Adhyaya 20

Verse 1

भीष्म उवाच । अत्याश्चर्यवती रम्या कथेयं पापनाशिनी । विस्तरेण च मे ब्रूहि याथातथ्येन पृच्छतः

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହି କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ, ରମ୍ୟ ଏବଂ ପାପନାଶିନୀ। ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ତେଣୁ ଯଥାର୍ଥଭାବେ ବିସ୍ତାରରେ ମୋତେ କୁହ।

Verse 2

माहात्म्यं मध्यमस्यापि ऋषिभिः परिकीर्तितम् । फलं चान्नस्य कथितं माहात्म्यं च दमस्य तु

ଋଷିମାନେ ‘ମଧ୍ୟମ ପଥ’ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଅନ୍ନ (ଯଥୋଚିତ ଆହାର)ର ଫଳ କହିଛନ୍ତି ଏବଂ ଦମ ଅର୍ଥାତ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହର ମହିମା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।

Verse 3

विष्णुना च पदन्यासः कृतो यत्र महामुने । कनीयसस्तथोत्पत्तिर्यथाभूता वदस्व मे

ହେ ମହାମୁନି! ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ପଦନ୍ୟାସ କରିଥିଲେ, ସେହି ଦେଶ ମୋତେ କୁହ; ଏବଂ କନିଷ୍ଠଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଯେପରି ସତ୍ୟରେ ଘଟିଥିଲା, ସେପରି ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । पुरा रथंतरे कल्पे राजासीत्पुष्पवाहनः । नाम्ना लोकेषु विख्यातस्तेजसा सूर्यसन्निभः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ରଥନ୍ତର କଳ୍ପରେ ପୁଷ୍ପବାହନ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ଏବଂ ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ଥିଲେ।

Verse 5

तपसा तस्य तुष्टेन चतुर्वक्त्रेण भारत । कमलं कांचनं दत्तं यथाकामगमं नृप

ହେ ଭାରତ, ତାହାର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ତାକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଦାନ କଲେ। ହେ ନୃପ, ସେହି କମଳଦ୍ୱାରା ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯେଉଁଠି ଚାହେଁ ସେଠି ଯାଇପାରୁଥିଲା।

Verse 6

सप्तद्वीपानि लोकं च यथेष्टं विचरत्सदा । कल्पादौ तु समं द्वीपं तस्य पुष्करवासिना

ସେ ସଦା ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କଳ୍ପାରମ୍ଭରେ ପୁଷ୍କରବାସୀ ତାଙ୍କର ସେହି ଦ୍ୱୀପକୁ ସମ କରିଦେଲେ।

Verse 7

वत्सरं त्वेकभक्ताशी सभक्ष्यजलकुंभदः । शिवलोके वसेत्कल्पं प्राप्तिव्रतमिदं स्मृतम्

ଯେ ଜଣେ ଏକ ବର୍ଷ ଦିନକୁ ଏକଥର ଭୋଜନ କରି, ଭକ୍ଷ୍ୟସହିତ ଜଳକୁମ୍ଭ ଦାନ କରେ, ସେ ଏକ କଳ୍ପ ଶିବଲୋକରେ ବାସ କରେ—ଏହାକୁ ‘ପ୍ରାପ୍ତି-ବ୍ରତ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

Verse 8

नक्ताशी त्वष्टमीषु स्याद्वत्सरांते तु धेनुदः । पौरंदरं पुरं याति सुगतिव्रतमुच्यते

ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ରାତିରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରି, ବର୍ଷାନ୍ତେ ଧେନୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ସେ ପୌରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ନଗରକୁ ଯାଏ—ଏହାକୁ ‘ସୁଗତି-ବ୍ରତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 9

तपोनुभावादथ तस्य राज्ञी नारी सहस्रैरभिवंद्यमाना । नाम्ना च लावण्यवती बभूव या पार्वतीवेष्टतमा भवस्य

ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରୁ ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ—ହଜାର ନାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତା—‘ଲାବଣ୍ୟବତୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ସେ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପାର୍ବତୀ ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।

Verse 10

तस्यात्मजानामयुतं बभूव धर्मात्मनामग्र्यधनुर्धराणाम् । तदात्मजांस्तानभिवीक्ष्य राजा मुहुर्मुहुर्विस्मयमाससाद

ତାଙ୍କର ଦଶହଜାର ପୁତ୍ର ହେଲେ—ଧର୍ମାତ୍ମା ଏବଂ ଧନୁର୍ଧର ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ। ସେହି ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ପୁନଃପୁନଃ ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 11

सोभ्यागतं पूज्य मुनिप्रवीरं प्रचेतसं वाक्यमिदं बभाषे । कस्माद्विभूतिरचलामरमर्त्यपूजा जाता कथं कमलजा सदृशी सुराज्ञी

ଆସିଥିବା ମୁନିପ୍ରବର ପ୍ରଚେତସଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ସେ କହିଲେ—“ଦେବ ଓ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ପୂଜୁଥିବା ଏହି ଅଚଳ ବିଭୂତି କେଉଁ କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଏବଂ ଏହି ଦିବ୍ୟ ରାଣୀ କମଲଜା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ସଦୃଶ କିପରି ହେଲେ?”

Verse 12

भार्या मयाल्पतपसा परितोषितेन दत्तं ममांबुजगृहं च मुनींद्र धात्रा । यस्मिन्प्रविष्टमपि कोटिशतं नृपाणां सामात्यकुंजररथौघजनावृतानां

ହେ ମୁନୀନ୍ଦ୍ର! ମୋର ଅଳ୍ପ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା) ମୋତେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏବଂ ଏହି କମଳସଦୃଶ ଗୃହ ଦାନ କଲେ; ଯେଉଁଥିରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ, ହାତୀ-ରଥର ଝୁଣ୍ଡ ଓ ଜନସମୂହରେ ଘେରା ଶତ କୋଟି ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତି।

Verse 13

नालक्ष्यते क्वगतमम्बरगामिभिश्च तारागणेंदुरविरश्मिभिरप्यगम्यम् । तस्मात्किमन्यजननीजठरोद्भवेन धर्मादिकं कृतमशेषजनातिगं यत्

ଏହା କେଉଁଠି ଗଲା—ତାହା ଲକ୍ଷ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଆକାଶଗାମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଗମ, ଏବଂ ତାରାଗଣ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଗମ୍ୟ। ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ଜନନୀର ଗର୍ଭଜନ୍ମ ଲୋକ ଧର୍ମ ଆଦି କ’ଣ କରିପାରିବ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବ?

Verse 14

सर्वैर्मयाथ तनयैरथ वानयापि सद्भार्यया तदखिलं कथय प्रचेतः । सोप्यभ्यधादथ भवांतरितं निरीक्ष्य पृथ्वीपते शृणु तदद्भुतहेतुवृत्तम्

“ମୋ ସହ, ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ ତୁମ ସଦ୍ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ, ହେ ପ୍ରଚେତସ, ସେ ସବୁ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହ।” ତାପରେ ସେ ମଧ୍ୟ, ମନ ଭିତରେ ପୂର୍ବକଥା ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖି, କହିଲା—“ହେ ପୃଥିବୀପତି, ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ କାରଣର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣ।”

Verse 15

जन्माभवत्तव तु लुब्धकुलेपि घोरं जातस्त्वमप्यनुदिनं किल पापकारी । वपुरप्यभूत्तव पुनः पुरुषांगसंधिदुर्गंधिसत्त्वकुनखाभरणं समंतात्

ତୁମ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ଘୋର ଲୁବ୍ଧ କୁଳରେ ହେଲା; ତୁମେ ପ୍ରତିଦିନ ପାପକର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲ। ପୁଣି ତୁମ ଦେହ ମଧ୍ୟ ସବୁଦିଗରେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ବିକୃତ ସନ୍ଧି ଓ କୁନଖର ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଚିହ୍ନିତ ହେଲା।

Verse 16

न च ते सुहृन्न सुतबंधुजनो न तादृक्नैवस्वसा न जननी च तदाभिशस्ता । अतिसंमता परमभीष्टतमाभिमुखी जाता मही शतवयोषिदियं सुरूपा

ତୁମର ନ ସତ୍ୟ ସୁହୃଦ୍ ଥିଲା, ନ ସେପରି ପୁଅ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁଜନ; ନ ଭଉଣୀ, ନ ମା’ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ତୁମ ପକ୍ଷରେ କହିଲେ। ତଥାପି ଏହି ପୃଥିବୀ—ଅତି ସମ୍ମାନିତ, ପରମ ଇଷ୍ଟ ଏବଂ ତୁମ ପ୍ରତି ଅଭିମୁଖୀ—ଶତ ଯୁବତୀ ପରି ସୁରୂପ ହୋଇ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଲା।

Verse 17

अभूदनावृष्टिरतीव रौद्रा कदाचनाहारनिमित्तमस्यां । क्षुत्पीडितेन भवता तु यदा न किंचिदासादितं वन्यफलादि भक्ष्यं

ଏକଥର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଅନାବୃଷ୍ଟି ହେଲା; ସେତେବେଳେ ଆହାର ହିଁ ମହାକ୍ଲେଶର କାରଣ ହେଲା। ତୁମେ ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ବନ୍ୟଫଳ ଆଦି ଭକ୍ଷ୍ୟ କିଛିମଧ୍ୟ ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ—

Verse 18

अथाभिदृष्टं महदंबुजाढ्यं सरोवरं पंकपरीतरोधः । पद्मान्यथादाय ततो बहूनि गतः पुरं वैदिश नामधेयं

ତାପରେ ସେ ପଦ୍ମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବଡ଼ ସରୋବର ଦେଖିଲା; ତାହାର କୂଳ କାଦୁଆରେ ଘେରା ଥିଲା। ସେଠାରୁ ଅନେକ ପଦ୍ମ ନେଇ ସେ ‘ବୈଦିଶ’ ନାମକ ନଗରକୁ ଗଲା।

Verse 19

तन्मूल्यलाभाय पुरं समस्तं भ्रांतं त्वयाशेषमहस्तदासीत् । क्रेता न कश्चित्कमलेषु जातः क्लांतः परं क्षुत्परिपीडितश्च

ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ଲାଭ ପାଇଁ ତୁମେ ସାରାଦିନ ସମଗ୍ର ନଗର ଘୁରିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଇ ପଦ୍ମମାନଙ୍କର କୌଣସି କ୍ରେତା ମିଳିଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଭୁଖରେ ଭୟଙ୍କର ପୀଡିତ ହେଲେ।

Verse 20

उपविष्टस्त्वमेकस्मिन्सभार्यो भवनांगणे । ततो रात्रौ भवांस्तत्र अश्रौषीन्मंगलध्वनिं

ତୁମେ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଗୋଟିଏ ଘରର ଆଙ୍ଗଣରେ ବସିଥିଲେ। ତାପରେ ରାତିରେ ସେଠାରେ ତୁମେ ଏକ ମଙ୍ଗଳଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ।

Verse 21

सभार्यस्तत्र गतवान्यत्रासौ मंगलध्वनिः । तत्र मंडलमध्यस्था विष्णोरर्चाविलोकिता

ସେ ପତ୍ନୀ ସହିତ ସେଠାକୁ ଗଲେ ଯେଉଁଠାରେ ସେଇ ମଙ୍ଗଳଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା; ଏବଂ ସେଠାରେ ମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ ଅର୍ଚ୍ଚାମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 22

वेश्यानंगवती नाम बिभ्रती द्वादशीव्रतं । समाप्य माघमासस्य द्वादश्यां लवणाचलं

ଅନଙ୍ଗବତୀ ନାମକ ଗୋଟିଏ ବେଶ୍ୟା ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, ମାଘମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ଲବଣାଚଳରେ ସେହି ବ୍ରତକୁ ସମାପ୍ତ କଲା।

Verse 23

न्यवेदयत्तु गुरवे शय्यां चोपस्करान्विताम् । अलंकृत्य हृषीकेशं सौवर्णं सममादरात्

ତାପରେ ସେ ଆଦରସହିତ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଉପସ୍କର ସହିତ ଶୟ୍ୟା ନିବେଦନ କଲେ; ଏବଂ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ ମଧ୍ୟ ସମର୍ପଣ କଲେ।

Verse 24

सा तु दृष्टा ततस्ताभ्यामिदं च परिचिंतितं । किमेभिः कमलैः कार्यं वरं विष्णुरलंकृतः

ତାକୁ ଦେଖି ସେ ଦୁଇଜଣ ଏପରି ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏହି ପଦ୍ମମାନଙ୍କର କି ଉପଯୋଗ? ଏହାଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିବା ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।”

Verse 25

इति भक्तिस्तदा जाता दंपत्योस्तु नरेश्वर । तत्प्रसंगात्समभ्यर्च्य केशवं लवणाचलं

ହେ ନରେଶ୍ୱର! ଏହିପରି ସେହି ଦମ୍ପତିଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସେତେବେଳେ ଭକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ ହେଲା; ଏବଂ ସେହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସେମାନେ ଲବଣାଚଳରେ କେଶବଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ।

Verse 26

शय्या च पुष्पप्रकरैः पूजिताभूच्च सर्वशः । अथानंगवती तुष्टा तयोर्धान्यशतत्रयम्

ଏବଂ ଶୟ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୁଷ୍ପରାଶିଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲା। ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଅନଙ୍ଗବତୀ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଧାନ୍ୟର ତିନିଶେ ମାପ ଦାନ କଲେ।

Verse 27

दीयतामादिदेशाथ कलधौतपलत्रयं । न गृहीतं ततस्ताभ्यां महासत्वावलंबनात्

ତାପରେ ସେ ଆଦେଶ ଦେଲେ—“ତିନିଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଦିଆଯାଉ।” କିନ୍ତୁ ମହାସତ୍ତ୍ୱର ଆଶ୍ରୟରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 28

अनंगवत्या च पुनस्तयोरन्नं चतुर्विधं । आनीय व्याहृतं चान्नं भुज्यतामिति भूपते

ତାପରେ ଅନଙ୍ଗବତୀ ପୁନର୍ବାର ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଚାରି ପ୍ରକାର ଅନ୍ନ ଆଣି ପରିବେଷଣ କରି କହିଲେ—“ହେ ଭୂପତେ! ଦୟାକରି ଏହି ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ।”

Verse 29

ताभ्यां च तदपि त्यक्तं भोक्ष्यावः श्वो वरानने । प्रसंगादुपवासो नौ तवाद्यास्तु शुभावहः

ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ କାରଣରୁ ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ଅଲଗା କରି ରଖାଗଲା, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ଆମେ କାଲି ଭୋଜନ କରିବୁ। ପରିସ୍ଥିତିବଶତଃ ଆଜି ଆମେ ଉପବାସରେ ଅଛୁ; ତୁମର ଏହି ଦିନ ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ।

Verse 30

जन्मप्रभृति पापिष्ठावावां देवि दृढव्रते । त्वत्प्रसंगाद्भवद्गेहे धर्मलेशोस्तु नाविह

ଜନ୍ମଠାରୁ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ, ହେ ଦୃଢବ୍ରତା ଦେବୀ। କିନ୍ତୁ ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟର ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ, ତୁମ ଏହି ଗୃହରେ ଆମ ପାଇଁ ଧର୍ମର ଅଳ୍ପ ଲେଶ ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି।

Verse 31

इति जागरणं ताभ्यां तत्प्रसंगादनुष्ठितं । प्रभाते च तया दत्ता शय्या सलवणाचला

ଏହିପରି ସେଇ ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ବିଧିପୂର୍ବକ ରାତ୍ରି-ଜାଗରଣ କଲେ। ଏବଂ ପ୍ରଭାତେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଶୟ୍ୟା ଦାନ କଲା, ଲବଣାଚଳ (ଲୁଣ ପର୍ବତ) ସହିତ।

Verse 32

ग्रामश्च गुरवे भक्त्या विप्रेभ्यो द्वादशैव तु । वस्त्रालंकारसंयुक्ता गावश्च कनकान्विताः

ଭକ୍ତିସହିତ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରାମ ଦାନ ଦିଆଗଲା; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବାରଟି ଗାଈ—ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ସୁଶୋଭିତ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣସହିତ—ଅର୍ପଣ କରାଗଲା।

Verse 33

भोजनं च सुहृन्मित्रदीनांधकृपणैः सह । तच्च लुब्धकदांपत्यं पूजयित्वा विसर्जितम्

ସୁହୃଦ ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ ଦିଆଗଲା, ଏବଂ ଦୀନ, ଅନ୍ଧ ଓ ଦରିଦ୍ର-କୃପଣମାନଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନ୍ନଦାନ କରାଗଲା। ପରେ ସେଇ ଶିକାରୀ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ସମ୍ମାନରେ ବିଦାୟ ଦିଆଗଲା।

Verse 34

स भवान्लुब्धको जातः सपत्नीको नृपेश्वरः । पुष्करप्रकरात्तस्मात्केशवस्य तु पूजनात्

ହେ ନୃପେଶ୍ୱର! ପୁଷ୍କରର ସେହି ପବିତ୍ର ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ କେଶବଙ୍କ ପୂଜା କରିବାରୁ ତୁମେ ପତ୍ନୀସହିତ ପୁନର୍ବାର ଶିକାରୀ (ଲୁବ୍ଧକ) ହେଲ।

Verse 35

विनष्टाशेषपापस्य तव पुष्करमंदिरं । तस्य सत्यस्य माहात्म्यादलोभतपसा नृप

ହେ ରାଜା! ତୁମ ପୁଷ୍କର ମନ୍ଦିର ଅବଶିଷ୍ଟ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରିବ—ସେହି ସତ୍ୟର ମାହାତ୍ମ୍ୟରୁ ଏବଂ ଲୋଭରହିତ ତପସ୍ୟାରେ।

Verse 36

प्रादात्कामगमं यानं लोकनाथश्चतुर्मुखः । संतुष्टस्तव राजेंद्र पुष्करं त्वं समाश्रय

ଚତୁର୍ମୁଖ ଲୋକନାଥ ବ୍ରହ୍ମା ତୁମକୁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଗମନ କରୁଥିବା ରଥ ଦାନ କଲେ। ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, କହିଲେ—“ତୁମେ ପୁଷ୍କରକୁ ଆଶ୍ରୟ କର।”

Verse 37

कल्पं सत्वं समासाद्य विभूतिद्वादशीव्रतं । कुरु राजेंद्र निर्वाणमवश्यं समवाप्स्यसि

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଯଥାବିଧି ସାତ୍ତ୍ୱିକ ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କରି ବିଭୂତି-ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କର; ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ନିର୍ବାଣ (ମୋକ୍ଷ) ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 38

एतदुक्त्वा तु स मुनिस्तत्रैवांतरधीयत । राजा यथोक्तं च पुनरकरोत्पुष्पवाहनः

ଏହା କହି ସେ ମୁନି ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଏବଂ ରାଜା ପୁଷ୍ପବାହନ ପୁନର୍ବାର କହିଥିବା ପରି ଠିକ୍ ସେହିଭଳି କଲେ।

Verse 39

इदमाचरतो राजन्नखंडव्रतता भवेत् । यथाकथंचित्कालेन द्वादशद्वादशीर्नृप

ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ବିଧି ଆଚରଣ କଲେ ବ୍ରତର ଅଖଣ୍ଡତା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଏବଂ କାଳକ୍ରମେ କିଛିପରି ବାରଟି ଦ୍ୱାଦଶୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ହେ ନୃପ।

Verse 40

कर्तव्या शक्तितो देव विप्रेभ्यो दक्षिणा नृप । ज्येष्ठे गावः प्रदातव्या मध्यमे भूमिरुत्तमा

ହେ ନୃପ, ହେ ଦେବତୁଲ୍ୟ, ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନରେ ଗାଈ, ମଧ୍ୟମରେ ଉତ୍ତମ ଭୂମି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 41

कनिष्ठे कांचनं देयमित्येषा दक्षिणा स्मृता । प्रथमं ब्रह्मदैवत्यं द्वितीयं वैष्णवं तथा

କନିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେବା ଉଚିତ—ଏହି ଦକ୍ଷିଣା ସ୍ମୃତ। ପ୍ରଥମଟି ବ୍ରହ୍ମଦୈବତ୍ୟ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ବୈଷ୍ଣବ (ବିଷ୍ଣୁ-ଅଧିଷ୍ଠିତ) ଅଟେ।

Verse 42

तृतीयं रुद्रदैवत्यं त्रयो देवास्त्रिषु स्थिताः । इति कलुषविदारणं जनानां पठति च यस्तु शृणोति चापि भक्त्या

ତୃତୀୟଟି ରୁଦ୍ରଦୈବତ୍ୟ; ତିନି ଦେବତା ତିନିରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଯେ ଭକ୍ତିସହ ଏହି କଲୁଷ-ବିଦାରକ ଉପଦେଶ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 43

मतिमपि च स याति देवलोके वसति च रोमसमानि वत्सराणि । अथातः संप्रवक्ष्यामि व्रतानामुत्तमं व्रतं

ସେ ସଦ୍ମତି ଲଭି ଦେବଲୋକକୁ ଯାଏ ଏବଂ ରୋମସଂଖ୍ୟକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ବସେ। ଏବେ ମୁଁ ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 44

कथितं तेन रुद्रेण महापातकनाशनम् । नक्तमब्दं चरित्वा तु गवासार्धं कुटुंबिने

ଏଭଳି ରୁଦ୍ର ମହାପାତକନାଶକ ବ୍ରତ କହିଲେ। ଏକ ବର୍ଷ ନକ୍ତବ୍ରତ ଆଚରି ଗୃହସ୍ଥକୁ ଗୋଟିଏ ଗାଈ ଓ ସହିତ ଅର୍ଧଭାଗ ଅଧିକ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 45

हैमं चक्रं त्रिशूलं च दद्याद्विप्राय वाससी । एवं यः कुरुते पुण्यं शिवलोके स मोदते

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ଏହି ପୁଣ୍ୟକର୍ମ କରେ ସେ ଶିବଲୋକରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ।

Verse 46

एतदेव व्रतं नाम महापातकनाशनम् । यस्वेकभक्तेन क्षिपेद्धेनुं वृषसमन्विताम्

ଏହିଟି ମହାପାତକନାଶକ ବ୍ରତ ନାମରେ ପରିଚିତ—ଯେତେବେଳେ କେହି ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିରେ ବୃଷଭସହିତ ଗାଈ ଦାନ କରେ।

Verse 47

धेनुं तिलमयीं दद्यात्स पदं याति शांकरम् । एतद्रुद्रव्रतं नाम भयशोकविनाशनम्

ତିଳରେ ତିଆରି ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାଦ୍ୱାରା ଶଙ୍କରଙ୍କ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହା ‘ରୁଦ୍ରବ୍ରତ’ ନାମ, ଭୟ ଓ ଶୋକ ନାଶ କରେ।

Verse 48

यश्च नीलोत्पलं हैमं शर्करापात्रसंयुतम् । एकांतरितनक्ताशी समांते वृषसंयुतम्

ଯେ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ନୀଳୋତ୍ପଳକୁ ଶର୍କରାପାତ୍ର ସହିତ ଅର୍ପଣ କରେ, ଏକାନ୍ତର ନକ୍ତାହାର ନିୟମ ପାଳନ କରେ, ଏବଂ ବର୍ଷାନ୍ତେ ବୃଷଭ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରେ—ସେ ଉକ୍ତ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।

Verse 49

वैष्णवं स पदं याति नीलव्रतमिदं स्मृतम् । आषाढादिचतुर्मासमभ्यंगं वर्जयेन्नरः

ସେ ବୈଷ୍ଣବ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏହାକୁ ‘ନୀଳବ୍ରତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଆଷାଢ଼ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ଚାରି ମାସ ମନୁଷ୍ୟ ତେଲ-ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ ସ୍ନାନ ବର୍ଜନ କରୁ।

Verse 50

भोजनोपस्करं दद्यात्स याति भवनं हरेः । जनप्रीतिकरं नॄणां प्रीतिव्रतमिहोच्यते

ଯେ ଭୋଜନ ପାଇଁ ପାତ୍ର-ଉପକରଣ ଓ ସାମଗ୍ରୀ ଦାନ କରେ, ସେ ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଏ। ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୀତି ଦେଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଏଠାରେ ‘ପ୍ରୀତିବ୍ରତ’ କୁହାଯାଏ।

Verse 51

वर्जयित्वा मधौ यस्तु दधिक्षीरघृतैक्षवम् । दद्याद्वस्त्राणि सूक्ष्माणि रसपात्रेण संयुतम्

ଯେ ମଦ୍ୟକୁ ବର୍ଜନ କରି ଦହି, କ୍ଷୀର, ଘୃତ ଓ ଇକ୍ଷୁରସ ଅର୍ପଣ କରେ, ଏବଂ ପାନପାତ୍ର ସହିତ ସୂକ୍ଷ୍ମ (ଉତ୍ତମ) ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରେ—ସେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 52

संपूज्य विप्रमिथुनं गौरी मे प्रीयतामिति । एतद्गौरीव्रतं नाम भवानीलोकदायकम्

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି—“ଗୌରୀ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା। ଏହା ‘ଗୌରୀବ୍ରତ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଭବାନୀ-ଲୋକ ଦାନ କରେ।

Verse 53

पुष्यादौ यस्त्रयोदश्यां कृत्वा नक्तमथो पुनः । अशोकं कांचनं दद्यादिक्षुयुक्तं दशांगुलम्

ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ନକ୍ତବ୍ରତ (କେବଳ ରାତ୍ରିଭୋଜନ) କରି, ପୁନଃ ନିୟତ ସମୟରେ ଦଶ ଅଙ୍ଗୁଳ ପ୍ରମାଣର ଇକ୍ଷୁ ସହିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଶୋକ ଦାନ କରେ—ସେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 54

विप्राय वस्त्रसंयुक्तं प्रद्युम्नः प्रीयतामिति । कल्पं विष्णुपुरे स्थित्वा विशोकस्स्यात्पुनर्नृप

“ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ରସହିତ ଦାନ କରି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ”—ଏମିତି କହି। ବିଷ୍ଣୁପୁରୀରେ ଏକ କଳ୍ପ ରହିଲେ ସେ ପୁନର୍ବାର ଶୋକମୁକ୍ତ ହୁଏ, ହେ ରାଜନ।

Verse 55

एतत्कामव्रतं नाम सदा शोकविनाशनम् । आषाढादि व्रते यस्तु वर्जयेद्यः फलाशनम्

ଏହା ‘କାମବ୍ରତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହା ସଦା ଶୋକ ନାଶ କରେ। ଆଷାଢ଼ ଆଦି ବ୍ରତଚକ୍ରରେ ଯେ ଫଳାହାରକୁ (ଫଳକୁ ଭୋଜନରୂପେ) ବର୍ଜନ କରେ…

Verse 56

चातुर्मास्ये निवृत्ते तु घटं सर्पिर्गुडान्वितम् । कार्तिक्यां तत्पुनर्हैमं ब्राह्मणाय निवेदयेत्

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ ହେଲେ ଘିଅ-ଗୁଡ଼ ମିଶ୍ରିତ ଏକ ଘଟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବ। ପୁନଃ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର (କିମ୍ବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ) ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 57

स रुद्रलोकमाप्नोति शिवव्रतमिदं स्मृतम् । वर्जयेद्यस्तु पुष्पाणि हेमंते शिशिरावृते

ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏହାକୁ ‘ଶିବବ୍ରତ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ। କିନ୍ତୁ ହେମନ୍ତ ଋତୁରେ, ଶିଶିର ପ୍ରବଳ ଥିବାବେଳେ, ଯେ ପୁଷ୍ପାର୍ପଣ ବର୍ଜନ କରେ (ସେ ବ୍ରତଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏ)।

Verse 58

पुष्पत्रयं च फाल्गुन्यां कृत्वा शक्त्या च कांचनम् । दद्याद्द्विकालवेलायां प्रीयेतां शिवकेशवौ

ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ ତିନିଟି ପୁଷ୍ପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଯୋଗାଇ, ଦୁଇ କାଳର ପୂଜା-ବେଳାରେ ଅର୍ପଣ କରିବ; ତେବେ ଶିବ ଓ କେଶବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 59

दत्वा परं पदं याति सौम्यव्रतमिदं स्मृतम् । फाल्गुनादि तृतीयायां लवणं यस्तु वर्जयेत्

ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏହା ‘ସୌମ୍ୟବ୍ରତ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଫାଲ୍ଗୁନରୁ ଆରମ୍ଭ ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଯେ ଲବଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ।

Verse 60

समांते शयनं दद्याद्गृहं चोपस्करान्वितम् । संपूज्य विप्रमिथुनं भवानी प्रीयतामिति

ବର୍ଷାନ୍ତେ ଶୟ୍ୟା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଗୃହୋପକରଣସହିତ ଗୃହ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି—“ଭବାନୀ ପ୍ରୀୟତାମ୍” ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।

Verse 61

गौरीलोके वसेत्कल्पं सौभाग्यव्रतमुच्यते । संध्यामौनं नरः कृत्वा समांते घृतकुंभकम्

ଗୌରୀଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରିବାକୁ ‘ସୌଭାଗ୍ୟବ୍ରତ’ କୁହାଯାଏ। ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳେ ମୌନ ଧାରଣ କରି, ବର୍ଷାନ୍ତେ ଘୃତପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 62

वस्त्रयुग्मं तिलान्घंटां ब्राह्मणाय निवेदयेत् । लोकं सारस्वतं याति पुनरावृत्तिदुर्लभम्

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମ ଓ ତିଳସମ୍ବନ୍ଧୀ ଘଣ୍ଟା ନିବେଦନ କରେ, ସେ ସାରସ୍ୱତ ଲୋକକୁ ଯାଏ; ସେଠାରୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି (ପୁନର୍ଜନ୍ମକୁ ଫେରା) ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 63

एतत्सारस्वतं नाम रूपविद्याप्रदायकम् । लक्ष्मीमभ्यर्च्य पंचम्यामुपवासी भवेन्नरः

ଏହା ‘ସାରସ୍ୱତ’ ନାମକ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଯାହା ରୂପବିଦ୍ୟା (କଳା-ସୌନ୍ଦର୍ୟଜ୍ଞାନ) ପ୍ରଦାନ କରେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ୟା କରି ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ଉପବାସ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 64

समांते हेमकमलं दद्याद्धेनुसमन्वितम् । स वै विष्णुपदं याति लक्ष्मीः स्याज्जन्मजन्मनि

ବର୍ଷର ଶେଷରେ ଗୋସହିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁପଦ ପାଏ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ସହଚରୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 65

एतल्लक्ष्मीव्रतं नाम दुःखशोकविनाशनम् । कृत्वोपलेपनं शंभोरग्रतः केशवस्य च

ଏହା ‘ଲକ୍ଷ୍ମୀବ୍ରତ’ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯାହା ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକକୁ ନାଶ କରେ। ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) ଓ କେଶବ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପବିତ୍ର ଲେପନ କରି…

Verse 66

यावदब्दं पुनर्देया धेनुर्जलघटस्तथा । जन्मायुतं स राजा स्यात्ततः शिवपुरं व्रजेत्

ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁନଃପୁନଃ ଗୋଦାନ ଓ ଜଳଘଟ (କଳଶ) ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାଦ୍ୱାରା ସେ ଦଶହଜାର ଜନ୍ମ ରାଜା ହୁଏ; ପରେ ଶିବପୁରକୁ ଯାଏ।

Verse 67

एतदायुर्व्रतं नाम सर्वकामप्रदायकम् । अश्वत्थं भास्करं गंगां प्रणम्यैकाग्रमानसः

ଏହା ‘ଆୟୁର୍ବ୍ରତ’ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 68

एकभक्तं नरः कुर्यादब्दमेकं विमत्सरः । व्रतांते विप्रमिथुनं पूज्यं धेनुत्रयान्वितम्

ଇର୍ଷ୍ୟାରହିତ ମନୁଷ୍ୟ ଏକ ବର୍ଷ ‘ଏକଭକ୍ତ’ ନିୟମ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରତାନ୍ତେ ତିନି ଗୋସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ପୂଜା ଓ ସତ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 69

वृक्षं हिरण्मयं दद्यात्सोश्वमेधफलं लभेत् । एतत्कीर्तिव्रतं नाम भूतिकीर्तिफलप्रदम्

ଯେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ବୃକ୍ଷ ଦାନ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ଏହା ‘କୀର୍ତ୍ତି-ବ୍ରତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଭୂତି ଓ କୀର୍ତ୍ତିର ଫଳ ଦେଏ।

Verse 70

घृतेन स्नपनं कृत्वा शंभोर्वा केशवस्य वा । अक्षताभिः सपुष्पाभिः कृत्वा गोमयमंडलम्

ଘୃତରେ ସ୍ନାପନ କରି—ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) କିମ୍ବା କେଶବ (ବିଷ୍ଣୁ) ଯାହାହେଉ—ଗୋମୟର ମଣ୍ଡଳ କରି, ଅକ୍ଷତ ଓ ପୁଷ୍ପ ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 71

समांते हेमकमलं तिलधेनुसमन्वितम् । शूलमष्टांगुलं दद्याच्छिवलोके महीयते

ବର୍ଷାନ୍ତେ ତିଳଧେନୁ ସହିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଆଠ ଅଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ତ୍ରିଶୂଳ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ—ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 72

सामगायनकं चैव सामव्रतमिहोच्यते । नवम्यामेकभक्तं तु कृत्वा कन्याश्च शक्तितः

ଏଠାରେ ସାମଗାନକୁ ହିଁ ‘ସାମ-ବ୍ରତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ନବମୀ ଦିନ ଏକଭକ୍ତ (ଏକଥର ଭୋଜନ) ବ୍ରତ କରି, ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 73

भोजयित्वा समं दद्याद्धेमकंचुकवाससी । हैमं सिंहं च विप्रा यदद्याच्छिवपदं व्रजेत्

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଞ୍ଚୁକ ଓ ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଯେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂହ ଦାନ କରେ, ସେ ଶିବପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 74

जन्मार्बुदं सुरूपः स्याच्छत्रुभिश्चापराजितः । एतद्वीरव्रतं नाम नराणां च सुखप्रदम्

ଅସଂଖ୍ୟ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ସୁରୂପ ହୁଏ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପରାଜିତ ରହେ। ଏହା ‘ବୀରବ୍ରତ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଓ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।

Verse 75

चैत्रादि चतुरोमासाञ्जलं दद्याद्दयान्वितः । व्रतांते मणिकं दद्यादन्नं वस्त्रसमन्वितम्

ଚୈତ୍ର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଚାରି ମାସ ଦୟାସହିତ ଜଳଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରତାନ୍ତେ ଅନ୍ନ ଓ ବସ୍ତ୍ର ସହିତ ଏକ ଛୋଟ ମଣି-ରତ୍ନ ଦାନ କରିବ।

Verse 76

तिलपात्रं हिरण्यं च ब्रह्मलोके महीयते । कल्पांते भूतिजननमानंदव्रतमुच्यते

ତିଳଭରା ପାତ୍ର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। କଳ୍ପାନ୍ତେ ସମୃଦ୍ଧି ଜନାଇଥିବା ଏହାକୁ ‘ଆନନ୍ଦବ୍ରତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 77

पंचामृतेन स्नपनं कृत्वा संवत्सरं विभोः । वत्सरांते पुनर्दद्याद्धेनुं पंचामृतान्वितां

ପଞ୍ଚାମୃତରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସ୍ନପନ କ୍ରିୟା ଏକ ବର୍ଷ କରି, ବର୍ଷାନ୍ତେ ପୁନର୍ବାର ପଞ୍ଚାମୃତ ସହିତ ଗୋଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 78

विप्राय दद्याच्छंखं च सपदं याति शांकरम् । राजा भवति कल्पांते धृतिव्रतमिदं स्मृतम्

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶଙ୍ଖ ଦାନ କଲେ ସେ ସତ୍ୱରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ କଳ୍ପାନ୍ତେ ରାଜା ହୁଏ—ଏହା ‘ଧୃତିବ୍ରତ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 79

वर्जयित्वा पुमान्मांसं व्रतांते गोप्रदो भवेत् । तद्वद्धेममृगं दद्यात्सोश्वमेधफलं लभेत्

ଯେ ପୁରୁଷ ମାଂସ ବର୍ଜନ କରି ବ୍ରତାନ୍ତେ ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ଗୋଦାନକର୍ତ୍ତା ହୁଏ। ତଦ୍ରୂପ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୃଗ ଦାନ କଲେ ସେ ଅଶ୍ୱମେଧଯଜ୍ଞସମ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।

Verse 80

अहिंसाव्रतमित्युक्तं कल्पांते भूपतिर्भवेत् । कल्यमुत्थाय वै स्नानं कृत्वा दांपत्यमर्चयेत्

ଏହାକୁ ଅହିଂସାବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କଳ୍ପାନ୍ତେ ସାଧକ ରାଜା ହୁଏ। ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ସ୍ନାନ କରି ଦାମ୍ପତ୍ୟଦେବତା—ପତି-ପତ୍ନୀଙ୍କ ପବିତ୍ର ଏକତା—ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 81

भोजयित्वा यथाशक्ति माल्यवस्त्रविभूषणैः । सूर्यलोके वसेत्कल्पं सूर्यव्रतमिदं स्मृतम्

ଯଥାଶକ୍ତି ଭୋଜନ ଦାନ କରି, ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ଅର୍ପଣ କଲେ, ସାଧକ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକରେ ବସେ—ଏହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟବ୍ରତ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ।

Verse 82

आषाढादि चतुर्मासं प्रातःस्नायी भवेन्नरः । विप्राय भोजनं दत्वा कार्तिक्यां गोप्रदो भवेत्

ଆଷାଢ଼ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚାରିମାସ ଯାଏଁ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରଭାତସ୍ନାନୀ ହେବା ଉଚିତ। ବିପ୍ରଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦାନ କରି, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଗୋଦାନ କରିବା ଉଚିତ—ତେବେ ସେ ଗୋପ୍ରଦାତା ହୁଏ।

Verse 83

स वैष्णवपदं याति विष्णुव्रतमिदं स्मृतम् । अयनादयनं यावद्वर्जयेत्पुष्पसर्पिषी

ସେ ବୈଷ୍ଣବ ପଦ—ବିଷ୍ଣୁଧାମ—କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏହାକୁ ବିଷ୍ଣୁବ୍ରତ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ। ଗୋଟିଏ ଅୟନରୁ ଅନ୍ୟ ଅୟନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଷ୍ପ ଓ ଘୃତ (ଅର୍ପଣ) ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 84

तदंते पुष्पमन्नानि घृतधेन्वा सहैव तु । दत्वा शिवपदं याति विप्राय घृतपायसम्

ତଦନନ୍ତରେ ପୁଷ୍ପାନ୍ନ ଘୃତଦାୟିନୀ ଧେନୁ ସହ ଅର୍ପଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଘୃତପାୟସ ଦାନ କଲେ ଶିବପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 85

एतच्छीलव्रतं नाम शीलारोग्यफलप्रदम् । यावत्समं भवेद्यस्तु पंचदश्यां पयोव्रतः

ଏହାକୁ ‘ଶୀଳବ୍ରତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ସଦାଚାର ଓ ଆରୋଗ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯେ ପଞ୍ଚଦଶୀ ତିଥିରେ ପୟୋବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି ବ୍ରତକାଳ ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଳନ କରେ—

Verse 86

समांते श्राद्धकृद्दद्याद्गाश्च पंच पयस्विनीः । वासांसि च पिशंगानि जलकुंभयुतानि च

ବର୍ଷାନ୍ତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ତ୍ତା ପାଞ୍ଚଟି ପୟସ୍ବିନୀ ଗାଈ ଦାନ କରିବ; ଏବଂ ପିଶଙ୍ଗ ବର୍ଣ୍ଣର ବସ୍ତ୍ର ଜଳକୁମ୍ଭ ସହିତ ଦାନ କରିବ।

Verse 87

स याति वैष्णवं लोकं पितॄणां तारयेच्छतम्

ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ନିଜ ପିତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶତଜନଙ୍କୁ ତାରେ।

Verse 88

कल्पांते राजराजेंद्र पितृव्रतमिदं स्मृतम् । संध्यादीप प्रदो यस्तु घृतैस्तैलं विवर्जयेत्

ହେ ରାଜରାଜେନ୍ଦ୍ର! କଳ୍ପାନ୍ତେ ଏହା ପିତୃବ୍ରତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଯେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଦୀପଦାନ କରେ, ସେ ଘୃତ ଓ ତେଲ ବର୍ଜନ କରୁ।

Verse 89

समांते दीपकं दद्याच्चक्रं शूलं च कांचनम् । वस्त्रयुग्मं च विप्राय स तेजस्वी भवेन्नरः

ବର୍ଷାନ୍ତେ ଦୀପ, ଚକ୍ର, ଶୂଳ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ବସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ନର ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଯଶସ୍ବୀ ହୁଏ।

Verse 90

रुद्रलोकमवाप्नोति दीप्तिव्रतमिदं स्मृतम् । कार्तिकादि तृतीयायां प्राश्य गोमूत्र यावकम्

ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏହା ‘ଦୀପ୍ତି-ବ୍ରତ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। କାର୍ତ୍ତିକାଦି ତୃତୀୟାରେ ଗୋମୂତ୍ରରେ ସିଦ୍ଧ ଯବ ଭକ୍ଷଣ କରି ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 91

नक्तं चरेदब्दमेकमब्दान्ते गोप्रदो भवेत् । गौरीलोके वसेत्कल्पं ततो राजा भवेदिह

ଯେ ଜଣେ ଏକ ବର୍ଷ ନକ୍ତ-ବ୍ରତ ଆଚରେ, ସେ ବର୍ଷାନ୍ତେ ଗୋଦାନକର୍ତ୍ତା ହୁଏ। ସେ ଗୌରୀଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ବସି, ପରେ ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ହୁଏ।

Verse 92

एतद्रुद्रव्रतं नाम सदा कल्याणकारकम् । वर्जयेच्चतुरो मासान्यस्तु गन्धानुलेपनम्

ଏହା ‘ରୁଦ୍ର-ବ୍ରତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସଦା କଲ୍ୟାଣକାରକ। ଯେ ଏହା ଆଚରେ, ସେ ଚାରି ମାସ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଅନୁଲେପନ (ଇତର ଆଦି) ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 93

शुक्तिगन्धाक्षतान्दद्याद्विप्राय सितवाससी । वारुणं पदमाप्नोति दृढव्रतमिदं स्मृतम्

ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ ନାରୀ ସୁଗନ୍ଧିତ ଅକ୍ଷତ (ଚାଉଳ ଦାଣା) ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରୁ; ତାହାଦ୍ୱାରା ସେ ବରୁଣଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହା ‘ଦୃଢ-ବ୍ରତ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 94

वैशाखे पुष्पलवणं वर्जयेदथ गोप्रदः । भूत्वा विष्णुपदे कल्पं स्थित्वा राजा भवेदिह

ବୈଶାଖ ମାସରେ ପୁଷ୍ପ-ଲବଣ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ତେବେ ଗୋଦାନକାରୀ ହୋଇ ସେ ବିଷ୍ଣୁପଦରେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସେ ଏବଂ ପରେ ଏହି ଲୋକରେ ରାଜା ହୁଏ।

Verse 95

एतच्छान्तिव्रतं नाम कीर्तिकामफलप्रदम् । ब्रह्माण्डं काञ्चनं कृत्वा तिलराशि समन्वितम्

ଏହାକୁ ‘ଶାନ୍ତି-ବ୍ରତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା କୀର୍ତ୍ତି ଓ କାମ୍ୟଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣର ‘ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ’ ତିଆରି କରି ତିଳରାଶି ସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 96

घृतेनान्यप्रदो भूत्वा वह्निं संतर्प्य सद्विजम् । संपूज्य विप्रदांपत्यं माल्यवस्त्रविभूषणैः

ଘୃତ ଆଦି ଦାନକର୍ତ୍ତା ହୋଇ ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ଓ ସଦ୍ବିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ମାନ କରି, ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 97

शक्तितस्त्रिपलादूर्ध्वं विश्वात्मा प्रीयतामिति । पुण्येऽह्नि दद्यादपरे ब्रह्म यात्यपुनर्भवम्

ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ତିନି ପଲ କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦାନ ଦେଇ ‘ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। ପୁଣ୍ୟ ଦିନରେ ଦାନ କଲେ ସେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପାଇ ଅପୁନର୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 98

एतद्ब्रह्मव्रतं नाम निर्वाणफलदं नृणाम् । यश्चोभयमुखीं दद्यात्प्रभूतसकलान्विताम्

ଏହାକୁ ‘ବ୍ରହ୍ମ-ବ୍ରତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଏହା ନିର୍ବାଣଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଯେ କେହି ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀରେ ସମୃଦ୍ଧ ‘ଉଭୟମୁଖୀ’ ପାତ୍ର ଦାନ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 99

दिनं पयोव्रतं तिष्ठेत्स याति परमं पदम् । एतद्वै सुव्रतं नाम पुनरावृत्तिदुर्लभम्

ଯେ କେହି ଏକ ଦିନ ପୟୋବ୍ରତ ପାଳନ କରେ, ସେ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହାକୁ ‘ସୁବ୍ରତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ଜନ୍ମକୁ ଫେରା ଦୁର୍ଲଭ ହୁଏ।

Verse 100

त्र्यहं पयोव्रतः स्थित्वा काञ्चनं कल्पपादपम् । पलादूर्ध्वं यथाशक्ति तण्डुलप्रस्थसंयुतम्

ତିନି ଦିନ ପୟୋବ୍ରତ ରହି, ସୁବର୍ଣ୍ଣର କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯଥାଶକ୍ତି ଏକ ପଳ କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ, ପ୍ରସ୍ଥମାନ ଚାଉଳ ସହିତ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 101

दत्त्वा ब्रह्मपदं याति भीमव्रतमिदं स्मृतम् । मासोपवासी यो दद्याद्धेनुं विप्राय शोभनाम्

ଏହି ଦାନ ଦେଲେ ବ୍ରହ୍ମପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏହାକୁ ‘ଭୀମବ୍ରତ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ। ଯେ ଏକ ମାସ ଉପବାସ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୋଭନ ଧେନୁ ଦାନ କରେ, ସେ ସେହି ପରମ ଗତି ପାଏ।

Verse 102

स वैष्णवपदं याति भीमव्रतमिदं स्मृतम् । दद्याद्विंशत्पलादूर्ध्वं महीं कृत्वा तु काञ्चनीम्

ସେ ବୈଷ୍ଣବ ପଦ (ବିଷ୍ଣୁଲୋକ) ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏହା ‘ଭୀମବ୍ରତ’ ଭାବେ ପରିଚିତ। ପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ପୃଥିବୀ-ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି, କମେ କମେ ବିଶ ପଳ ଓଜନର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 103

दिनं पयोव्रतस्तिष्ठेद्रुद्रलोके महीयते । धनप्रदमिदं प्रोक्तं सप्तकल्पशतानुगम्

ଯେ କେହି ଏକ ଦିନ ମାତ୍ର ପୟୋବ୍ରତ ପାଳନ କରେ, ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଧନପ୍ରଦ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହାର ପୁଣ୍ୟ ସାତଶେ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଗାମୀ ରହେ।

Verse 104

माघेमास्यथ चैत्रे वा गुडधेनुप्रदो भवेत् । गुडव्रतं तृतीयायां गौरीलोके महीयते

ମାଘ ମାସ କିମ୍ବା ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଗୁଡ଼-ଧେନୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ପାଳିତ ଗୁଡ଼-ବ୍ରତ ଗୌରୀଲୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 105

महाव्रतमिदं नाम परमानन्दकारकम् । पक्षोपवासी यो दद्याद्विप्राय कपिलाद्वयम्

ଏହା ‘ମହାବ୍ରତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପରମାନନ୍ଦଦାୟକ। ଯେ ପକ୍ଷକାଳ ଉପବାସ ରଖି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କପିଳା ଗାଈର ଯୁଗଳ ଦାନ କରେ, ସେ ଏହାର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 106

स ब्रह्मलोकमाप्नोति देवासुरसुपूजितः । कल्पान्ते सर्वराजा स्यात्प्रभाव्रतमिदं स्मृतम्

ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଏବଂ ଦେବ-ଅସୁର ଉଭୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଏ। କଳ୍ପାନ୍ତେ ସେ ସର୍ବରାଜା ହୁଏ—ଏହା ‘ପ୍ରଭା-ବ୍ରତ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 109

इंधनं यो ददेद्विप्रे वर्षादींश्चतुरस्त्वृतून् । घृतधेनुप्रदोंते च स परं ब्रह्म गच्छति

ବର୍ଷା ଆଦି ଚାରି ଋତୁରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଇନ୍ଧନ-କାଠ ଦାନ କରି, ଜୀବନାନ୍ତେ ଘୃତ-ଧେନୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରେ ଯେ, ସେ ପରବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 110

वैश्वानरव्रतं नाम सर्वपापप्रणाशनम् । एकादश्यां तु नक्ताशी यश्चक्रं विनिवेदयेत्

‘ବୈଶ୍ୱାନର-ବ୍ରତ’ ସର୍ବପାପ ପ୍ରଣାଶକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏକାଦଶୀରେ ନକ୍ତଭୋଜନ କରି ଚକ୍ର ନିବେଦନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ।

Verse 111

कृत्वा समांते सौवर्णं विष्णोः पदमवाप्नुयात् । एतत्कृष्णव्रतं नाम कल्पांते राज्यलाभकृत्

ବ୍ରତ ସମାପ୍ତିରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କଲେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହା ‘କୃଷ୍ଣବ୍ରତ’ ନାମ; କଳ୍ପାନ୍ତେ ରାଜ୍ୟଲାଭର କାରଣ ହୁଏ।

Verse 112

पायसाशी समांते तु दद्याद्विप्राय गोयुगम् । लक्ष्मीलोके वसेत्कल्पमेतद्देवीव्रतं स्मृतं

ବ୍ରତାନ୍ତେ ପାୟସ ଆହାର କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗୋଯୁଗ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ବାସ ହୁଏ; ଏହା ‘ଦେବୀବ୍ରତ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 113

सप्तम्यां नक्तभुग्दद्यात्समाप्ते गां पयस्विनीं । सूर्यलोकमवाप्नोति भानुव्रतमिदं स्मृतम्

ସପ୍ତମୀରେ ରାତିରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରି, ବ୍ରତାନ୍ତେ ପୟସ୍ୱିନୀ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏହା ‘ଭାନୁବ୍ରତ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 114

चतुर्थ्यां नक्तभुग्दद्याद्धेमंते गोयुगं तथा । एतद्वैनायकं नाम शिवलोकफलप्रदम्

ଚତୁର୍ଥୀରେ ନକ୍ତବ୍ରତ ପାଳନ କରି, ହେମନ୍ତ ଋତୁରେ ଗୋଯୁଗ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ‘ବୈନାୟକ’ ବ୍ରତ; ଶିବଲୋକଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 115

महाफलानि यस्त्यक्त्वा चातुर्मास्ये द्विजातये । हैमानि कार्तिकेदद्याद्धोमान्ते गोयुगं तथा

ମହାଫଳ ତ୍ୟାଗ କରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟକାଳେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ହୋମାନ୍ତେ ସେହିପରି ଗୋଯୁଗ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 116

एतत्सौरव्रतं नाम सूर्यलोकफलप्रदम् । द्वादशाद्वादशीर्यस्तु समाप्योपोषणे नृप

ଏହା ‘ସୌରବ୍ରତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକ-ପ୍ରାପ୍ତିର ଫଳଦାୟକ। ହେ ନୃପ! ଯେ ଏକ ଦ୍ୱାଦଶୀରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦ୍ୱାଦଶୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଳନ କରି ଶେଷରେ ଉପବାସରେ ସମାପନ କରେ।

Verse 117

गोवस्त्रकांचनैर्विप्रान्पूजयेच्छक्तितो नरः । परं पदमवाप्नोति विष्णुव्रतमिदं स्मृतम्

ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଗୋ, ବସ୍ତ୍ର ଓ କାଞ୍ଚନ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ) ଦ୍ୱାରା ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସେ ପରମ ପଦ ପାଏ—ଏହା ବିଷ୍ଣୁବ୍ରତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 118

चतुर्दश्यां तु नक्ताशी समान्ते गोयुगप्रदः । शैवं पदमवाप्नोति त्रैयंबकमिदं स्मृतम्

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ନକ୍ତାଶୀ (କେବଳ ରାତିରେ ଭୋଜନ) ହେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସମାପ୍ତିରେ ଗୋଯୁଗ (ଗାଈର ଜୋଡ଼ି) ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଶିବପଦ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ—ଏହା ତ୍ର୍ୟମ୍ବକବ୍ରତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 119

सप्तरात्रोषितो दद्याद्घृतकुंभं द्विजातये । वरव्रतमिदं प्राहुर्ब्रह्मलोकफलप्रदम्

ସପ୍ତରାତ୍ରି ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ଦ୍ୱିଜାତି (ବ୍ରାହ୍ମଣ)ଙ୍କୁ ଘୃତକୁମ୍ଭ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମଲୋକ-ପ୍ରାପ୍ତିର ଫଳ ଦିଏ।

Verse 120

असौ काशीं समासाद्य धेनुं दत्ते पयस्विनीम् । शक्रलोके वसेत्कल्पमिदं मंत्रव्रतं स्मृतम्

ସେ କାଶୀକୁ ପହଞ୍ଚି ଦୁଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଧେନୁ ଦାନ କରେ। ସେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସେ—ଏହା ମନ୍ତ୍ରବ୍ରତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 121

मुखवासं परित्यज्य समांते गोप्रदो भवेत् । वारुणं लोकमाप्नोति वारुणव्रतमुच्यते

ମୁଖବାସ (ମୁଖ-ସୁଗନ୍ଧ) ପରିତ୍ୟାଗ କରି ବର୍ଷାନ୍ତେ ଗୋଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ବରୁଣଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ—ଏହାକୁ ବାରୁଣବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।

Verse 122

चांद्रायणं च यः कुर्याद्धैमं चंद्रं निवेदयेत् । चंद्रव्रतमिदं प्रोक्तं चंद्रलोकफलप्रदम्

ଯେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଆଚରଣ କରି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର-ପ୍ରତିମା ନିବେଦନ କରେ—ଏହାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକ-ପ୍ରାପ୍ତି ଫଳ ଦିଏ।

Verse 123

ज्येष्ठे पंचतपा योंते हेमधेनुप्रदो दिवम् । यात्यष्टमीचतुर्दश्यो रुद्रव्रतमिदं स्मृतम्

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ଶେଷରେ ପଞ୍ଚତପା କରି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଧେନୁ ଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ। ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ପାଳିତ ଏହା ରୁଦ୍ରବ୍ରତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 124

सकृद्विधानकं कुर्यात्तृतीयायां शिवालये । समाप्ते धेनुदो याति भवानीव्रतमुच्यते

ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଶିବାଳୟରେ ବିଧିମତେ ଏକଥର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ସମାପ୍ତିରେ ଗୋଦାନ କରିବା—ଏହାକୁ ଭବାନୀବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।

Verse 125

माघे निश्यार्द्रवासाः स्यात्सप्तम्यां गोप्रदो भवेत् । दिविकल्पं वसित्वेह राजा स्यात्पवनव्रतम्

ମାଘ ମାସରେ ରାତିରେ ଆର୍ଦ୍ର (ଭିଜା) ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ; ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ଗୋଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଦେବତୁଲ୍ୟ ଭାବେ ବସି ରାଜା ହୁଏ—ଏହା ପବନବ୍ରତ।

Verse 126

त्रिरात्रोपोषितो दद्यात्फाल्गुन्यां भवनं शुभम् । आदित्यलोकमाप्नोति धामव्रतमिदं स्मृतम्

ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି ଫାଲ୍ଗୁଣ ମାସରେ ଶୁଭ ଗୃହ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ‘ଧାମ-ବ୍ରତ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଏହାଦ୍ୱାରା ଆଦିତ୍ୟଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 127

त्रिसंध्यं पूज्य दांपत्यमुपवासी विभूषणैः । ददन्मोक्षमवाप्नोति मोक्षव्रतमिदं स्मृतम्

ଦିନର ତିନି ସନ୍ଧିକାଳରେ ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ପୂଜି, ଉପବାସ ରଖି ଅଳଙ୍କାର ଦାନ/ଅର୍ପଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୋକ୍ଷ ପାଏ। ଏହା ‘ମୋକ୍ଷ-ବ୍ରତ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 128

दत्त्वासितद्वितीयायामिंदौ लवणभाजनम् । समाप्ते गोप्रदो याति विप्राय शिवमंदिरम्

ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦୁ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥିବାବେଳେ ଲୁଣର ପାତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତି ପରେ ଗୋଦାନ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଶିବମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 129

कांस्यं सवस्त्रं राजेन्द्र दक्षिणासहितं तथा । समाप्ते गां च यो दद्यात्स याति शिवमंदिरम्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ବସ୍ତ୍ରସହିତ କାଂସ୍ୟପାତ୍ରକୁ ଦକ୍ଷିଣାସହ ଦାନ କରେ ଏବଂ ଶେଷରେ ଗୋଦାନ ମଧ୍ୟ କରେ, ସେ ଶିବଧାମ (ଶିବମନ୍ଦିର) ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 130

कल्पांते राजराजस्स्यात्सोमव्रतमिदं स्मृतम् । प्रतिपत्स्वेकभक्ताशी समाप्ते च फलप्रदः

କଳ୍ପାନ୍ତରେ ସେ ରାଜାମାନଙ୍କର ରାଜା ହୁଏ—ଏହା ‘ସୋମ-ବ୍ରତ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ପ୍ରତିପଦ ତିଥିରେ ଏକଭକ୍ତ (ଏକଥର ଭୋଜନ) ରହି ପାଳନ କଲେ, ସମାପ୍ତିରେ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 131

वैश्वानरपदं याति शिखिव्रतमिदं स्मृतम् । हैमं पलद्वयादूर्द्ध्वं रथमश्वयुगान्वितम्

ଏହି ବ୍ରତ ‘ଶିଖୀ-ବ୍ରତ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଏହାଦ୍ୱାରା ସାଧକ ବୈଶ୍ୱାନର-ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଫଳରୂପେ ଦୁଇ ପଲଠାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟ/ଭାର ଥିବା, ଅଶ୍ୱଯୁଗ-ଯୁକ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 132

दद्यात्कृतोपवासः स दिवि कल्पशतं वसेत् । तदंते राजराजस्स्यादश्वव्रतमिदं स्मृतम्

ଉପବାସ କରି ଯେ ଦାନ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଶତ କଳ୍ପ ବସେ। ତାହାର ଶେଷରେ ସେ ରାଜରାଜା ହୁଏ—ଏହା ‘ଅଶ୍ୱ-ବ୍ରତ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 133

तद्वद्धेमरथं दद्यात्करिभ्यां संयुतं पुनः । सत्यलोके वसेत्कल्पं सहस्रमपि भूमिपः

ସେହିପରି ଯଦି ଜଣେ ରାଜା ପୁନର୍ବାର ହାତୀ ଯୁଗଳ-ଯୁକ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥ ଦାନ କରେ, ତେବେ ସେ ସତ୍ୟଲୋକରେ ସହସ୍ର କଳ୍ପ ବସେ।

Verse 134

भवेदिहागतो भूम्यां करिव्रतमिदं स्मृतम् । दशम्यामेकभक्ताशी समाप्ते दशधेनुदः

ଏଭଳି ପୃଥିବୀରେ ଆସିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଏହା ‘କରି-ବ୍ରତ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଦଶମୀ ଦିନ ଏକବାର ଭୋଜନ କରିବ; ଏବଂ ସମାପ୍ତିରେ ଦଶ ଧେନୁ ଦାନ କରିବ।

Verse 135

दीपं च कांचनं दद्याद्ब्रह्माण्डाधिपतिर्भवेत् । एतद्विश्वव्रतं नाम महापातकनाशनम्

ଯେ ଦୀପ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅଧିପତି ହୁଏ। ଏହା ‘ବିଶ୍ୱ-ବ୍ରତ’ ନାମକ, ମହାପାତକକୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରୁଥିବା ବ୍ରତ।

Verse 136

कन्यादानं तु कार्तिक्यां पुष्करे यः करिष्यति । एकविंशद्गुणोपेतो ब्रह्मलोकं गमिष्यति

ଯେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୁଷ୍କରରେ କନ୍ୟାଦାନ କରେ, ସେ ଏକୋଇଶି ଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରି ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 137

कन्यादानात्परं दानं नैव चास्त्यधिकं क्वचित् । पुष्करे तु विशेषेण कार्तिक्यां तु विशेषतः

କନ୍ୟାଦାନଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ କେଉଁଠି ନାହିଁ; ତାହାଠାରୁ ବଡ଼ ଦାନ ନାହିଁ। ପୁଷ୍କରରେ ଏହା ବିଶେଷ ଫଳଦାୟକ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ତ ଅତିବିଶେଷ।

Verse 138

विप्राय विधिवद्देयं तेषां लोकोक्षयो भवेत् । तिलपिष्टमयं कृत्वा गजं रत्नसमन्वितम्

ବିଧିପୂର୍ବକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ଲୋକ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ତିଳପିଷ୍ଟରେ ଗଜ ତିଆରି କରି, ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ କରି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 139

विप्राय ये प्रयच्छंति जलमध्ये स्थिता नराः । तेषां चैवाक्षयो लोको भविता भूतसंप्लवम्

ଜଳମଧ୍ୟରେ ଦାଁଡ଼ି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଲୋକ ଅକ୍ଷୟ ହେବ—ଭୂତସମ୍ପ୍ଲବ (ପ୍ରଳୟ) ସମୟରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 140

यः पठेच्छृणुयाद्वापि व्रतषष्ठिमनुत्तमाम् । मन्वंतरशतं सोपि गंधर्वाधिपतिर्भवेत्

ଯେ ଏହି ଅନୁତ୍ତମ ‘ବ୍ରତ-ଷଷ୍ଠୀ’କୁ ପଢ଼େ କିମ୍ବା କେବଳ ଶୁଣେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶତ ମନ୍ୱନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ହୁଏ।

Verse 141

षष्ठिव्रतं भारत पुण्यमेतत्तवोदितं विश्वजनीनमद्य । श्रोतुं यदीच्छा तवराजराज शृणु द्विजातेः करणीयमेतत्

ହେ ଭାରତ! ତୁମେ କହିଥିବା ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଷଷ୍ଠୀ-ବ୍ରତ ଆଜି ସର୍ବଜନଙ୍କ ପାଇଁ କଲ୍ୟାଣକାରୀ। ହେ ରାଜରାଜ! ଯଦି ତୁମେ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ଶୁଣ—ଏହା ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ)ଙ୍କ କରଣୀୟ ବିଧି।

Verse 142

नैर्मल्यं भावशुद्धिश्चविनास्नानं न विद्यते । तस्मान्मनोविशुद्ध्यर्थं स्नानमादौ विधीयते

ସ୍ନାନ ବିନା ନ ବାହ୍ୟ ନିର୍ମଳତା ମିଳେ, ନ ଅନ୍ତଃକରଣର ଭାବଶୁଦ୍ଧି। ତେଣୁ ମନୋବିଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆରମ୍ଭରେ ସ୍ନାନର ବିଧାନ କରାଯାଇଛି।

Verse 143

अनुद्धृतैरुद्धृतैर्वा जलैः स्नानं समाचरेत् । तीर्थं प्रकल्पयेद्विद्वान्मूलमंत्रेण मंत्रवित्

ସ୍ୱତଃ ମିଳୁଥିବା (ଅନୁଦ୍ଧୃତ) କିମ୍ବା ଉଠାଇ ଆଣିଥିବା (ଉଦ୍ଧୃତ) ଜଳରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ ବିଦ୍ୱାନ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥକୁ ସଂକଳ୍ପ କରି ସ୍ଥାପନ କରିବେ।

Verse 144

नमो नारायणायेति मूलमंत्र उदाहृतः । सदर्भपाणिर्विधिना आचांतः प्रयतः शुचिः

‘ନମୋ ନାରାୟଣାୟ’—ଏହି ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଘୋଷିତ। ପରେ ହାତରେ କୁଶ (ଦର୍ଭ) ଧରି, ବିଧିପୂର୍ବକ ଆଚମନ କରି, ସଂଯମୀ ଓ ଶୁଚି ରହିବ।

Verse 145

चतुर्हस्तसमायुक्तं चतुरश्रं समंततः । प्रकल्प्यावाहयेद्गंगामेभिर्मंत्रैर्विचक्षणः

ଚାରି ହସ୍ତ ପରିମାଣର ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଚତୁରଶ୍ର (ଚଉକା) ସ୍ଥାନ/ବେଦୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବେ।

Verse 146

विष्णोः पादप्रसूतासि वैष्णवी विष्णुदेवता । त्राहि नस्त्वेनसस्तस्मादाजन्ममरणांतिकात्

ହେ ବୈଷ୍ଣବୀ! ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରୁ ପ୍ରସୂତା, ବିଷ୍ଣୁମୟୀ ଦେବୀ। ସେହି ପାପରୁ ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 147

तिस्रः कोट्योर्धकोटी च तीर्थानां वायुरब्रवीत् । दिवि भुव्यंतरिक्षे च तानि ते संति जाह्नवि

ବାୟୁ କହିଲେ—ତୀର୍ଥର ସଂଖ୍ୟା ତିନି କୋଟି ଓ ଅର୍ଧକୋଟି। ହେ ଜାହ୍ନବୀ! ସେ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱର୍ଗରେ, ପୃଥିବୀରେ ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ଅଛି।

Verse 148

नंदिनीत्येव ते नाम देवेषु नलिनीति च । दक्षा पृथ्वी च सुभगा विश्वकाया शिवासिता

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ନାମ ‘ନନ୍ଦିନୀ’, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ନଲିନୀ’। ତୁମେ ‘ଦକ୍ଷା’, ‘ପୃଥ୍ୱୀ’, ‘ସୁଭଗା’, ‘ବିଶ୍ୱକାୟା’, ‘ଶିବାସିତା’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।

Verse 149

विद्याधरी सुप्रसन्ना तथा लोकप्रसादिनी । क्षेमा च जाह्नवी चैव शांता शांतिप्रदायिनी

ତୁମେ ‘ବିଦ୍ୟାଧରୀ’, ସଦା ପ୍ରସନ୍ନା, ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେବାଳି। ତୁମେ ‘କ୍ଷେମା’, ‘ଜାହ୍ନବୀ’ ଏବଂ ‘ଶାନ୍ତା’—ଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାନକାରିଣୀ—ମଧ୍ୟ।

Verse 150

एतानि पुण्यनामानि स्नानकाले प्रकीर्त्तयेत् । भवेत्सन्निहिता तत्र गंगा त्रिपथगामिनी

ସ୍ନାନକାଳରେ ଏହି ପୁଣ୍ୟନାମଗୁଡ଼ିକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ; ତେବେ ତ୍ରିପଥଗାମିନୀ ଗଙ୍ଗା ସେଠାରେ ସନ୍ନିହିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 151

सप्तवाराभिजप्तेन करसंपुटयोजितम् । मूर्ध्नि कुर्याज्जलं भूयस्त्रिचतुःपंचसप्तधा

ମନ୍ତ୍ରକୁ ସାତଥର ଜପ କରି ଜଳକୁ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି, ଯୁଗ୍ମ କରତଳର ସମ୍ପୁଟରେ ଧରି, ସେହି ଜଳକୁ ପୁନଃ ମସ୍ତକ ଉପରେ ତିନି, ଚାରି, ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ସାତଥର ଢାଳିବ।

Verse 152

स्नानं कुर्यान्मृदातद्वदामंत्र्य तु विधानतः । अश्वक्रांते रथक्रांते विष्णुक्रांते वसुंधरे

ବିଧିଅନୁସାରେ ସେହି ମୃତ୍ତିକାକୁ ମଧ୍ୟ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି ତାହାଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବ; ‘ହେ ବସୁନ୍ଧରେ! ଅଶ୍ୱକ୍ରାନ୍ତେ, ରଥକ୍ରାନ୍ତେ, ବିଷ୍ଣୁକ୍ରାନ୍ତେ’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 153

मृत्तिके हर मे पापं यन्मया दुष्कृतं कृतम् । उद्धृतासि वराहेण कृष्णेन शतबाहुना

ହେ ପବିତ୍ର ମୃତ୍ତିକେ! ମୋର ପାପ ହରଣ କର—ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯେ କୌଣସି ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ହୋଇଥାଏ। ତୁମେ ବରାହ ଦ୍ୱାରା, ଶତବାହୁ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରା, ଉଦ୍ଧୃତ ହୋଇଛ।

Verse 154

नमस्ते सर्वलोकानां प्रभवोरणि सुव्रते । एवं स्नात्वा ततः पश्चादाचम्य तु विधानतः

ହେ ସୁବ୍ରତେ! ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରଭବସ୍ଥାନ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଏଭଳି ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଆଚମନ କରିବ।

Verse 155

उत्थाय वाससी शुभ्रे शुद्धे तु परिधाय वै । ततस्तु तर्पणं कुर्यात्त्रैलोक्याप्यायनाय वै

ତାପରେ ଉଠି ଶୁଦ୍ଧ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ଶୁଭ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିବ; ତଦନନ୍ତରେ ତ୍ରିଲୋକର ପୋଷଣ-କଲ୍ୟାଣାର୍ଥେ ତର୍ପଣ କରିବ।

Verse 156

ब्रह्माणं तर्पयेत्पूर्वं विष्णुं रुद्रं प्रजापतीन् । देवायक्षास्तथा नागा गंधर्वाप्सरसां गणाः

ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବ, ପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କୁ; ଏହିପରି ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ‑ଅପ୍ସରାଗଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତର୍ପଣ କରିବ।

Verse 157

क्रूरास्सर्पाः सुपर्णाश्च तरवो जंभकादयः । विद्याधरा जलधरास्तथैवाकाशगामिनः

କ୍ରୂର ସର୍ପ, ଗରୁଡସଦୃଶ ସୁପର୍ଣ ପକ୍ଷୀ, ବୃକ୍ଷ ଓ ଜମ୍ଭକାଦି ପ୍ରାଣୀ; ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଧର, ଜଳଧର (ମେଘବାହକ) ଓ ଆକାଶଗାମୀମାନେ ମଧ୍ୟ (ଉତ୍ପନ୍ନ/ବିଦ୍ୟମାନ) ଅଛନ୍ତି।

Verse 158

निराधाराश्च ये जीवा पापधर्मरताश्च ये । तेषामाप्यायनायैतद्दीयते सलिलं मया

ଯେ ଜୀବମାନେ ନିରାଧାର, ଏବଂ ଯେମାନେ ପାପଧର୍ମରେ ରତ—ସେମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପୋଷଣ ଓ ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ଜଳ ମୁଁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି।

Verse 159

कृतोपवीतो देवेभ्यो निवीती च भवेत्ततः । मनुष्यांस्तर्पयेद्भक्त्या ऋषिपुत्रानृषींस्तथा

ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞୋପବୀତକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଧାରଣ କରି, ପରେ ନିବୀତୀ ଭାବ ଧରିବ; ତାପରେ ଭକ୍ତିସହିତ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ଋଷିପୁତ୍ର ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତର୍ପଣ କରିବ।

Verse 160

सनकश्च सनंदश्च तृतीयश्च सनातनः । कपिलश्चासुरिश्चैव वोढुः पंचशिखस्तथा

ସନକ, ସନନ୍ଦ ଏବଂ ତୃତୀୟ ସନାତନ; ତଥା କପିଲ ଓ ଆସୁରି; ଏବଂ ଭୋଢୁ, ତେଣୁପରି ପଞ୍ଚଶିଖ ମଧ୍ୟ।

Verse 161

सर्वे ते तृप्तिमायांतु मद्दत्तेनांबुना सदा । मरीचिमत्र्यंगिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्

ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଳରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସଦା ତୃପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ—ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ ଓ କ୍ରତୁ।

Verse 162

प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं नारदमेव च । देवब्रह्मऋषीन्सर्वांस्तर्पयेत्साक्षतोदकैः

ହାତରେ ସିଧା ନିଆଯାଇଥିବା ଜଳଦ୍ୱାରା ପ୍ରଚେତସ, ବସିଷ୍ଠ, ଭୃଗୁ, ନାରଦ—ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବର୍ଷି ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 163

अपसव्यं ततः कृत्वा सव्यं जानु च भूतले । अग्निष्वात्तांस्तथा सौम्यान्हविष्मंतस्तथोष्मपान्

ତାପରେ ଅପସବ୍ୟ ହୋଇ ଏବଂ ବାମ ଗୁଡ଼ୁକୁ ଭୂମିରେ ରଖି, ସୌମ୍ୟ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ହବିଷ୍ମନ୍ତ ଓ ଉଷ୍ମପାନ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଆହ୍ୱାନ କରିବ।

Verse 164

सुकालिनो बर्हिषदस्तथा चैवाज्यपान्पुनः । संतर्पयेत्पितॄन्भक्त्या सतिलोदकचंदनैः

ଭକ୍ତିସହ ସୁକାଲିନ, ବର୍ହିଷଦ ଓ ଆଜ୍ୟପାନ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ତିଳମିଶ୍ରିତ ଜଳ ଏବଂ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତର୍ପିତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 165

सदर्भपाणिर्विधिना पितॄंन्स्वांस्तर्पयेतत्तः । पित्रादीन्नामगोत्रेण तथा मातामहानपि

ହାତରେ କୁଶ ଧରି ବିଧିଅନୁସାରେ ସେ ତାପରେ ନିଜ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବ; ପିତା ଆଦି ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ନାମ-ଗୋତ୍ର ସହିତ, ଏବଂ ମାତାମହମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 166

संतर्प्य विधिवद्भक्त्या इमं मंत्रमुदीरयेत् । यो बांधवा बांधवा ये येन्यजन्मनि बांधवाः

ବିଧିମତେ ଭକ୍ତିସହ ତର୍ପଣ କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ—ଏ ଜନ୍ମର ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମର ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।

Verse 167

ते तृप्तिमखिलायां तु येप्यस्मत्तोयकांक्षिणः । आचम्य विधिना सम्यगालिखेत्पद्ममग्रतः

ଏବଂ ଯେମାନେ ଆମଠାରୁ ଜଳ ଆକାଂକ୍ଷା କରି ତୃପ୍ତି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କର ତୃପ୍ତି ହେଉ—ବିଧିମତେ ଆଚମନ କରି ସମ୍ମୁଖରେ ପଦ୍ମ ଅଙ୍କନ କରିବ।

Verse 168

साक्षताद्भिस्सपुष्पाभिः सतिलारुणचंदनैः । अर्घ्यं दद्यात्प्रयत्नेन सूर्यनामानुकीर्तनैः

ଅକ୍ଷତ, ପୁଷ୍ପ, ତିଳ ଓ ଅରୁଣ ଚନ୍ଦନ ସହିତ ଜଳ ନେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟନାମ ଅନୁକୀର୍ତ୍ତନ କରି ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବ।

Verse 169

नमस्ते विश्वरूपाय नमस्ते विष्णुरूपिणे । सर्वदेवनमस्तेस्तु प्रसीद मम भास्कर

ବିଶ୍ୱରୂପାୟ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ବିଷ୍ଣୁରୂପିଣେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନମସ୍ତେ ତୁମକୁ ହେଉ—ହେ ମମ ଭାସ୍କର, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ।

Verse 170

दिवाकर नमस्तेस्तु प्रभाकर नमोस्तु ते । एवं सूर्यं नमस्कृत्य त्रिः कृत्वा च प्रदक्षिणम्

ହେ ଦିବାକର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ପ୍ରଭାକର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଏଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବ।

Verse 171

द्विजं गां कांचनं चैव दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा गृहं व्रजेत् । स्वगेहस्थां ततः पुण्यां प्रतिमां चापि पूजयेत्

ଦ୍ୱିଜ, ଗାଈ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣକୁ ଦେଖି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଗୃହକୁ ଫେରିବ; ପରେ ନିଜ ଘରେ ପୁଣ୍ୟମୟ ଦେବପ୍ରତିମାକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବ।

Verse 172

भोजनं च ततः पश्चाद्द्विजपूर्वं च कारयेत् । अनेन विधिना सर्वॠषयः सिद्धिमागताः

ତାପରେ ଭୋଜନର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ପ୍ରଥମେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) ପରିବେଶନ କରିବ। ଏହି ଵିଧିରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ।