं तु दधारोदर एव हि । ततो वर्षसहस्रांते वरांगी सा प्रसूयत

ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ। ପରେ ସହସ୍ର ବର୍ଷର ଶେଷରେ ସେଇ ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗୀ ନାରୀ ପୁତ୍ରକୁ ପ୍ରସବ କଲେ।

Verse 52

जायमाने तु दैत्ये तु तस्मिन्लोकभयंकरे । चचाल सर्वा पृथिवी प्रोद्भूताश्च महार्णवाः

ଲୋକଭୟଙ୍କର ସେଇ ଦୈତ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବାବେଳେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ କମ୍ପି ଉଠିଲା ଏବଂ ମହାସମୁଦ୍ରମାନେ ଉଫନି ଉଠିଲେ।

Verse 53

चेलुर्धराधराश्चापि ववुर्वाताश्च भीषणाः । जेपुर्जप्यं मुनिवरा नेदुर्व्यालमृगा अपि

ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ଡୋଳି ଉଠିଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପବନ ବହିଲା। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଜପ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ଚାଲିଲେ, ସର୍ପ ଓ ବନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଆର୍ତ୍ତନାଦ କଲେ।

Verse 54

जहौ कांतिश्चंद्रसूर्यौ नीहारच्छादिता दिशः । जाते महासुरे तस्मिन्सर्वे चापि महासुराः

ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ କାନ୍ତି ହରାଇଲେ, ଦିଗମାନେ କୁହୁଡ଼ିରେ ଆବୃତ ହେଲା। ସେଇ ମହାସୁର ଜନ୍ମ ନେଲାବେଳେ ସମସ୍ତ ମହାବଳୀ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 55

आजग्मुर्हर्षितास्तत्र तथा चासुरयोषितः । जगुर्हर्षसमाविष्टा ननृतुश्चाप्सरोगणाः

ସେଠାକୁ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଅସୁରମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ହର୍ଷରେ ଭରି ସେମାନେ ଗାନ କଲେ, ଏବଂ ଅପ୍ସରାଗଣ ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

Verse 56

ततो महोत्सवे जाते दानवानां महाद्युते । विषण्णमनसो देवाः सहेंद्रा अभवंस्तदा

ତେବେ ଦାନବମାନଙ୍କର ସେଇ ମହୋତ୍ସବ ହେଲାବେଳେ, ହେ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ଇନ୍ଦ୍ରସହିତ ଦେବଗଣ ହୃଦୟେ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 57

वरांगी तु सुतं दृष्ट्वा हर्षेणापूरिता तदा । बहुमेने च दैत्येंद्रो विजातं तं तदा तया

ତେବେ ବରାଙ୍ଗୀ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିତ ସେଇ ଶିଶୁକୁ ବହୁତ ସମ୍ମାନ କଲେ।

Verse 58

जातमात्रस्तु दैत्येंद्रस्तारकश्चोग्रविक्रमः । अभिषिक्तो सुरैर्मुख्यैः कुजंभमहिषादिभिः

ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ଉଗ୍ରବିକ୍ରମୀ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ତାରକଙ୍କୁ, କୁଜମ୍ଭ, ମହିଷ ଆଦି ପ୍ରମୁଖମାନେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

Verse 59

सर्वासुरमहाराज्ये पृथिवीतुलनक्षमे । स तु प्राप्तमहाराज्यस्तारको नृपसत्तम

ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନଙ୍କର ସେଇ ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ, ଯାହା ପୃଥିବୀ ସମାନ ସମର୍ଥ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାରକ ମହାରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 60

उवाच दानवश्रेष्ठो युक्तियुक्तमिदं वचः । तारक उवाच । शृणुध्वमसुराः सर्वे वाक्यं मम महाबलाः

ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଏହି ବଚନ କହିଲେ। ତାରକ କହିଲା—ହେ ମହାବଳୀ ଅସୁରମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମୋ କଥା ଶୁଣ।

Verse 61

वंशक्षयकरा देवाः सर्वेषामेव दानवाः । अस्माकं जातिधर्मेण विरूढं वैरमक्षयम्

ଦେବତାମାନେ ହିଁ ଆମ ବଂଶକ୍ଷୟକାରୀ—ସମସ୍ତ ଦାନବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ। ଆମ ଜାତିଧର୍ମର ନିୟମରୁ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଅକ୍ଷୟ ବୈର ବଢ଼ିଛି।

Verse 62

वयं तपश्चरिष्यामः सुराणां निग्रहाय तु । स्वबाहुबलमाश्रित्य सर्व एव न संशयः

ଦେବମାନଙ୍କୁ ନିଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ଆମେ ତପଶ୍ଚର୍ୟା କରିବୁ। ନିଜ ଭୁଜବଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହା କରିବୁ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 63

तच्छ्रुत्वा संमतं कृत्वा पारियात्रं ययौ गिरिं । निराहारः पंचतपाः पत्रभुग्वारिभोजनः

ତାହା ଶୁଣି ସମ୍ମତି ଦେଇ ସେ ପାରିୟାତ୍ର ପର୍ବତକୁ ଗଲା। ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ନିରାହାର ରହି—ପତ୍ର ଭକ୍ଷଣ କରି, ଜଳକୁ ମାତ୍ର ଆହାର କଲା।

Verse 64

शतंशतं समानां तु तपांस्येतान्यथाकरोत् । एवं तु कर्शिते देहे तपोराशित्वमागते

ଶତ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଏହି ତପସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାବିଧି କଲା। ଏଭଳି ଦେହ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ସେ ତପଶ୍ଶକ୍ତିର ମହାଭଣ୍ଡାର ହେଲା।

Verse 65

ब्रह्मागत्याह दैत्येंद्रं वरं वरय सुव्रत । स वव्रे सर्वभूतेभ्यो न मे मृत्युर्भवेदिति

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ଆସି ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ସୁବ୍ରତ, ବର ଚାହ।” ସେ ବର ଚାହିଲା—“କୌଣସି ଭୂତପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉ।”

Verse 66

तमुवाच ततो ब्रह्मा देहिनां मरणं ध्रुवम् । यतस्ततोपि वरय मृत्युं यस्मान्न शंकसे

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ତାହାକୁ କହିଲେ—ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ। ତେଣୁ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରୁନାହ, ଏହିହେତୁ ବରରୂପେ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ବାଛ।

Verse 67

ततः संचिंत्य दैत्येंद्रः शिशोर्वै सप्तवासरात् । वव्रे महासुरो मृत्युं मोहितो ह्यवलेपतः

ତାପରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର—ଅହଙ୍କାରର ମୋହରେ ମୁଗ୍ଧ ସେ ମହାସୁର—ସାତ ଦିନ ପରେ ସେଇ ଶିଶୁର ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ବର ଭାବେ ବାଛିଲା।

Verse 68

जगामोमित्युदाहृत्य ब्रह्मा दैत्यो निजं गृहम् । अथाह मंत्रिणस्तूर्णं बलं मे संप्रयुज्यताम्

‘ଓଁ, ମୁଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଛି’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସେ ଦୈତ୍ୟ ନିଜ ଗୃହକୁ ଗଲା। ପରେ ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ କହିଲା—‘ଶୀଘ୍ର ମୋ ସେନାବଳ ସଜାଗ କର।’

Verse 69

यदि वो मत्प्रियं कार्यं निग्राह्याः सुरसत्तमाः । निगृहीतेषु मे प्रीतिर्जायते चातुलाऽसुराः

ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହ, ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତେବେ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ନିଗ୍ରହ କର। ସେମାନେ ଦମିତ ହେଲେ ମୋ ମନେ ଅତୁଳ ପ୍ରୀତି ଜାଗେ।

Verse 70

तारकस्य वचः श्रुत्वा ग्रसनो नाम दानवः । सेनानीर्दैत्यराजस्य सज्जं चक्रे बलं च तत्

ତାରକର ବଚନ ଶୁଣି, ଗ୍ରସନ ନାମକ ଦାନବ—ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କ ସେନାନୀ—ସେଇ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଜାଗ କଲା।

Verse 71

आहत्य भेरीं गंभीरां दैत्यानाहूय सत्वरः । दशकोटीश्वरा दैत्या दैत्यानां चंडविक्रमाः

ଗମ୍ଭୀର ନାଦବାହୀ ଭେରୀ ଆଘାତ କରି ସେ ଶୀଘ୍ର ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲା। ସେମାନେ ଦଶକୋଟୀଶ୍ୱର, ଦୈତ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଚଣ୍ଡବିକ୍ରମୀ ଦୈତ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 72

तेषामग्रेसरो जंभः कुजंभोनंतरोऽसुरः । महिषः कुंजरो मेघः कालनेमिर्निमिस्तथा

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଥିଲା ଜମ୍ଭ; ତାହା ପରେ କୁଜମ୍ଭ ନାମକ ଅସୁର। ଏବଂ ମହିଷ, କୁଞ୍ଜର, ମେଘ, କାଳନେମି, ନିମି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 73

मंथनो जंभकः शुम्भो दैत्येंद्रा दशनायकाः । अन्ये च शतशस्तत्र पृथिवीतुलनक्षमाः

ମନ୍ଥନ, ଜମ୍ଭକ, ଶୁମ୍ଭ—ଏମାନେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ମୋଟେ ଦଶ ନାୟକ। ଏବଂ ସେଠାରେ ଶତଶଃ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ଯେମାନେ ବଳରେ ପୃଥିବୀ-ତୁଲ୍ୟ।

Verse 74

गरुडानां सहस्रेण चक्राष्टकविभूषितः । सकूबरपरीवारश्चतुर्योजनविस्तृतः

ହଜାର ଗରୁଡଙ୍କ ସହିତ ଏବଂ ଅଷ୍ଟଚକ୍ରରେ ବିଭୂଷିତ, କୂବର ପରିବାର ସହ ତାହା ଚାରି ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା।

Verse 75

स्यंदनस्तारकस्यासीत्व्याघ्रसिंहखरार्वभिः । युक्ता रथास्तु ग्रसन जंभकौ जंभकुंभिनां

ତାରକର ସ୍ୟନ୍ଦନ (ରଥ) ବାଘ, ସିଂହ, ଗଧା ଓ ଉଠ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ ଥିଲା। ଏବଂ ଜମ୍ଭ ଓ କୁମ୍ଭ ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ‘ଗ୍ରସନ’ ଓ ‘ଜମ୍ଭକ’ ନାମକ (ବାହନ) ଯୁକ୍ତ ରଥ ଥିଲା।

Verse 76

मेघस्य द्वीपिभिर्युक्तः कूष्मांडैः कालनेमिनः । पर्वताभश्चतुर्दंष्ट्रो निमेश्चैव महागजः

ମେଘ ଚିତାବାଘମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା; କାଳନେମି କୂଷ୍ମାଣ୍ଡଗଣ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଥିଲା। ଚତୁର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ର ପର୍ବତସଦୃଶ, ନିମେଷ ନିଶ୍ଚୟ ମହାଗଜ।

Verse 77

शतहस्ततुरंगस्थो मंथनो नाम दैत्यराट् । जंभकस्तूष्ट्रमारूढो गिरींद्राभं महाबलः

ଶତହସ୍ତ-ତୁରଙ୍ଗରେ ଆରୂଢ ମନ୍ଥନ ନାମକ ଦୈତ୍ୟରାଜ ଥିଲା। ଜମ୍ଭକ ମହାବଳୀ, ଗିରୀନ୍ଦ୍ରସଦୃଶ, ଉଷ୍ଟ୍ରରେ ଆରୂଢ ଥିଲା।

Verse 78

शुंभो मेषं समारूढोऽन्येप्येवं चित्रवाहनाः । प्रचंडाश्चित्रवर्माणः कुंडलोष्णीषभूषिताः

