Previous Verse
Next Verse

Shloka 67

Vrata–Dāna Compendium at Puṣkara: Puṣpavāhana’s Account and the Ṣaṣṭhī-vrata Purification Rite

एतदायुर्व्रतं नाम सर्वकामप्रदायकम् । अश्वत्थं भास्करं गंगां प्रणम्यैकाग्रमानसः

etadāyurvrataṃ nāma sarvakāmapradāyakam | aśvatthaṃ bhāskaraṃ gaṃgāṃ praṇamyaikāgramānasaḥ

ଏହା ‘ଆୟୁର୍ବ୍ରତ’ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ।

etatthis
etat:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular), सर्वनाम (demonstrative)
āyuḥ-vratamthe longevity-vow
āyuḥ-vratam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootāyus (प्रातिपदिक) + vrata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष (vow concerning lifespan)
nāmacalled; by name
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formअव्ययप्रयोग (Avyaya-like usage), नामार्थक (as ‘called/namely’)
sarva-kāma-pradāyakamgranting all desires
sarva-kāma-pradāyakam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक) + kāma (प्रातिपदिक) + pradāyaka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular); उपपद-तत्पुरुष (pradāyaka ‘giver’ with object kāma; with sarva as qualifier)
aśvatthamthe aśvattha tree
aśvattham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootaśvattha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
bhāskaramthe Sun (Bhāskara)
bhāskaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhāskara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
gaṅgāmthe Gaṅgā
gaṅgām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootgaṅgā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
praṇamyahaving bowed to
praṇamya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootpra-ṇam (प्र + नम् धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्ययकृदन्त (indeclinable verbal), पूर्वक्रिया (having bowed)
eka-agra-mānasaḥone with a focused mind
eka-agra-mānasaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक) + agra (प्रातिपदिक) + mānasa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); बहुव्रीहि (one whose mind is one-pointed)

Unspecified (narratorial/teaching voice within Sṛṣṭikhaṇḍa context)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Type: river

Sandhi Resolution Notes: etadāyurvrataṃ → etat + āyuḥ-vratam; sarvakāmapradāyakam → sarva-kāma-pradāyakam; praṇamyaikāgramānasaḥ → praṇamya + eka-agra-mānasaḥ.

A
Aśvattha
B
Bhāskara (Sūrya)
G
Gaṅgā

FAQs

It highlights Gaṅgā as a central sacred river (tīrtha) and pairs it with universally revered sanctities—Aśvattha and Sūrya—showing how Purāṇic practice links place-based holiness (Gaṅgā) with cosmic and natural embodiments of the sacred.

By prescribing praṇāma (reverential bowing) with ekāgratā (one-pointed attention), it frames devotion as focused, embodied worship directed to divine presences manifest in nature and the cosmos.

The verse teaches disciplined intention: spiritual observance (vrata) is not merely ritual performance but requires mental steadiness (ekāgra-manas) and reverence toward life-sustaining realities symbolized by the tree, the sun, and the river.