ଶୁମ୍ଭ ମେଷରେ ଆରୂଢ ଥିଲା; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଚିତ୍ରବିଚିତ୍ର ବାହନରେ ସବାର ଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ, ଚିତ୍ରବର୍ମଧାରୀ, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଉଷ୍ଣୀଷରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 79

तद्बलं दैत्यसिंहस्य भीमरूपं व्यजायत । प्रमत्तमत्तमातंगतुरंगरथसंकुलम्

ତେବେ ଦୈତ୍ୟସିଂହର ସେହି ସେନା ଭୟଙ୍କର ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲା—ପ୍ରମତ୍ତ, ମଦମତ୍ତ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ସଂକୁଳିତ।

Verse 80

प्रतस्थेऽमरयुद्धाय बहुपत्तिपताकिकम् । एतस्मिन्नंतरे वायुर्देवदूतोऽसुरालये

ସେ ଅମରମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା—ବହୁ ସେନାଦଳ ଓ ଧ୍ୱଜ-ପତାକାରେ ଚିହ୍ନିତ। ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ଦେବଦୂତ ବାୟୁ ଅସୁରାଳୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 81

दृष्ट्वा तद्दानवबलं जगामेंद्रस्य शंसितुं । स गत्वा तु सभां दिव्यां महेंद्रस्य महात्मनः

ସେଇ ଦାନବବଳକୁ ଦେଖି ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେବାକୁ ଗଲା। ଯାଇ ମହାତ୍ମା ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 82

शशंस मध्ये देवानां तत्कार्यं समुपस्थितम् । तच्छ्रुत्वा देवराजस्तु निमीलितविलोचनः

ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ କହିଲା ଯେ ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ସମୁପସ୍ଥିତ। ଏହା ଶୁଣି ଦେବରାଜ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି ରହିଲେ।

Verse 83

बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं काले महाभुजः । इंद्र उवाच । संप्राप्नोति विमर्दोयं देवानां दानवैः सह

ତାପରେ ଯଥାକାଳେ ମହାବାହୁ ଇନ୍ଦ୍ର ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଦାନବମାନଙ୍କର ଏହି ସଂଘର୍ଷ ଏବେ ସମୀପରେ।”

Verse 84

कार्यं किमत्र तद्ब्रूहि नीत्युपायोपबृंहितम् । एतच्छ्रुत्वा तु वचनं महेंद्रस्य गिरां पतिः

“ଏଠାରେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ’ଣ? ନୀତି ଓ ଉପାୟରେ ସମର୍ଥିତ କରି କହ।” ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ବାକ୍ପତି (ବୃହସ୍ପତି) …

Verse 85

इत्युवाच महाभागो बृहस्पतिरुदारधीः । बृहस्पतिरुवाच । सामपूर्वा श्रुता नीतिश्चतुरंगापताकिनी

ଏଭଳି କହି ଉଦାରବୁଦ୍ଧି ମହାଭାଗ ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ। ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ— “ସାମ ପୂର୍ବକ ନୀତି ମୁଁ ଶୁଣିଛି— ଧ୍ୱଜାଧାରୀ ଚତୁରଙ୍ଗ ସେନା ପରି ସୁସଂଗଠିତ।”

Verse 86

जिगीषतां सुरश्रेष्ठ स्थितिरेषा सनातनी । सामभेदस्तथा दानं दंडश्चांगचतुष्टयम्

ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଜୟ ଇଚ୍ଛୁକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସନାତନ ନୀତି—ସାମ, ଭେଦ, ଦାନ ଓ ଦଣ୍ଡ; ଏହି ଚାରି ଅଙ୍ଗ-ଉପାୟ।

Verse 87

न सांत्वगोचरे लुब्धानभेद्यास्त्वेकधर्मिणः । न दानमत्त्र संसिद्ध्यै प्रसह्यैवापहारिणाम्

ଲୋଭୀମାନେ ସାନ୍ତ୍ୱନାରେ ବଶ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାର୍ଥପଥରେ ଅଟୁଟ ଲୋକେ ଭେଦରେ ମଧ୍ୟ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ। ବଳପୂର୍ବକ ଛିନିନେବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦାନ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 88

एकोभ्युपायो दंडोऽत्र भवतां यदि रोचते । एवमुक्तः सहस्राक्ष एवमेतदुवाच ह

ଯଦି ଆପଣମାନଙ୍କୁ ରୋଚେ, ତେବେ ଏଠାରେ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ—ଦଣ୍ଡ। ଏଭଳି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 89

कर्त्तव्यतां च संचिंत्य प्रोवाचामरसंसदि । इंद्र उवाच । अवधानेन मे वाचं शृणुध्वं नाकवासिनः

କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ’ଣ ଭାବି ସେ ଦେବସଭାରେ କହିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ହେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ, ମୋ କଥା ଅବଧାନରେ ଶୁଣ।

Verse 90

भवंतो यज्ञभोक्तारो दिव्यात्मानो हि सान्वयाः । स्वे महिम्नि स्थिता नित्यं जगतः पालने रताः

ଆପଣମାନେ ଯଜ୍ଞଭୋକ୍ତା—ଦିବ୍ୟାତ୍ମା, ନିଜ ନିଜ ବଂଶପରମ୍ପରାରେ ଯୁକ୍ତ। ସ୍ୱମହିମାରେ ନିତ୍ୟ ସ୍ଥିତ ରହି, ଆପଣମାନେ ସଦା ଜଗତର ପାଳନରେ ରତ।

Verse 91

क्रियतां समरोद्योगः सैन्यं संयोज्यतां मम । आह्रियंतां च शस्त्राणि पूज्यंतां शस्त्रदेवताः

ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରାଯାଉ; ମୋ ସେନାକୁ ସମବେଶ କରାଯାଉ। ଶସ୍ତ୍ର ଆଣାଯାଉ ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରାଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଉ।

Verse 92

वाहनानि विमानानि योजयद्ध्वं ममेश्वराः । यमं सेनापतिं कृत्वा शीघ्रमेव दिवौकसः

ହେ ଦେବେଶ୍ୱରମାନେ, ମୋର ବାହନ ଓ ବିମାନଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗାଯୋଗ କର। ଯମଙ୍କୁ ସେନାପତି କରି, ହେ ଦିବୌକସମାନେ, ଶୀଘ୍ରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅ।

Verse 93

इत्युक्तास्समनह्यंत देवानां ये प्रधानतः । वाजिनामयुतेनाजौ हेमघंटा परिष्कृतम्

ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେ ପ୍ରଧାନ, ସେମାନେ ସଜ୍ଜ ହେଲେ। ରଣଭୂମିରେ ଦଶହଜାର ଘୋଡ଼ା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘଣ୍ଟାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ସଜାଗଲା।

Verse 94

नानाश्चर्यगुणोपेतं संप्राप्तं देवदानवैः । रथं मातलिना युक्तं देवराजस्य दुर्जयम्

ନାନା ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଆଣିଥିବା ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା—ମାତଲି ଯୋଗାଇଥିବା, ଅଜେୟ ଓ ଦୁର୍ଜୟ।

Verse 95

यमो महिषमास्थाय सेनाग्रे समवर्त्तत । चंडकिंकरवृंदेन सर्वतः परिवारितः

ଯମ ମହିଷ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରି ସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ସବୁଦିଗରୁ ଚଣ୍ଡ କିଙ୍କରମାନଙ୍କ ଦଳଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ।

Verse 96

कल्पकालोद्गतज्वाला पूरितोम्बरगोचरः । हुताशनस्त्वजारूढः शक्तिहस्तो व्यवस्थितः

କଳ୍ପାନ୍ତକାଳରେ ଉଦ୍ଭୂତ ଜ୍ୱାଳାରେ ଆକାଶମଣ୍ଡଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂରିତ ହେଲା; ହୁତାଶନ ଅଗ୍ନିଦେବ ଅଜ ଉପରେ ଆରୂଢ ହୋଇ, ହାତରେ ଶକ୍ତି ଧରି, ସଜାଗ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 97

पवनोऽङकुशहस्तश्च विस्तारित महाजवः । भुजगेंद्रसमारूढो जलेशो भगवान्स्वयम्

ହାତରେ ଅଙ୍କୁଶ ଧରି, ବିସ୍ତୃତ ମହାବେଗରେ ଯୁକ୍ତ ପବନଦେବ ଭୁଜଗେନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ଆରୂଢ ଥିଲେ; ସେଇ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ୍ ଜଲେଶ—ଜଳାଧିପତି—ଥିଲେ।

Verse 98

नरयुक्ते रथे देवो राक्षसेशो वियच्चरः । तीक्ष्णखड्गयुतो भीमः समरे समवस्थितः

ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯୋଗାଇଥିବା ରଥରେ, ଆକାଶଚାରୀ ରାକ୍ଷସେଶ ଦେବ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖଡ୍ଗଧାରୀ, ଭୀମ ରୂପେ, ସମରେ ସଜାଗ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 99

महासिंहरथे देवो धनाध्यक्षो गदायुधः । चंद्रादित्यावश्विनौ च चतुरंगबलान्विताः

ମହାସିଂହ-ରଥରେ ଗଦାୟୁଧଧାରୀ ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷ ଦେବ ବିରାଜିତ ଥିଲେ; ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଆଦିତ୍ୟ, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଦ୍ୱୟ ମଧ୍ୟ ଚତୁରଙ୍ଗ ସେନା ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 100

सेनान्यो देवराजस्य दुर्जया भुवनत्रये । कोटयस्तास्त्रयस्त्रिंशद्देवदेवनिकायिनाम्

ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସେନାନାୟକମାନେ ତ୍ରିଭୁବନରେ ଦୁର୍ଜୟ ଥିଲେ; ଦେବଦେବ-ନିକାୟମାନଙ୍କ ସେହି ସେନା ତେତ୍ରିଶ କୋଟି ସଂଖ୍ୟାରେ ଥିଲା।

Verse 101

हिमाचलाभे सितचारुचामरे सुवर्णपद्मामलसुंदरस्रजि । कृताभिरामो ज्वलकुंकुमांकुरे कपोललीलालिकदंबसंकुले

ସେ ହିମାଚଳ ସମ ଶୁଭ୍ର ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ; ହାତରେ ସୁନ୍ଦର ଧଳା ଚାମର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମର ନିର୍ମଳ ମନୋହର ମାଳାରେ ଭୂଷିତ, କପୋଳରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କୁଙ୍କୁମଚିହ୍ନ, ଏବଂ ସେହି ସୁଗନ୍ଧକୁ ଆକର୍ଷିତ ଖେଳୁଥିବା ଭ୍ରମରଦଳରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ଶୋଭିତ ହେଲେ।

Verse 102

स्थितस्तदैरावणनाम कुंजरे महामनाश्चित्रविभूषणांबरः । विशालवज्रः सुवितानभूषितः प्रकीर्णकेयूरभुजंगमंडलः

ତାପରେ ସେ ଐରାବଣ ନାମକ ଗଜରାଜ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ—ମହାମନା, ବିଚିତ୍ର ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ। ହାତରେ ବିଶାଳ ବଜ୍ର; ଉପରେ ଭବ୍ୟ ବିତାନ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ଭୁଜାରେ ଛିଟିଆ କେୟୂର ଓ ସର୍ପାକାର ଭୂଷଣମଣ୍ଡଳରେ ସେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ।

Verse 103

सहस्रदृग्वंदितपादपल्लवस्त्रिविष्टपे शोभत पाकशासनः । तुरंग मातंग कुलौघसंकुला सितातपत्त्रद्ध्वजशालिनी च

ତ୍ରିବିଷ୍ଟପେ (ସ୍ୱର୍ଗେ) ପାକଶାସନ ଇନ୍ଦ୍ର ଶୋଭିତ ହେଲେ—ସହସ୍ରନେତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ ତାଙ୍କ ପାଦପଲ୍ଲବ। ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖେ ଅଶ୍ୱ ଓ ମାତଙ୍ଗ କୁଳର ବିଶାଳ ସମୂହ ଥିଲା, ଏବଂ ଧଳା ଛତ୍ର ଓ ଧ୍ୱଜପତାକାରେ ଦୃଶ୍ୟ ଶୋଭା ପାଇଥିଲା।

Verse 104

बभूव सा दुर्जयपत्तिसंतता विभाति नानायुधयोधदुस्तरा । ततोश्विनौ च मरुतः ससाध्याः सपुरंदराः

ତାପରେ ଅଦୁର୍ଜୟ ସେନାମାନଙ୍କର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପରମ୍ପରା ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା—ନାନା ପ୍ରକାର ଆୟୁଧଧାରୀ ଯୋଧାମାନେ ଭରିଥିବା, ଜୟ କରିବାକୁ ଦୁଷ୍କର ତଥାପି ଦୀପ୍ତିମାନ। ତା’ପରେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ମରୁତଗଣ, ସାଧ୍ୟଗଣ ଏବଂ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 105

यक्षराक्षसगंधर्वा दिव्य नानास्त्रपाणयः । जघ्नुर्दैत्येश्वरं सर्वे संभूय तु महाबलाः

ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ—ଦିବ୍ୟ ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି—ସମସ୍ତ ମହାବଳୀ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଦୈତ୍ୟେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।

Verse 106

न चैवास्त्राण्यसज्जंत गात्रे वज्राचलोपमे । अथो रथादवप्लुत्य तारको दानवाधिपः

ବଜ୍ରପର୍ବତ ସଦୃଶ ତାହାର ଦେହରେ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କିଛିମାତ୍ରେ ଲାଗିଲା ନାହିଁ। ତେବେ ଦାନବାଧିପ ତାରକ ରଥରୁ ଲମ୍ଫ ଦେଇ ତଳେ ଅବତରିଲା।

Verse 107

जघान कोटिशो देवान्करपार्ष्णिभिरेव च । हतशेषाणि सैन्यानि देवानां विप्र दुद्रुवुः

ସେ କେବଳ ହାତର ପାର୍ଷ୍ଣିଦ୍ୱାରା କୋଟିକୋଟି ଦେବମାନଙ୍କୁ ନିହତ କଲା। ହେ ବିପ୍ର, ହତ୍ୟାରୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ଦେବସେନା ଭୟେ ଦୁଦ୍ରୁତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲା।

Verse 108

दिशो भीतानि संत्यज्य रणोपकरणानि च । दृष्ट्वा तान्विद्रुतान्देवांस्तारको वाक्यमब्रवीत्

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧସାମଗ୍ରୀ ତ୍ୟାଗ କରି ପଳାଉଥିବା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ତାରକ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।

Verse 109

मा वधिष्ठ सुरान्दैत्या वज्रांगाय च मंदिरे । शीघ्रमानीय दर्श्यंतां बद्धान्पश्यत्वयं सुरान्

“ହେ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ବଜ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ସୁରମାନଙ୍କୁ ବଧ କରନି। ସେମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ବାନ୍ଧି ଆଣି ଦେଖାଅ—ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ଏହି ବନ୍ଧିତ ସୁରମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁନ୍ତୁ।”

Verse 110

लोकपालांस्ततो दैत्यो बद्ध्वा चेंद्रमुखान्रणे । सरुद्रान्सुदृढैः पाशैः पशुपालः पशूनिव

ତାପରେ ସେ ଦୈତ୍ୟ ରଣଭୂମିରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଲା; ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ପାଶଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ପଶୁପାଳ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧେ, ସେପରି ବାନ୍ଧିଦେଲା।

Verse 111

स भूयो रथमास्थाय जगाम स्वकमालयं । सिद्धगंधर्वसंघुष्टं विपुलाचलमस्तकम्

ତାପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ରଥାରୂଢ଼ ହୋଇ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲା—ବିଶାଳ ପର୍ବତଶିଖରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଧ୍ୱନି ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା।