Adhyaya 17

Verse 1

भीष्म उवाच । तस्मिन्यज्ञे किमाश्चर्यं तदासीद्द्विजसत्तम । कथं रुद्रः स्थितस्तत्र विष्णुश्चापि सुरोत्तमः

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେହି ଯଜ୍ଞରେ କି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଲା? ସେଠାରେ ରୁଦ୍ର କିପରି ସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ସୁରୋତ୍ତମ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ କିପରି ଥିଲେ?

Verse 2

गायत्र्या किं कृतं तत्र पत्नीत्वे स्थितया तया । आभीरैः किं सुवृत्तज्ञैर्ज्ञात्वा तैश्च कृतं मुने

ସେଠାରେ ପତ୍ନୀତ୍ୱରେ ସ୍ଥିତ ଗାୟତ୍ରୀ କଣ କଲେ? ହେ ମୁନେ! ସୁବୃତ୍ତଜ୍ଞ ଆଭୀରମାନେ ଏହା ଜାଣି କଣ କଲେ?

Verse 3

एतद्वृत्तं समाचक्ष्व यथावृत्तं यथाकृतम् । आभीरैर्ब्रह्मणा चापि ममैतत्कौतुकं महत्

ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଯେପରି ଘଟିଲା, ଯେପରି କରାଗଲା—ସେପରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ଆଭୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯାହା କରାଗଲା, ସେଥିପାଇଁ ମୋର ମହାନ କୌତୁହଳ ଅଛି।

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । तस्मिन्यज्ञे यदाश्चर्यं वृत्तमासीन्नराधिप । कथयिष्यामि तत्सर्वं शृणुष्वैकमना नृप

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ନରାଧିପ! ସେହି ଯଜ୍ଞରେ ଯେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଲା, ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିବି। ହେ ନୃପ! ଏକାଗ୍ରମନେ ଶୁଣ।

Verse 5

रुद्रस्तु महदाश्चर्यं कृतवान्वै सदो गतः । निंद्यरूपधरो देवस्तत्रायाद्द्विजसन्निधौ

ରୁଦ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରି ପରେ ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ନିନ୍ଦ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ ଦେବ ସେଠାରେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସିଲେ।

Verse 6

विष्णुना न कृतं किंचित्प्राधान्ये स यतः स्थितः । नाशं तु गोपकन्याया ज्ञात्वा गोपकुमारकाः

ବିଷ୍ଣୁ କିଛିମାତ୍ର କଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ନିଜ ପ୍ରାଧାନ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଗୋପକନ୍ୟାର ମୃତ୍ୟୁ ଜାଣି ଗୋପକୁମାରମାନେ…

Verse 7

गोप्यश्च तास्तथा सर्वा आगता ब्रह्मणोंतिकम् । दृष्ट्वा तां मेखलाबद्धां यज्ञसीमव्यस्थिताम्

ଏବଂ ସେହି ସମସ୍ତ ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ତାକୁ ମେଖଳାବଦ୍ଧ ଏବଂ ଯଜ୍ଞସୀମାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖି,

Verse 8

हा पुत्रीति तदा माता पिता हा पुत्रिकेति च । स्वसेति बान्धवाः सर्वे सख्यः सख्येन हा सखि

ତେବେ ମା “ହା ଝିଅ!” ବୋଲି କାନ୍ଦିଲା, ଓ ବାପା “ହା ମୋ ଛୋଟ ଝିଅ!” ବୋଲି। ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବ “ଭଉଣୀ!” କହି ବିଳାପ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ “ହା ସଖୀ!” ବୋଲି ଆର୍ତ୍ତନାଦ କଲେ।

Verse 9

केन त्वमिह चानीता अलक्तांका तु संदरी । शाटीं निवृत्तां कृत्वा तु केन युक्ता च कंबली

ହେ ଅଲକ୍ତରଞ୍ଜିତ ପାଦଯୁଗଳଧାରିଣୀ ସୁନ୍ଦରୀ! ତୁମକୁ ଏଠାକୁ କିଏ ଆଣିଲା? ଏବଂ ତୁମ ଶାଟୀ/ଉପରିବସ୍ତ୍ର ଖୋଲିଦେଇ, ଏହି କମ୍ବଳ ତୁମକୁ କିଏ ପିନ୍ଧାଇଲା?

Verse 10

केन चेयं जटा पुत्रि रक्तसूत्रावकल्पिता । एवंविधानि वाक्यानि श्रुत्वोवाच स्वयं हरिः

ହେ କନ୍ୟେ, ଏହି ଜଟାକୁ ଲାଲ ସୂତ୍ରରେ କିଏ ଗଠି ସଜାଇଛି? ଏମିତି କଥା ଶୁଣି ସ୍ୱୟଂ ହରି କହିଲେ।

Verse 11

इह चास्माभिरानीता पत्न्यर्थं विनियोजिता । ब्रह्मणालंबिता बाला प्रलापं मा कृथास्त्विह

ଏଠାରେ ଆମେ ତାକୁ ଆଣି ପତ୍ନୀ-ଅର୍ଥରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛୁ। ଏହି ବାଳାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି—ଏଠାରେ ବ୍ୟର୍ଥ ପ୍ରଲାପ କରନି।

Verse 12

पुण्या चैषा सुभाग्या च सर्वेषां कुलनंदिनी । पुण्या चेन्न भवत्येषा कथमागच्छते सदः

ସେ ପୁଣ୍ୟବତୀ ଓ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ସମସ୍ତ କୁଳର ନନ୍ଦିନୀ। ଯଦି ସେ ସତ୍ୟରେ ପୁଣ୍ୟବତୀ ନ ହେଉଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏହି ସଭାକୁ ପୁନଃପୁନଃ କିପରି ଆସୁଥାନ୍ତା?

Verse 13

एवं ज्ञात्वा महाभाग न त्वं शोचितुमर्हसि । कन्यैषा ते महाभागा प्राप्ता देवं विरिंचनम्

ଏହା ଜାଣି, ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତୁମର ଏହି ପୁଣ୍ୟଶୀଳ କନ୍ୟା ଦେବ ବିରିଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।

Verse 14

योगिनो योगयुक्ता ये ब्राह्मणा वेदपारगाः । न लभंते प्रार्थयन्तस्तां गतिं दुहिता गता

ଯୋଗରେ ଲୀନ ଯୋଗୀମାନେ ଓ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟାସ କଲେ ସେହି ଗତି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁହିତା ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଗଲା।

Verse 15

धर्मवंतं सदाचारं भवंतं धर्मवत्सलम् । मया ज्ञात्वा ततः कन्या दत्ता चैषा विरंचये

ଆପଣଙ୍କୁ ଧର୍ମବାନ, ସଦାଚାରୀ ଓ ଧର୍ମବତ୍ସଳ ଭାବେ ଜାଣି, ଏହି କନ୍ୟାକୁ ମୁଁ ବିରଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ବିବାହାର୍ଥେ ଦାନ କଲି।

Verse 16

अनया तारितो गच्छ दिव्यान्लोकान्महोदयान् । युष्माकं च कुले चापि देवकार्यार्थसिद्धये

ଏହି କନ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତାରିତ ହୋଇ ତୁମେ ଦିବ୍ୟ, ମହୋଦୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯାଅ; ତୁମ ବଂଶ ଓ କୁଳରେ ମଧ୍ୟ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ହେଉ।

Verse 17

अवतारं करिष्येहं सा क्रीडा तु भविष्यति । यदा नंदप्रभृतयो ह्यवतारं धरातले

ମୁଁ ଏଠାରେ ଅବତାର କରିବି; ସେହିଟା ମୋର (ଦିବ୍ୟ) ଲୀଳା ହେବ—ଯେତେବେଳେ ନନ୍ଦ ଆଦି ପ୍ରକଟ ହେବେ ଏବଂ ଧରାତଳରେ ମୋର ଅବତରଣ ଘଟିବ।

Verse 18

करिष्यंति तदा चाहं वसिष्ये तेषु मध्यतः । युष्माकं कन्यकाः सर्वा वसिष्यंति मया सह

ସେତେବେଳେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିବି; ତୁମମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ କନ୍ୟା ମୋ ସହିତ ଏକାଠି ବସିବେ।

Verse 19

तत्र दोषो न भविता न द्वेषो न च मत्सरः । करिष्यंति तदा गोपा भयं च न मनुष्यकाः

ସେଠାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ହେବ ନାହିଁ—ନ ଦ୍ୱେଷ, ନ ମତ୍ସର। ସେତେବେଳେ ଗୋପମାନେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବେ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟମୁକ୍ତ ହେବେ।

Verse 20

न चास्या भविता दोषः कर्मणानेन कर्हिचित् । श्रुत्वा वाक्यं तदा विष्णोः प्रणिपत्य ययुस्तदा

ଏହି କର୍ମ ହେତୁ ତାହାର କେବେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ହେବ ନାହିଁ। ସେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 21

एवमेष वरो देव यो दत्तो भविता हि मे । अवतारः कुलेस्माकं कर्तव्यो धर्मसाधनः

ଏମିତି ହେଉ, ହେ ଦେବ! ମୋତେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ବର ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇବ। ଧର୍ମସାଧନ ପାଇଁ ଆମ ବଂଶରେ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 22

भवतो दर्शनादेव भवामः स्वर्गवासिनः । शुभदा कन्यका चैषा तारिणी मे कुलैः सह

ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ହେଉ। ଏହି କନ୍ୟା ଶୁଭଦାୟିନୀ; ମୋ ସମଗ୍ର କୁଳ ସହିତ ମୋତେ ତାରିବ।

Verse 23

एवं भवतु देवेश वरदानं विभो तव । अनुनीतास्तदा गोपाः स्वयं देवेन विष्णुना

ଏମିତି ହେଉ, ହେ ଦେବେଶ! ହେ ବିଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ବରଦାନ ସିଦ୍ଧ ହେଉ। ସେତେବେଳେ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଗୋପମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।

Verse 24

ब्रह्मणाप्येवमेवं तु वामहस्तेन भाषितम् । त्रपान्विता दर्शने तु बंधूनां वरवर्णिनी

ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ବାମହସ୍ତରେ ସେହିଭଳି କହିଲେ। ଏବଂ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣା ସେ ନାରୀ ଲଜ୍ଜାନ୍ୱିତ ହୋଇ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 25

कैरहं तु समाख्याता येनेमं देशमागताः । दृष्ट्वा तु तांस्ततः प्राह गायत्री गोपकन्यका

“ମୋତେ ‘କୈରହ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି—କାରଣ ମୋ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେମାନେ ଏହି ଦେଶକୁ ଆସିଥିଲେ।” ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଗୋପକନ୍ୟା ଗାୟତ୍ରୀ ତେବେ କହିଲା।

Verse 26

वामहस्तेन तान्सर्वान्प्राणिपातपुरःसरम् । अत्र चाहं स्थिता मातर्ब्रह्माणं समुपागता

ମୁଁ ବାମହସ୍ତରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମପୂର୍ବକ ଆଗକୁ ଆଣିଲି। ଏବେ, ହେ ମାତା, ମୁଁ ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମୀପେ ପହଞ୍ଚିଛି।

Verse 27

भर्ता लब्धो मया देवः सर्वस्याद्यो जगत्पतिः । नाहं शोच्या भवत्या तु न पित्रा न च बांधवैः

ମୁଁ ପତିରୂପେ ଦେବଙ୍କୁ—ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଦ୍ୟ, ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ—ଲାଭ କରିଛି। ତେଣୁ ମୁଁ ଦୟାର ପାତ୍ର ନୁହେଁ; ନ ତୁମେ, ନ ପିତା, ନ ବାନ୍ଧବମାନେ।

Verse 28

सखीगणश्च मे यातु भगिन्यो दारकैः सह । सर्वेषां कुशलं वाच्यं स्थितास्मि सह दैवतैः

ମୋ ସଖୀମାନେ ଫେରିଯାଆନ୍ତୁ, ମୋ ଭଗିନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସହ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋ କୁଶଳ କହିଦିଅ; ମୁଁ ଏଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 29

गतेषु तेषु सर्वेषु गायत्री सा सुमध्यमा । ब्रह्मणा सहिता रेजे यज्ञवाटं गता सती

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚାଲିଗଲା ପରେ ସୁମଧ୍ୟମା ଗାୟତ୍ରୀ—ସତୀ, ପବିତ୍ରା—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ଯଜ୍ଞବାଟକୁ ଗଲା ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ଶୋଭିଲା।

Verse 30

याचितो ब्राह्मणैर्ब्रह्मा वरान्नो देहि चेप्सितान् । यथेप्सितं वरं तेषां तदा ब्रह्माप्ययच्छत

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—“ଆମକୁ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦିଅନ୍ତୁ।” ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବର ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 31

तया देव्या च गायत्र्या दत्तं तच्चानुमोदितम् । सा तु यज्ञे स्थिता साध्वी देवतानां समीपगा

ସେଇ ଅର୍ପଣ ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଗଲା ଏବଂ ତାହା ଯଥାବିଧି ଅନୁମୋଦିତ ହେଲା। ପରେ ସେ ସାଧ୍ୱୀ ଯଜ୍ଞରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମୀପରେ ରହିଲେ।

Verse 32

दिव्यंवर्षशतं साग्रं स यज्ञो ववृधे तदा । यज्ञवाटं कपर्दी तु भिक्षार्थं समुपागतः

ଶତ (ଏବଂ ଅଧିକ) ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଇ ଯଜ୍ଞ ବଢ଼ିଚାଲିଲା। ତାପରେ କପର୍ଦୀ—ଜଟାଧାରୀ ଶିବ—ଭିକ୍ଷାର୍ଥେ ଯଜ୍ଞବାଟକୁ ଆସିଲେ।

Verse 33

बृहत्कपालं संगृह्य पंचमुण्डैरलंकृतः । ऋत्विग्भिश्च सदस्यैश्च दूरात्तिष्ठन्जुगुप्सितः

ବଡ଼ କପାଳପାତ୍ର ଧରି, ପାଞ୍ଚ ମୁଣ୍ଡରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ସେ ଦୂରେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ; ଋତ୍ୱିଜ ଓ ସଭାସଦମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘୃଣାରେ ତିରସ୍କାର କଲେ।

Verse 34

कथं त्वमिह संप्राप्तो निंदितो वेदवादिभिः । एवं प्रोत्सार्यमाणोपि निंद्यमानः स तैर्द्विजैः

“ବେଦବାଦୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଏଠାକୁ କିପରି ଆସିଲ?” ଏଭଳି ହାଙ୍କିଦିଆଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବିରତ ନିନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ।

Verse 35

उवाच तान्द्विजान्सर्वान्स्मितं कृत्वा महेश्वरः । अत्र पैतामहे यज्ञे सर्वेषां तोषदायिनि

ମହେଶ୍ୱର ହସିମୁଖେ ସେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏଠାରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି ଆଦିଯଜ୍ଞରେ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୋଷ ଦେଇଥାଏ—…”

Verse 36

कश्चिदुत्सार्य तेनैव ऋतेमां द्विजसत्तमाः । उक्तः स तैः कपर्दी तु भुक्त्वा चान्नं ततो व्रज

ଜଣେକୁ ହଟାଇ—ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ—ସେମାନେ କପର୍ଦୀଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରି ପରେ ଯାଅ।”

Verse 37

कपर्दिना च ते उक्ता भुक्त्वा यास्यामि भो द्विजाः । एवमुक्त्वा निषण्णः स कपालं न्यस्य चाग्रतः

କପର୍ଦୀ ଏଭଳି କହିଲେ ସେମାନେ କହିଲେ—“ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଭୋଜନ କରି ଆମେ ଯିବୁ।” ଏହିପରି କହି ସେ ବସି, ସାମ୍ନାରେ କପାଳପାତ୍ର ରଖିଲେ।

Verse 38

तेषां निरीक्ष्य तत्कर्म चक्रे कौटिल्यमीश्वरः । मुक्त्वा कपालं भूमौ तु तान्द्विजानवलोकयन्

ସେମାନଙ୍କ କର୍ମ ଦେଖି ଈଶ୍ୱର ଏକ ଯୁକ୍ତି କଲେ; କପାଳପାତ୍ରକୁ ଭୂମିରେ ଛାଡ଼ି, ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 39

उवाच पुष्करं यामि स्नानार्थं द्विजसत्तमाः । तूर्णं गच्छेति तैरुक्तः स गतः परमेश्वरः

ସେ କହିଲେ—“ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସ୍ନାନାର୍ଥେ ମୁଁ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାଉଛି।” ସେମାନେ “ଶୀଘ୍ର ଯାଅ” କହିବାରୁ ସେ ପରମେଶ୍ୱର ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 40

वियत्स्थितः कौतुकेन मोहयित्वा दिवौकसः । स्नानार्थं पुष्करं याते कपर्दिनि द्विजातयः

ସେ ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ କୌତୁକରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କଲା; କପର୍ଦୀ ଶିବ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 41

कथं होमोत्र क्रियते कपाले सदसि स्थिते । कपालांतान्यशौचानि पुरा प्राह प्रजापतिः

ସଭାରେ ବସି କପାଳରେ ଏଠାରେ ହୋମ କିପରି କରାଯିବ? ପୁରାତନକାଳରେ ପ୍ରଜାପତି କହିଥିଲେ—କପାଳସମ୍ବନ୍ଧୀୟ/କପାଳନିର୍ମିତ ବସ୍ତୁ ଅଶୁଚି।

Verse 42

विप्रोभ्यधात्सदस्येकः कपालमुत्क्षिपाम्यहं । उद्धृतं तु सदस्येन प्रक्षिप्तं पाणिना स्वयम्

ତେବେ ସଭାର ଜଣେ ସଦସ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ଏହି କପାଳକୁ ଉଠାଇ ଛାଡ଼ିଦେବି।” କିନ୍ତୁ ସେଇ ସଦସ୍ୟ ନିଜେ ତାହାକୁ ଉଠାଇ ନିଜ ହାତରେ ଦୂରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।

Verse 43

तावदन्यत्स्थितं तत्र पुनरेव समुद्धृतम् । एवं द्वितीयं तृतीयं विंशतिस्त्रिंशदप्यहो

ତତ୍କ୍ଷଣେ ସେଠାରେ ପଡ଼ିଥିବା ଅନ୍ୟଟି ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ଉଠାଯାଇଲା। ଏଭଳି ଦ୍ୱିତୀୟଥର, ତୃତୀୟଥର—ଆହା, କୁଡ଼ି-ତିରିଶଥର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଘଟିଲା।

Verse 44

पंचाशच्च शतं चैव सहस्रमयुतं तथा । एवं नांतः कपालानां प्राप्यते द्विजसत्तमैः

ପଚାଶ, ଶତ, ସହସ୍ର, ଅୟୁତ (ଦଶହଜାର) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏଭଳି ଏହି କପାଳମାନଙ୍କର ଶେଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 45

नत्वा कपर्दिनं देवं शरणं समुपागताः । पुष्करारण्यमासाद्य जप्यैश्च वैदिकैर्भृशम्

କପର୍ଦ୍ଦିନ ଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ତାଙ୍କ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରି ସେମାନେ ପୁଷ୍କର-ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି ବହୁତ ବେଦିକ ଜପ ଓ ପାଠ କଲେ।

Verse 46

तुष्टुवुः सहिताः सर्वे तावत्तुष्टो हरः स्वयम् । ततः सदर्शनं प्रादाद्द्विजानां भक्तितः शिवः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥିରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ତେବେ ସ୍ୱୟଂ ହର (ଶିବ) ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ପରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଶିବ ସେମାନଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।

Verse 47

उवाच तांस्ततो देवो भक्तिनम्रान्द्विजोत्तमान् । पुरोडाशस्य निष्पत्तिः कपालं न विना भवेत्

ତାପରେ ଦେବ ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— ‘ପୁରୋଡାଶର ବିଧିସମ୍ମତ ସିଦ୍ଧି କପାଳ (ମୃଣ୍ମୟ ଯଜ୍ଞପାତ୍ର) ବିନା ହୁଏ ନାହିଁ।’

Verse 48

कुरुध्वं वचनं विप्राः भागः स्विष्टकृतो मम । एवं कृते कृतं सर्वं मदीयं शासनं भवेत्

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ମୋର ବଚନ ପାଳନ କର— ସ୍ୱିଷ୍ଟକୃତ୍ ହୋମରେ ମୋର ଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଏପରି କଲେ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବ ଏବଂ ମୋର ଆଜ୍ଞା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।

Verse 49

तथेत्यूचुर्द्विजाश्शंभुं कुर्मो वै तव शासनम् । कपालपाणिराहेशो भगवंतं पितामहम्

‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ— ‘ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣଙ୍କ ଶାସନ ପାଳନ କରିବୁ।’ ତାପରେ କପାଳପାଣି ମହେଶ୍ୱର ଭଗବାନ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 50

वरं वरय भो ब्रह्मन्हृदि यत्ते प्रियं स्थितम् । सर्वं तव प्रदास्यामि अदेयं नास्ति मे प्रभो

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯାହା ପ୍ରିୟ ଅଛି, ସେହି ବର ଚୟନ କର। ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁକିଛି ଦେବି; ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋ ପାଖରେ ଅଦେୟ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 51

ब्रह्मोवाच । न ते वरं ग्रहीष्यामि दीक्षितोहं सदः स्थितः । सर्वकामप्रदश्चाहं यो मां प्रार्थयते त्विह

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମ ବର ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ; ମୁଁ ଦୀକ୍ଷିତ ଓ ସଦା ବ୍ରତରେ ସ୍ଥିତ। ଯେ ଏଠାରେ ମୋତେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ମୁଁ ତାକୁ ସମସ୍ତ କାମନା ଦେଉଛି।

Verse 52

एवं वदंतं वरदं क्रतौ तस्मिन्पितामहम् । तथेति चोक्त्वा रुद्रः स वरमस्मादयाचत

ଏଭଳି ଯଜ୍ଞରେ ବରଦାତା ପିତାମହ କଥା କହୁଥିବାବେଳେ, ରୁଦ୍ର ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି, ପରେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଗୋଟିଏ ବର ଯାଚନା କଲେ।

Verse 53

ततो मन्वंतरेतीते पुनरेव प्रभुः स्वयम् । ब्रह्मोत्तरं कृतं स्थानं स्वयं देवेन शंभुना

ତାପରେ ମନ୍ୱନ୍ତର ଅତୀତ ହେଲାପରେ, ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ—ଦେବ ଶମ୍ଭୁ—‘ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ତର’ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ନିଜେ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 54

चतुर्ष्वपि हि वेदेषु परिनिष्ठां गतो हि यः । तस्मिन्काले तदा देवो नगरस्यावलोकने

ଯେ ଚାରିଟି ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍ଠା ଓ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେହି ସମୟରେ ଦେବ ନଗରକୁ ଅବଲୋକନ କରିବାକୁ ବାହାରିଲେ।

Verse 55

संभाषणे द्विजानां तु कौतुकेन सदो गतः । तेनैवोन्मत्तवेषेण हुतशेषे महेश्वरः

କୌତୁହଳବଶ ମହେଶ୍ୱର ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସମ୍ଭାଷଣ-ସଭାକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ସେହି ଉନ୍ମତ୍ତବେଷରେ ଯଜ୍ଞର ହୁତଶେଷ-ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 56

प्रविष्टो ब्रह्मणः सद्म दृष्टो देवैर्द्विजोत्तमैः । प्रहसंति च केप्येनं केचिन्निर्भर्त्सयंति च

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ ଦେବମାନେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; କେହି ହସିଲେ, କେହି ତାଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କଲେ।

Verse 57

अपरे पांसुभिः सिञ्चन्त्युन्मत्तं तं तथा द्विजाः । लोष्टैश्च लगुडैश्चान्ये शुष्मिणो बलगर्विताः

କେତେକ ଦ୍ୱିଜ ସେହି ଉନ୍ମତ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଧୂଳି ଛିଟାଇଲେ; ଅନ୍ୟେ କ୍ରୋଧୀ ଓ ବଳଗର୍ବିତ ହୋଇ ଲୋଷ୍ଟ ଓ ଲଗୁଡ଼ରେ ପ୍ରହାର କଲେ।

Verse 58

प्रहरन्ति स्मोपहासं कुर्वाणा हस्तसंविदम् । ततोन्ये वटवस्तत्र जटास्वागृह्य चांतिकम्

ସେମାନେ ଉପହାସ କରି, ହାତରେ ଗୁପ୍ତ ସଙ୍କେତ କରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲେ; ତାପରେ ସେଠାର ଅନ୍ୟ ବଟୁମାନେ ତାଙ୍କ ଜଟା ଧରି ନିକଟକୁ ଟାଣି ଆଣିଲେ।

Verse 59

पृच्छंति व्रतचर्यां तां केनैषा ते निदर्शिता । अत्र वामास्त्रियः संति तासामर्थे त्वमागतः

ସେମାନେ ସେହି ବ୍ରତଚର୍ଯ୍ୟା ବିଷୟରେ ପଚାରନ୍ତି: “ଏହା ତୁମକୁ କିଏ ଦେଖାଇଲା?” ଏଠାରେ ବାମମାର୍ଗୀଣୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି; ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଆସିଛ।

Verse 60

केनैषा दर्शिता चर्या गुरुणा पापदर्शिना । येनचोन्मत्तवद्वाक्यं वदन्मध्ये प्रधावसि

ଏହି ଆଚରଣ ତୁମକୁ କିଏ ଶିଖାଇଲା—ପାପଦୃଷ୍ଟି ଗୁରୁ କି? ଯାହାରେ ତୁମେ ଉନ୍ମତ୍ତ ପରି କଥା କହି ଲୋକମଧ୍ୟରେ ଏଦିକ-ସେଦିକ ଧାଉଛ।

Verse 61

शिश्नं मे ब्रह्मणो रूपं भगं चापि जनार्दनः । उप्यमानमिदं बीजं लोकः क्लिश्नाति चान्यथा

“ମୋର ଶିଶ୍ନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରୂପ, ଏବଂ ମୋର ଭଗ ନିଶ୍ଚୟ ଜନାର୍ଦନ (ବିଷ୍ଣୁ) । ଏହି ବୀଜ ବପନ ହେଲେ ଲୋକ ଧାରିତ ହୁଏ; ନହେଲେ ଲୋକ କ୍ଲେଶ ପାଏ।”

Verse 62

मयायं जनितः पुत्रो जनितोनेन चाप्यहम् । महादेवकृते सृष्टिः सृष्टा भार्या हिमालये

“ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଛି, ଏବଂ ତାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଛି। ଏହି ସୃଷ୍ଟି ମହାଦେବଙ୍କ କୃତ; ହିମାଳୟରେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୃଷ୍ଟ ହେଲା।”

Verse 63

उमादत्ता तु रुद्रस्य कस्य सा तनया वद । मूढा यूयं न जानीथ वदतां भगवांस्तु वः

“‘ଉମାଦତ୍ତା’ ରୁଦ୍ରଙ୍କ—ସେ କାହାର କନ୍ୟା? କୁହ। ତୁମେ ମୂଢ଼, ଜାଣୁନାହ; ତେଣୁ ତୁମ ପାଇଁ ଭଗବାନ ନିଜେ କହୁନ୍ତୁ।”

Verse 64

ब्रह्मणा न कृता चर्या दर्शिता नैव विष्णुना । गिरिशेनापि देवेन ब्रह्मवध्या कृतेन तु

ଏହି ଆଚାର ବ୍ରହ୍ମା କରିନାହାନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିନାହାନ୍ତି; ଦେବ ଗିରୀଶ (ଶିବ) ମଧ୍ୟ ଦେଖାଇନାହାନ୍ତି—କାରଣ ସେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ କରିଥିଲେ।

Verse 65

कथंस्विद्गर्हसे देवं वध्योस्माकं त्वमद्य वै । एवं तैर्हन्यमानस्तु ब्राह्मणैस्तत्र शंकरः

“ତୁ ଦେବଙ୍କୁ କିପରି ନିନ୍ଦା କରୁଛୁ? ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ଆମେ ତୋତେ ବଧ କରିବୁ।” ଏଭଳି କହି ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଘାତ କଲେ ମଧ୍ୟ ଶଙ୍କର (ଶିବ) ସହିଲେ।

Verse 66

स्मितं कृत्वाब्रवीत्सर्वान्ब्राह्मणान्नृपसत्तम । किं मां न वित्थ भो विप्रा उन्मत्तं नष्टचेतनम्

ହସି ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନୁନାହାଁ କି? ମୁଁ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ ଚେତନା ହରାଇଛି।”

Verse 67

यूयं कारुणिकाः सर्वे मित्रभावे व्यवस्थिताः । वदमानमिदं छद्म ब्रह्मरूपधरं हरम्

ତୁମେ ସମସ୍ତେ କରୁଣାମୟ ଏବଂ ମିତ୍ରଭାବରେ ସ୍ଥିତ। ଶୁଣ— ହରି ଛଦ୍ମରୂପେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 68

मायया तस्य देवस्य मोहितास्ते द्विजोत्तमाः । कपर्दिनं निजघ्नुस्ते पाणिपादैश्च मुष्टिभिः

ସେଇ ଦେବଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ ସେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ କପର୍ଦୀ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ହାତପା ଓ ମୁଷ୍ଟିଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାର କଲେ।

Verse 69

दंडैश्चापि च कीलैश्च उन्मत्तवेषधारिणम् । पीड्यमानस्ततस्तैस्तु द्विजैः कोपमथागमत्

ଉନ୍ମତ୍ତ ବେଷ ଧାରଣ କରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଓ କୀଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କରାଗଲା। ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପୀଡ଼ାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ପରେ କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 70

ततो देवेन ते शप्ता यूयं वेदविवर्जिताः । ऊर्ध्वजटाः क्रतुभ्रष्टाः परदारोपसेविनः

ତେବେ ଦେବତା ସେମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ତୁମେ ବେଦବିହୀନ ହେବ; ଉଚ୍ଚ ଜଟା ଧାରଣ କରିବ, ଯଜ୍ଞକର୍ମରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେବ ଏବଂ ପରସ୍ତ୍ରୀସେବନରେ ଆସକ୍ତ ହେବ।”

Verse 71

वेश्यायां तु रता द्यूते पितृमातृविवर्जिताः । न पुत्रः पैतृकं वित्तं विद्यां वापि गमिष्यति

ଯେମାନେ ବେଶ୍ୟାରେ ଆସକ୍ତ ଓ ଜୁଆରେ ମତ୍ତ, ଏବଂ ପିତାମାତାଙ୍କ ଆଦର ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୈତୃକ ଧନ ନ ପାଇବ, ନ ବିଦ୍ୟା ଲାଭ କରିବ।

Verse 72

सर्वे च मोहिताः संतु सर्वेंद्रियविवर्जिताः । रौद्रीं भिक्षां समश्नंतु परपिंडोपजीविनः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋହିତ ହେଉନ୍ତୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଶକ୍ତିରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଉନ୍ତୁ; ପରର ପିଣ୍ଡରେ ଜୀବିକା କରି, ଭୟଙ୍କର ଭିକ୍ଷାକୁ ହିଁ ଭୋଜନ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 73

आत्मानं वर्तयंतश्च निर्ममा धर्मवर्जिताः । कृपार्पिता तु यैर्विप्रैरुन्मत्ते मयि सांप्रतम्

ସେମାନେ କେବଳ ନିଜକୁ ନିଜେ ଚାଲାନ୍ତି—ମମତାହୀନ ଓ ଧର୍ମବିହୀନ; କିନ୍ତୁ ଯେ ବିପ୍ରମାନେ କୃପା ଦେଖାଇ, ମୋର ଏହି ଉନ୍ମତ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ, ମୋତେ ଦୟା ଅର୍ପଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 74

तेषां धनं च पुत्राश्च दासीदासमजाविकम् । कुलोत्पन्नाश्च वै नार्यो मयि तुष्टे भवन्विह

ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଏହି ଲୋକରେ ହିଁ ସେମାନେ ଧନ ଓ ପୁତ୍ର, ଦାସୀ-ଦାସ, ଛେଳି ଓ ମେଷ, ଏବଂ ସୁକୁଳଜାତ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ପାଆନ୍ତି।

Verse 75

एवं शापं वरं चैव दत्वांतर्द्धानमीश्वरः । गतो द्विजागते देवे मत्वा तं शंकरं प्रभुम्

ଏଭଳି ଶାପ ଓ ବର ଉଭୟ ଦେଇ ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପେ ଆସିଥିବା ଦେବତା ନିଶ୍ଚୟ ପରମ ପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କର ବୋଲି ଭାବି ସେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 76

अन्विष्यंतोपि यत्नेन न चापश्यंत ते यदा । तदा नियमसंपन्नाः पुष्करारण्यमागताः

ବହୁତ ଯତ୍ନରେ ଖୋଜିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ତାହାକୁ/ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ନିୟମ-ବ୍ରତରେ ସଂପନ୍ନ ହୋଇ ସେମାନେ ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।

Verse 77

स्नात्वा ज्येष्ठसरो विप्रा जेपुस्ते शतरुद्रियम् । जाप्यावसाने देवस्तानशीररगिराऽब्रवीत्

ଜ୍ୟେଷ୍ଠସରସରେ ସ୍ନାନ କରି ସେହି ବିପ୍ରମାନେ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ଜପ କଲେ। ଜପ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ଏକ ଦେବତା ଅଶରୀରୀ ବାଣୀରେ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 78

अनृतं न मया प्रोक्तं स्वैरेष्वपि कुतः पुनः । आगते निग्रहे क्षेमं भूयोपि करवाण्यहम्

ମୁଁ ଅସତ୍ୟ କହିନାହିଁ—ତେବେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାର କଥାରେ ତ ଆଉ କେମିତି ଅସତ୍ୟ କହିବି? ଦଣ୍ଡ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ଧର୍ମସମ୍ମତ କ୍ଷେମ ଓ ହିତ ସାଧନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି।

Verse 79

शांता दांता द्विजा ये तु भक्तिमंतो मयि स्थिराः । न तेषां छिद्यते वेदो न धनं नापि संततिः

ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶାନ୍ତ, ଦାନ୍ତ (ସଂଯମୀ), ଭକ୍ତିମାନ ଓ ମୋତେ ନିଷ୍ଠାରେ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କର ବେଦ କେବେ ଛିନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ; ଧନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ସନ୍ତତି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 80

अग्निहोत्ररता ये च भक्तिमंतो जनार्दने । पूजयंति च ब्रह्माणं तेजोराशिं दिवाकरम्

ଯେମାନେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ରତ ଏବଂ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନେ ତେଜୋରାଶି ଦିବାକର-ସ୍ୱରୂପ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜନ୍ତି।

Verse 81

नाशुभं विद्यते तेषां येषां साम्ये स्थिता मतिः । एतावदुक्त्वा वचनं तूष्णीं भूतस्तु सोऽभवत्

ଯେମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ସମତ୍ୱରେ ସ୍ଥିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଅଶୁଭ ନାହିଁ। ଏତିକି କହି ସେ ମୌନ ହେଲେ।

Verse 82

लब्ध्वा वरं सप्रसादं देवदेवान्महेश्वरात् । आजग्मुः सहितास्सर्वे यत्र देवः पितामहः

ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଏକ ବର ପାଇ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 83

विरिञ्चिं संहिताजाप्यैस्तोषयंतोऽग्रतः स्थिताः । तुष्टस्तानब्रवीद्ब्रह्मा मत्तोपि व्रियतां वरः

ବିରିଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସେମାନେ ସଂହିତାମନ୍ତ୍ରକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଜପ କରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ମୋ ପାଖରୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ବର ଚୟନ କର।”

Verse 84

ब्रह्मणस्तेनवाक्येन हृष्टाः सर्वे द्विजोत्तमाः । को वरो याच्यतां विप्राः परितुष्टे पितामहे

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସେହି ବଚନରେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ହର୍ଷିତ ହେଲେ। ପିତାମହ ପ୍ରସନ୍ନ ଥିବାରୁ—“ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଯେଉଁ ବର ଚାହୁଁଛ, ସେହି ବର ଯାଚନା କର” ବୋଲି କୁହାଗଲା।

Verse 85

अग्निहोत्राणि वेदाश्च शास्त्राणि विविधानि च । सांतानिकाश्च ये लोका वरदानाद्भवंतु नः

ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କର୍ମ, ବେଦ ଓ ନାନାବିଧ ଶାସ୍ତ୍ର—ଏବଂ ‘ସାନ୍ତାନିକ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଲୋକମାନେ—ଆପଣଙ୍କ ବରଦାନରେ ଆମର ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 86

एवं प्रजल्पतां तत्र विप्राणां कोपमाविशत् । के यूयं केत्र प्रवरा वयं श्रेष्ठास्तथापरे

ସେଠାରେ ଏଭଳି କଥାହେଉଥିବାବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କ୍ରୋଧ ଆବେଶ କଲା—“ତୁମେ କିଏ? ତୁମମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ କିଏ? ଆମେ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ”—ବୋଲି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦାବି କଲେ।

Verse 87

नेतिनेति तथा विप्रा द्विजांस्तांस्तत्र संस्थितान् । ब्रह्मोवाचाभिसंप्रेक्ष्य ब्राह्मणान्क्रोधपूरितान्

“ନେତି ନେତି” ବୋଲି ପୁନଃପୁନଃ କହି ସେ ମୁନିମାନେ ସେଠାରେ ରହିଲେ। ତାପରେ କ୍ରୋଧପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ।

Verse 88

यस्माद्यूयं त्रिभिर्भागैः सभायां बाह्यतः स्थिताः । तस्मादामूलिको गुल्मो ह्येको भवतु वो द्विजाः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ତୁମେ ସଭାର ବାହାରେ ତିନି ଭାଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲ; ତେଣୁ ତୁମ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ‘ଆମୂଳିକ’—ମୂଳସହ ଉପଡ଼ା—ଗୁଲ୍ମ, ଏକଟିଏ ହେଉ।

Verse 89

उदासीनाः स्थिता ये तु उदासीना भवंतु ते । सायुधाबद्धनिस्त्रिंशा योद्धुकामा व्यवस्थिताः

ଯେମାନେ ଉଦାସୀନ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ସେମାନେ ଉଦାସୀନ ହେଉନ୍ତୁ। କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ, କଟିରେ ଖଡ଼୍ଗ ବାନ୍ଧି, ଯୁଦ୍ଧକାମୀ ହୋଇ ସଜ୍ଜ ଅଛନ୍ତି।

Verse 90

कौशिकीति गणो नाम तृतीयो भवतु द्विजाः । त्रिधाबद्धमिदं स्थानं सर्वं युष्मद्भविष्यति

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ତୃତୀୟ ବିଭାଗ ‘କୌଶିକୀ’ ନାମକ ଗଣ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ। ତ୍ରିଧା-ବିଭକ୍ତ ଏହି ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୁମମାନଙ୍କର ହେବ।

Verse 91

बाह्यतो लोकशब्देन प्रोच्यमानाः प्रजास्त्विह । अविज्ञेयमिदं स्थानं विष्णुः पालयिता ध्रुवम्

ଏଠାରେ ପ୍ରଜାମାନେ ବାହ୍ୟତଃ ‘ଲୋକ’ ଶବ୍ଦରେ କୁହାଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ଅବିଜ୍ଞେୟ—ନିଶ୍ଚୟ ବିଷ୍ଣୁ ଏହାର ଧ୍ରୁବ ପାଳକ।

Verse 92

मया दत्तं चिरस्थायि अभंगं च भविष्यति । एवमुक्त्वा तदा ब्रह्मा समाप्तिं तामवैक्षत

“ମୁଁ ଯାହା ଦାନ କରିଛି ତାହା ଦୀର୍ଘକାଳ ସ୍ଥାୟୀ ହେବ ଏବଂ ଅଭଙ୍ଗ ରହିବ।” ଏମିତି କହି ବ୍ରହ୍ମା ତେବେ ସେହି ସମାପ୍ତିକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 93

ब्राह्मणाः सहितास्ते तु क्रोधामर्षसमन्विताः । अतिथिं भोजयानाश्च वेदाभ्यासरतास्तु ते

ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ କ୍ରୋଧ ଓ ଅମର୍ଷରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ; ଅତିଥିଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ବେଦାଭ୍ୟାସରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ।

Verse 94

एतच्च परमं क्षेत्रं पुष्करं ब्रह्मसंज्ञितम् । तत्रस्था ये द्विजाः शांता वसंति क्षेत्रवासिनः

ଏହିଏ ପରମ କ୍ଷେତ୍ର—ପୁଷ୍କର—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ଥିବା ଶାନ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ କ୍ଷେତ୍ରବାସୀ ହୋଇ ବସବାସ କରନ୍ତି।

Verse 95

न तेषां दुर्लभं किंचिद्ब्रह्मलोके भविष्यति । कोकामुखे कुरुक्षेत्रे नैमिषे ऋषिसंगमे

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ କିଛିମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ରହିବ ନାହିଁ—କୋକାମୁଖେ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ, ନୈମିଷେ ଓ ଋଷିସଙ୍ଗମେ।

Verse 96

वाराणस्यां प्रभासे च तथा बदरिकाश्रमे । गंगाद्वारे प्रयागे च गंगासागरसंगमे

ବାରାଣସୀରେ, ପ୍ରଭାସରେ, ତଥା ବଦରୀ ଆଶ୍ରମରେ; ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରେ, ପ୍ରୟାଗେ ଓ ଗଙ୍ଗା-ସାଗର ସଙ୍ଗମେ।

Verse 97

रुद्रकोट्यां विरूपाक्षे मित्रस्यापि तथा वने । तीर्थेष्वेतेषु सर्वेषु सिद्धिर्या द्वादशाब्दिका

ରୁଦ୍ରକୋଟୀରେ, ବିରୂପାକ୍ଷେ, ଏବଂ ମିତ୍ରଙ୍କ ବନରେ ମଧ୍ୟ—ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ଯେ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ, ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ସାଧନାଫଳ ସମାନ।

Verse 98

प्राप्यते मानवैर्लोके षण्मासाद्राजसत्तम । पुष्करे तु न संदेहो ब्रह्मचर्यमना यदि

ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି ଲୋକରେ ମନୁଷ୍ୟ ଛଅ ମାସରେ ଯାହା ପାଉଥାଏ, ସେହି ଫଳ ପୁଷ୍କରେ ନିଶ୍ଚୟ ମିଳେ—ଯଦି ମନ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ନିବିଷ୍ଟ ଥାଏ।

Verse 99

तीर्थानां परमं तीर्थं क्षेत्राणामपि चोत्तमम् । सदा तु पूजितं पूज्यैर्भक्तियुक्तैः पितामहे

ହେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)! ଏହା ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ତୀର୍ଥ ଓ କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ପୂଜ୍ୟଜନ ଏହାକୁ ସଦା ପୂଜନ କରନ୍ତି।

Verse 100

अतः परं प्रवक्ष्यामि सावित्र्या ब्रह्मणा सह । वादो यथानुभूतस्तु परिहासकृतो महान्

ଏବେ ମୁଁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଘଟଣା କହିବି—ସାବିତ୍ରୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ସେଇ ମହାନ୍ ସଂବାଦ, ଯେପରି ଅନୁଭୂତ ହୋଇଥିଲା; ଯଦିଓ ତାହା ପରିହାସରୁ ଉଦ୍ଭବିତ।

Verse 101

सावित्रीगमने सर्वा आगता देवयोषितः । भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्ना विष्णुपत्नी यशस्विनी

ସାବିତ୍ରୀ ଯାତ୍ରା କରିବା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବୀୟ ଯୋଷିତାମାନେ ଆସିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଖ୍ୟାତିରୁ ଜନ୍ମିତ ଯଶସ୍ବିନୀ ବିଷ୍ଣୁପତ୍ନୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 102

आमन्त्रिता सदा लक्ष्मीस्तत्रायाता त्वरान्विता । मदिरा च महाभागा योगनिद्रा विभूतिदा

ଆମନ୍ତ୍ରଣ ମିଳିବାମାତ୍ରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସଦାପରି ତ୍ୱରାସହିତ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ସହିତ ମହାଭାଗା ମଦିରା ଓ ଦିବ୍ୟ ବିଭୂତିଦାତ୍ରୀ ଯୋଗନିଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।

Verse 103

श्रीः कमलालयाभूतिः कीर्तिः श्रद्धा मनस्विनी । पुष्टितुष्टिप्रदा या तु देव्या एताः समागताः

ଶ୍ରୀ—କମଳାଳୟା କମଳା—ସମୃଦ୍ଧି, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ମନସ୍ବିନୀ ଶ୍ରଦ୍ଧା; ଏବଂ ପୁଷ୍ଟି-ତୁଷ୍ଟି ପ୍ରଦାନକାରିଣୀ ଦେବୀ ସହ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟଶକ୍ତି ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 104

सती या दक्षतनया उमेति पार्वती शुभा । त्रैलोक्यसुंदरी देवी स्त्रीणां सौभाग्यदायिनी

ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ସତୀ ଯେ, ସେଇ ଉମା ନାମରେ ଶୁଭା ପାର୍ବତୀ; ତ୍ରିଲୋକସୁନ୍ଦରୀ ଦେବୀ, ଯିଏ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସୌଭାଗ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 105

जया च विजया चैव मधुच्छंदामरावती । सुप्रिया जनकांता च सावित्र्या मंदिरे शुभे

ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଶୁଭ ମନ୍ଦିରରେ ଜୟା ଓ ବିଜୟା, ତଥା ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା ଓ ଅମରାବତୀ; ସୁପ୍ରିୟା ଓ ଜନକାନ୍ତା ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 106

गौर्या सह समायातास्सुवेषा भरणान्विताः । पुलोमदुहिता चैव शक्राणी च सहाप्सराः

ଗୌରୀଙ୍କ ସହ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସୁନ୍ଦର ବେଶରେ, ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ ଆସିଲେ; ପୁଲୋମାଙ୍କ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହ ଶକ୍ରାଣୀ (ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ) ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।

Verse 107

स्वाहा चापि स्वधाऽऽयाता धूमोर्णा च वरानना । यक्षी तु राक्षसी चैव गौरी चैव महाधना

ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଧୂମୋର୍ଣ୍ଣା ଓ ବରାନନା (ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ) ମଧ୍ୟ; ଯକ୍ଷୀ ଓ ରାକ୍ଷସୀ; ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ଧନବତୀ ଗୌରୀ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 108

मनोजवा वायुपत्नी ऋद्धिश्च धनदप्रिया । देवकन्यास्तथाऽऽयाता दानव्यो दनुवल्लभाः

ମନୋଜବା—ବାୟୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ—ଏବଂ ଧନଦ (କୁବେର)ଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଋଦ୍ଧି ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ଦେବକନ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ, ଏବଂ ଦନୁଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଦାନବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।

Verse 109

सप्तर्षीणां महापत्न्य ऋषीणां च वरांगनाः । एवं भगिन्यो दुहिता विद्याधरीगणास्तथा

ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ ମହାପତ୍ନୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଙ୍ଗନାମାନେ; ଏହିପରି ଭଗିନୀ ଓ କନ୍ୟାମାନେ, ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଧରୀ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।

Verse 110

राक्षस्यः पितृकन्याश्च तथान्या लोकमातरः । वधूभिः सस्नुषाभिश्च सावित्री गंतुमिच्छति

ରାକ୍ଷସୀ ନାରୀମାନେ, ପିତୃମାନଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ‘ଲୋକମାତା’ମାନେ—ବଧୂ ଓ ପୌତ୍ରବଧୂମାନଙ୍କ ସହ—ସାବିତ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।

Verse 111

अदित्याद्यास्तथा सर्वा दक्षकन्यास्समागताः । ताभिः परिवृता साध्वी ब्रह्माणी कमलालया

ଅଦିତି ଆଦି ଦକ୍ଷଙ୍କ ସମସ୍ତ କନ୍ୟାମାନେ ସେଠାରେ ସମାଗତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତା, କମଳାଳୟା ସାଧ୍ବୀ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ (ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପତ୍ନୀ) ସେଠାରେ ବିରାଜିତ ଥିଲେ।

Verse 112

काचिन्मोदकमादाय काचिच्छूर्पं वरानना । फलपूरितमादाय प्रयाता ब्रह्मणोंतिकम्

ଜଣେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ ମୋଦକ ନେଲେ, ଅନ୍ୟଜଣେ ଶୂର୍ପ (ଛାଜ) ନେଲେ। ଫଳରେ ପୂରିତ ଅର୍ପଣ ନେଇ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 113

आढकीः सह निष्पावा गृहीत्वान्यास्तथापरा । दाडिमानि विचित्राणि मातुलिंगानि शोभना

କେହି ଆଢକୀ ସହ ନିଷ୍ପାବ ନେଲେ; ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଚିତ୍ର ଦାଡିମ (ଡାଲିମ୍ବ) ଓ ଶୋଭନ ମାତୁଲିଙ୍ଗ (ବିଜୋରା ଲେମ୍ବୁ) ନେଇ ଆସିଲେ।

Verse 114

करीराणि तथा चान्या गृहीत्वा कमलानि च । कौसुंभकं जीरकं च खर्जूरमपरा तथा

ଅନ୍ୟ ଜଣେ ନାରୀ କରୀର ଫଳ ଓ କମଳ ନେଲେ; ଆଉ ଜଣେ କୌସୁମ୍ଭକ, ଜୀରକ ଓ ଖର୍ଜୂର (ଖଜୁର) ମଧ୍ୟ ନେଲେ।

Verse 115

उत्तमान्यपरादाय नालिकेराणि सर्वशः । द्राक्षयापूरितं काचित्पात्रं शृंगाटकं तथा

ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଉତ୍ତମ ଦ୍ରବ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ—ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ନଡ଼ିଆ, ଦ୍ରାକ୍ଷାରେ ପୂରିତ ଏକ ପାତ୍ର, ଏବଂ ସହିତ ଶୃଙ୍ଗାଟକ (ସିଂଘାଡ଼ା) ମଧ୍ୟ।

Verse 116

कर्पूराणि विचित्राणि जंबूकानि शुभानि च । अक्षोटामलकान्गृह्य जंबीराणि तथापरा

କେହି ବିଚିତ୍ର ପ୍ରକାରର କର୍ପୂର, ଶୁଭ ଜମ୍ବୂକ (ବେର) ଫଳ, ଏବଂ ଅଖରୋଟ ଓ ଆମଳକୀ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଅନ୍ୟେ ତଦ୍ରୂପ ଜମ୍ବୀର (ଲେମ୍ବୁ/ସିଟ୍ରନ) ନେଲେ।

Verse 117

बिल्वानि परिपक्वानि चिपिटानि वरानना । कार्पासतूलिकाश्चान्या वस्त्रं कौसुंभकं तथा

ହେ ସୁମୁଖୀ, ସେଠାରେ ପକ୍କ ବିଲ୍ୱଫଳ ଓ ଚିପିଟ (ଚପଟା ପକ୍ୱାନ୍ନ) ଥିଲା; ଅନ୍ୟେ କପାସର ତୂଳିକା ଏବଂ କୁସୁମ-ରଞ୍ଜିତ (କେଶରିଆ) ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଣିଲେ।

Verse 118

एवमाद्यानि चान्यानि कृत्वा शूर्पे वराननाः । सावित्र्या सहिताः सर्वाः संप्राप्ताः सहसा शुभाः

ଏଭଳି ପ୍ରଥମ ବିଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ସୁମୁଖୀ ଶୁଭ ନାରୀମାନେ ସାବିତ୍ରୀ ସହିତ ସହସା ଶୂର୍ପ (ସୂପ/ମୁରା) ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 119

सावित्रीमागतां दृष्ट्वा भीतस्तत्र पुरंदरः । अधोमुखः स्थितो ब्रह्मा किमेषा मां वदिष्यति

ସାବିତ୍ରୀ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି ସେଠାରେ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଅଧୋମୁଖ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ାଇ, ମନେ ଭାବିଲେ—“ଏହି ମୋତେ କ’ଣ କହିବ?”

Verse 120

त्रपान्वितौ विष्णुरुद्रौ सर्वे चान्ये द्विजातयः । सभासदस्तथा भीतास्तथा चान्ये दिवौकसः

ସେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ଲଜ୍ଜାନ୍ୱିତ ହେଲେ; ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ତେଣୁହିଁ। ସଭାସଦମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟଲୋକବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ହେଲେ।

Verse 121

पुत्राः पौत्रा भागिनेया मातुला भ्रातरस्तथा । ऋभवो नाम ये देवा देवानामपि देवताः

ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର, ଭଗିନୀପୁତ୍ର, ମାତୁଳ ଏବଂ ଭ୍ରାତାମାନେ—ତଥା ‘ଋଭୁ’ ନାମକ ସେହି ଦେବମାନେ, ଯେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦେବତା।

Verse 122

वैलक्ष्येवस्थिताः सर्वे सावित्री किं वदिष्यति । ब्रह्मपार्श्वे स्थिता तत्र किंतु वै गोपकन्यका

ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ଯେନ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଦାଉଁଥିଲେ—ସାବିତ୍ରୀ କଣ କହିପାରିବେ? କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖରେ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ଗୋପକନ୍ୟା ଦାଉଁଥିଲା।

Verse 123

मौनीभूता तु शृण्वाना सर्वेषां वदतां गिरः । अद्ध्वर्युणा समाहूता नागता वरवर्णिनी

ସେ ମୌନ ରହି ସମସ୍ତଙ୍କ କଥା ଶୁଣୁଥିଲା। ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଡାକିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣା ନାରୀ ଆସିଲା ନାହିଁ।

Verse 124

शक्रेणान्याहृताभीरा दत्ता सा विष्णुना स्वयम् । अनुमोदिता च रुद्रेण पित्राऽदत्ता स्वयं तथा

ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଅନ୍ୟତ୍ରରୁ ଆଣିଥିବା ସେହି ଅଭୀରା ନାରୀକୁ ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ ବିବାହାର୍ଥେ ଦାନ କଲେ। ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତା ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 125

कथं सा भविता यज्ञे समाप्तिं वा व्रजेत्कथम् । एवं चिंतयतां तेषां प्रविष्टा कमलालया

“ସେ ଯଜ୍ଞରେ କିପରି ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କିପରି ସମାପ୍ତିକୁ ପହଞ୍ଚିବ?” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ କମଳାଳୟା ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀ ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 126

वृतो ब्रह्मासदस्यैस्तु ऋत्विग्भिर्दैवतैस्तथा । हूयंते चाग्नयस्तत्र ब्राह्मणैर्वैदपारगैः

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ସଭାସଦ, ଋତ୍ୱିଜ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହେଲେ। ସେଠାରେ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି ହବି ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 127

पत्नीशालास्थिता गोपी सैणशृंगा समेखला । क्षौमवस्त्रपरीधाना ध्यायंती परमं पदम्

ପତ୍ନୀଶାଳାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସେଇ ଗୋପୀ—ଶୃଙ୍ଗ-ଆଭୂଷଣ ଓ ମେଖଳା ଧାରଣ କରି, କ୍ଷୌମବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି—ପରମ ପଦକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 128

पतिव्रता पतिप्राणा प्राधान्ये च निवेशिता । रूपान्विता विशालाक्षी तेजसा भास्करोपमा

ସେ ପତିବ୍ରତା, ପତିକୁ ହିଁ ପ୍ରାଣ ଭାବେ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ; ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଓ ଗରିମାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ରୂପବତୀ, ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।

Verse 129

द्योतयंती सदस्तत्र सूर्यस्येव यथा प्रभा । ज्वलमानं तथा वह्निं श्रयंते ऋत्विजस्तथा

ସେଠାରେ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ପରି ସଭାକୁ ଦ୍ୟୋତିତ କଲେ; ଏବଂ ସେହିପରି ଋତ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୱଳମାନ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିର ଶରଣ ନେଲେ।

Verse 130

पशूनामिह गृह्णाना भागं स्वस्व चरोर्मुदा । यज्ञभागार्थिनो देवा विलंबाद्ब्रुवते तदा

ଏଠାରେ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପଶୁ ଓ ଚରୁର ନିଜନିଜ ଭାଗ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ; ଯଜ୍ଞଭାଗ ଆକାଙ୍କ୍ଷୀ ଦେବମାନେ ବିଳମ୍ବରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ତେବେ କହିଲେ।

Verse 131

कालहीनं न कर्तव्यं कृतं न फलदं यतः । वेदेष्वेवमधीकारो दृष्टः सर्वैर्मनीषिभिः

ଅକାଳରେ କୌଣସି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଋତୁ-କାଳ ବିନା କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏପରି ଅଧିକାର ଓ କାଳନିୟମ ବେଦରେ ଦେଖାଯାଏ—ସମସ୍ତ ମନୀଷୀମାନେ ଏହାକୁ ମାନିଛନ୍ତି।

Verse 132

प्रावर्ग्ये क्रियमाणे तु ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । क्षीरद्वयेन संयुक्त शृतेनाध्वर्युणा तथा

ବେଦପାରଗ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରାବର୍ଗ୍ୟ କ୍ରିୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ପ୍ରକାର କ୍ଷୀର ସହ ଯୁକ୍ତ କରି ଶିଧାଇଥିବା ହବି ତିଆରି କଲେ।

Verse 133

उपहूतेनागते न चाहूतेषु द्विजन्मसु । क्रियमाणे तथा भक्ष्ये दृष्ट्वा देवी रुषान्विता

ଆମନ୍ତ୍ରିତ ଅତିଥି ନ ଆସିବାକୁ, ଏବଂ ଅନାମନ୍ତ୍ରିତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦେବୀ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 134

उवाच देवी ब्रह्माणं सदोमध्ये तु मौनिनम् । किमेतद्युज्यते देव कर्तुमेतद्विचेष्टितम्

ସଭାମଧ୍ୟରେ ମୌନ ହୋଇ ବସିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେବୀ କହିଲେ—“ହେ ଦେବ! ଏହା କ’ଣ? ଏପରି ବିଚିତ୍ର ଆଚରଣ କରିବା କିପରି ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ?”

Verse 135

मां परित्यज्य यत्कामात्कृतवानसि किल्बिषम् । न तुल्या पादरजसा ममैषा या शिरः कृता

କାମବଶରେ ତୁମେ ମୋତେ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ପାପ କରିଛ। ତୁମେ ନମାଇଥିବା ମୋ ଶିର ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଦରଜ ସମାନ ନୁହେଁ।

Verse 136

यद्वदंति जनास्सर्वे संगताः सदसि स्थिताः । आज्ञामीश्वरभूतानां तां कुरुष्व यदीच्छसि

ସଭାରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ବସିଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଯାହା କହୁଛନ୍ତି—ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରିଲେ ସେହି ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କର; ତାହା ଈଶ୍ୱରତୁଲ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପରି।

Verse 137

भवता रूपलोभेन कृतं लोकविगर्हितम् । पुत्रेषु न कृता लज्जा पौत्रेषु च न ते प्रभो

ରୂପଲୋଭରେ ତୁମେ ଲୋକନିନ୍ଦିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ। ହେ ପ୍ରଭୋ, ପୁଅମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଲଜ୍ଜା କଲ ନାହିଁ, ନାତିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 138

कामकारकृतं मन्य एतत्कर्मविगर्हितम् । पितामहोसि देवानामृषीणां प्रपितामहः

ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି କର୍ମ କାମବଶରେ କରାଯାଇଛି, ତେଣୁ ଏହା ନିନ୍ଦନୀୟ। ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କ ପିତାମହ ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ।

Verse 139

कथं न ते त्रपा जाता आत्मनः पश्यतस्तनुम् । लोकमध्ये कृतं हास्यमहं चापकृता प्रभो

ନିଜ ଦେହକୁ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଲଜ୍ଜା କିପରି ହେଲା ନାହିଁ? ଲୋକମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ମୋତେ ହାସ୍ୟପାତ୍ର କରି, ମୋର ଅପକାର କଲ, ହେ ପ୍ରଭୋ।

Verse 140

यद्येष ते स्थिरो भावस्तिष्ठ देव नमोस्तुते । अहं कथं सखीनां तु दर्शयिष्यामि वै मुखम्

ଯଦି ତୁମର ଏହି ସଙ୍କଳ୍ପ ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼, ତେବେ ହେ ଦେବ, ଏଠାରେ ରୁହ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସଖୀମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁହଁ କିପରି ଦେଖାଇବି?

Verse 141

भर्त्रा मे विधृता पत्नी कथमेतदहं वदे । ब्रह्मोवाच । ऋत्विग्भिस्त्वरितश्चाहं दीक्षाकालादनंतरम्

“ମୋ ଭର୍ତ୍ତା ମୋର ପତ୍ନୀକୁ ନେଇଗଲେ—ଏ କଥା ମୁଁ କିପରି କହିବି?” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ତ୍ୱରାରେ ଦୀକ୍ଷାକାଳ ପରେ ସତ୍ୱରେ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଅଗ୍ରସର ହେଲି।”

Verse 142

पत्नीं विना न होमोत्र शीघ्रं पत्नीमिहानय । शक्रेणैषा समानीता दत्तेयं मम विष्णुना

ପତ୍ନୀ ବିନା ଏଠାରେ ହୋମ ହୁଏନାହିଁ; ଶୀଘ୍ର ମୋ ପତ୍ନୀକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ। ଏହାକୁ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଣିଛି; ଏହାକୁ ବିଷ୍ଣୁ ମୋତେ ଦାନ କରିଛନ୍ତି।

Verse 143

गृहीता च मया सुभ्रु क्षमस्वैतं मया कृतम् । न चापराधं भूयोन्यं करिष्ये तव सुव्रते

ହେ ସୁଭ୍ରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛି—ମୋର ଏହି କୃତ୍ୟକୁ କ୍ଷମା କର। ହେ ସୁବ୍ରତେ, ତୁମ ପ୍ରତି ଆଉ କୌଣସି ଅପରାଧ ମୁଁ କରିବି ନାହିଁ।

Verse 144

पादयोः पतितस्तेहं क्षमस्वेह नमोस्तुते । पुलस्त्य उवाच । एवमुक्ता तदा क्रुद्धा ब्रह्माणं शप्तुमुद्यता

ମୁଁ ତୁମ ପାଦଦ୍ୱୟରେ ପତିତ; ଏଠାରେ ମୋତେ କ୍ଷମା କର—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଏଭଳି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା।

Verse 145

यदि मेस्ति तपस्तप्तं गुरवो यदि तोषिताः । सर्वब्रह्मसमूहेषु स्थानेषु विविधेषु च

ଯଦି ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ତପ କରିଥାଏ ଏବଂ ମୋର ଗୁରୁମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସଭାରେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବଳ ହେଉ।

Verse 146

नैव ते ब्राह्मणाः पूजां करिष्यंति कदाचन । ॠते तु कार्तिकीमेकां पूजां सांवत्सरीं तव

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କେବେବି ତୁମ ପୂଜା କରିବେ ନାହିଁ; କେବଳ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏକଥର—ତୁମ ବାର୍ଷିକ ପୂଜା—ସେମାନେ କରିବେ।

Verse 147

करिष्यंति द्विजाः सर्वे मर्त्या नान्यत्र भूतले । एतद्ब्रह्माणमुक्त्वाह शतक्रतुमुपस्थितम्

ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ମର୍ତ୍ତ୍ୟରୂପେ ଏହି କର୍ମ କରିବେ; ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ୟତ୍ର ନୁହେଁ। ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହି ସେ ନିକଟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 148

भोभोः शक्र त्वयानीता आभीरी ब्रह्मणोंतिकम् । यस्मात्ते क्षुद्रकं कर्म तस्मात्वं लप्स्यसे फलम्

ହେ ଶକ୍ର! ତୁମେ ଏହି ଆଭୀରୀ ନାରୀକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆଣିଛ। ତୁମ କର୍ମ ନୀଚ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ଥିବାରୁ, ତାହାର ଫଳ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ପାଇବ।

Verse 149

यदा संग्राममध्ये त्वं स्थाता शक्र भविष्यसि । तदा त्वं शत्रुभिर्बद्धो नीतः परमिकां दशाम्

ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧମଧ୍ୟରେ ତୁମେ, ହେ ଶକ୍ର, ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବ, ସେତେବେଳେ ଶତ୍ରୁମାନେ ତୁମକୁ ବାନ୍ଧି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ନେଇଯିବେ।

Verse 150

अकिंचनो नष्टसत्वः शत्रूणां नगरे स्थितः । पराभवं महत्प्राप्य न चिरादेव मोक्ष्यसे

ତୁମେ ଧନହୀନ ଓ ସାହସହୀନ ହୋଇ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନଗରେ ରହିବ। ମହା ପରାଜୟ ଭୋଗି ମଧ୍ୟ ଅଚିରେ ତୁମେ ମୁକ୍ତ ହେବ।

Verse 151

शक्रं शप्त्वा तदा देवी विष्णुं वाक्यमथाब्रवीत् । भृगुवाक्येन ते जन्म यदा मर्त्ये भविष्यति

ତେବେ ଦେବୀ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)କୁ ଶାପ ଦେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଭୃଗୁଙ୍କ ବଚନରେ ଯେତେବେଳେ ତୁମ ଜନ୍ମ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ହେବ…”

Verse 152

भार्यावियोगजं दुःखं तदा त्वं तत्र भोक्ष्यसे । हृता ते शत्रुणा पत्नी परे पारो महोदधेः

ସେଠାରେ ତୁମେ ପତ୍ନୀ-ବିୟୋଗଜନିତ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବ। ଶତ୍ରୁ ତୁମ ପତ୍ନୀକୁ ମହାସମୁଦ୍ରର ପାର ତଟକୁ ହରିନେଇଛି।

Verse 153

न च त्वं ज्ञास्यसे नीतां शोकोपहतचेतनः । भ्रात्रा सह परं कष्टामापदं प्राप्य दुःखितः

ଶୋକରେ ଆହତ ଚିତ୍ତ ହେତୁ ତୁମେ ତାକୁ କେଉଁଠି ନେଇଗଲେ ବୋଲି ଜାଣିପାରିବ ନାହିଁ। ଭ୍ରାତା ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଆପଦା ପାଇ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବ।

Verse 154

यदा यदुकुले जातः कृष्णसंज्ञो भविष्यसि । पशूनां दासतां प्राप्य चिरकालं भ्रमिष्यसि

ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଯଦୁକୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ‘କୃଷ୍ଣ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ, ସେତେବେଳେ ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦାସତ୍ୱ ପାଇ ଦୀର୍ଘକାଳ ଭ୍ରମଣ କରିବ।

Verse 155

तदाह रुद्रं कुपिता यदा दारुवने स्थितः । तदा त ॠषयः क्रुद्धाः शापं दास्यंति वै हर

ତେବେ ଦାରୁବନରେ ଅବସ୍ଥିତ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲା। ସେହି ସମୟରେ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ହେ ହର, ଶାପ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 156

भोभोः कापालिक क्षुद्र स्त्रीरस्माकं जिहीर्षसि । तदेतद्दर्पितं तेद्य भूमौ लिगं पतिष्यति

ହେ ହେ, ହେ ନିଚ କାପାଳିକ! ତୁମେ ଆମ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ହରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ତେଣୁ ଆଜି ତୋର ଏହି ଦର୍ପିତ ଲିଙ୍ଗ ଭୂମିରେ ପଡିବ!

Verse 157

विहीनः पौरुषेण त्वं मुनिशापाच्च पीडितः । गंगाद्वारे स्थिता पत्नी सा त्वामाश्वासयिष्यति

ତୁମେ ପୌରୁଷଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ ମୁନିଙ୍କ ଶାପରେ ପୀଡିତ ହେବ। ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ତୁମ ପତ୍ନୀ ତୁମକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବ।

Verse 158

अग्ने त्वं सर्वभक्षोसि पूर्वं पुत्रेण मे कृतः । भृगुणा धर्मनित्येन कथं दग्धं दहाम्यहम्

ହେ ଅଗ୍ନି! ତୁମେ ସର୍ବଭକ୍ଷକ, ତଥାପି ପୂର୍ବେ ମୋ ପୁତ୍ର—ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭୃଗୁ—ତୁମକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ଯାହା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି, ମୁଁ ତାହାକୁ ପୁଣି କିପରି ଦହିବି?

Verse 159

जातवेदस्स रुद्रस्त्वां रेतसा प्लावयिष्यति । अमेध्येषु च ते जिह्वा अधिकं प्रज्वलिष्यति

ସେ ଜାତବେଦା ରୁଦ୍ର ତୁମକୁ ନିଜ ରେତସାରେ ପ୍ଲାବିତ କରିବେ; ଏବଂ ଅମେଧ୍ୟ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତୁମ ଜିଭା ଆହୁରି ଅଧିକ ଜ୍ୱଳିବ।

Verse 160

ब्राह्मणानृत्विजः सर्वान्सावित्री वै शशाप ह । प्रतिग्रहार्थाग्निहोत्रो वृथाटव्याश्रयास्तथा

ସାବିତ୍ରୀ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ତୁମମାନଙ୍କର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାଦି ଯଜ୍ଞ କେବଳ ଦାନ-ପ୍ରତିଗ୍ରହ ପାଇଁ ହେଉ; ଏବଂ ବ୍ୟର୍ଥରେ ତୁମେ ବନାଶ୍ରୟୀ ହେଉ।”

Verse 161

सदा तीर्थानि क्षेत्राणि लोभादेव भजिष्यथ । परान्नेषु सदा तृप्ता अतृप्तास्स्वगृहेषु च

ଲୋଭବଶେ ତୁମେ ସଦା ତୀର୍ଥ ଓ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରମାନେ ଭ୍ରମଣ କରିବ; ପରର ଅନ୍ନରେ ସଦା ତୃପ୍ତ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଘରେ ସଦା ଅତୃପ୍ତ ରହିବ।

Verse 162

अयाज्ययाजनं कृत्वा कुत्सितस्य प्रतिग्रहम् । वृथाधनार्जनं कृत्वा व्ययं चैव तथा वृथा

ଅଯାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜନ କରି, କୁତ୍ସିତ ଲୋକଠାରୁ ଦାନ-ପ୍ରତିଗ୍ରହ ନେଇ, ବ୍ୟର୍ଥରେ ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଏବଂ ସେହିପରି ବ୍ୟର୍ଥରେ ତାହା ବ୍ୟୟ କରି—

Verse 163

प्रेतानां तेन प्रेतत्वं भविष्यति न संशयः । एवं शक्रं तथा विष्णुं रुद्रं वै पावकं तथा

ସେହି କାରଣରୁ ସେହି ପ୍ରେତମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେତତ୍ୱ ନିଶ୍ଚୟ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହିପରି ସେ ଶକ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ପାବକ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ।

Verse 164

ब्रह्माणं ब्राह्मणांश्चैव सर्वांस्तानाशपद्रुषा । शापं दत्वा तथा तेषां निष्क्रांता सदसस्तथा

କ୍ରୋଧରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏବଂ ସେହି ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ; ଶାପ ଦେଇ ସେ ସଭାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 165

ज्येष्ठं पुष्करमासाद्य तदा सा च व्यवस्थिता । लक्ष्मीं प्राह सतीं तां च शक्रभार्यां वराननाम्

ପୁଷ୍କରରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେ ସେଠାରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି, ଶକ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସତୀ ଓ ସୁମୁଖୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 166

युवतीस्तास्तथोवाच नात्र स्थास्यामि संसदि । तत्र चाहं गमिष्यामि यत्र श्रोष्ये न च ध्वनिम्

ତାପରେ ସେ ସେହି ଯୁବତୀମାନଙ୍କୁ କହିଲା—“ମୁଁ ଏହି ସଭାରେ ରହିବି ନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ କୌଣସି ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବି ନାହିଁ, ସେଠାକୁ ଯିବି।”

Verse 167

ततस्ताः प्रमदाः सर्वाः प्रयाताः स्वनिकेतनम् । सावित्री कुपिता तासामपि शापाय चोद्यता

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ନିଜ-ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲେ। ସାବିତ୍ରୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା।

Verse 168

यस्मान्मां तु परित्यज्य गतास्ता देवयोषितः । तासामपि तथा शापं प्रदास्ये कुपिता भृशम्

ଯେହେତୁ ସେ ଦେବୟୋଷିତମାନେ ମୋତେ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଚାଲିଗଲେ, ତେଣୁ ମୁଁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଶାପ ଦେବି।

Verse 169

नैकत्रवासो लक्ष्म्यास्तु भविष्यति कदाचन । क्षुद्रा सा चलचित्ता च मूर्खेषु च वसिष्यति

ଲକ୍ଷ୍ମୀ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏକେ ସ୍ଥାନରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହନ୍ତି ନାହିଁ। ସେ କ୍ଷୁଦ୍ରସ୍ୱଭାବା ଓ ଚଞ୍ଚଳଚିତ୍ତା ହୋଇ ମୂର୍ଖମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ବାସ କରିବେ।

Verse 170

म्लेच्छेषु पार्वतीयेषु कुत्सिते कुत्सिते तथा । मूर्खेषु चावलिप्तेषु अभिशप्ते दुरात्मनि

ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପର୍ବତବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ନିନ୍ଦିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—ପୁନଃ ନିନ୍ଦିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ; ମୂର୍ଖ ଓ ଅହଂକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଶାପଗ୍ରସ୍ତ ଦୁରାତ୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।

Verse 171

एवंविधे नरे स्यात्ते वसतिः शापकारिता । शापं दत्वा ततस्तस्या इंद्राणीमशपत्ततदा

ଏପରି ପ୍ରକାରର ନର ପାଇଁ ତୋର ବାସସ୍ଥାନ ହିଁ ଶାପର କାରଣ ହେବ। ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇ ସେ ସେହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀକୁ ମଧ୍ୟ ଶାପିତ କଲା।

Verse 172

ब्रह्महत्या गृहीतेंद्रे पत्यौ ते दुःखभागिनि । नहुषापहृते राज्ये दृष्ट्वा त्वां याचयिष्यति

ହେ ଦୁଃଖଭାଗିନୀ! ଯେତେବେଳେ ତୋର ପତି ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରେ ଗ୍ରସ୍ତ ହେବ ଏବଂ ନହୁଷ ରାଜ୍ୟ ଅପହରଣ କରିବ, ସେତେବେଳେ ସେ ତୋତେ ଦେଖି ତୋ ପାଖରେ ଯାଚନା କରିବ।

Verse 173

अहमिंद्रः कथं चैषा नोपस्थास्यति बालिशा । सर्वान्देवान्हनिष्यामि न लप्स्येहं शचीं यदि

ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର—ଏହି ମୂର୍ଖା ସ୍ତ୍ରୀ କିପରି ମୋ ପାଖକୁ ନ ଆସିବ? ଯଦି ଏଠାରେ ମୋତେ ଶଚୀ ନ ମିଳେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ବଧ କରିଦେବି।

Verse 174

नष्टा त्वं च तदा त्रस्ता वाक्पतेर्दुःखिता गृहे । वसिष्यसे दुराचारे मम शापेन गर्विते

ସେତେବେଳେ ତୁ ନଷ୍ଟପ୍ରାୟ ଓ ଭୀତ ହୋଇ ବାକ୍ପତିଙ୍କ ଘରେ ଦୁଃଖରେ ବସିବୁ। ହେ ଦୁରାଚାରିଣୀ, ହେ ଗର୍ବିତେ! ମୋ ଶାପରେ ତୁ ସେଠାରେ ହିଁ ରହିବୁ।

Verse 175

देवभार्यासु सर्वासु तदा शापमयच्छत । न चापत्यकृतां प्रीतिमेताः सर्वा लभिष्यथ

ତେବେ ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନଜନିତ ପ୍ରୀତିର ଆନନ୍ଦ ଲଭିବେ ନାହିଁ।”

Verse 176

दह्यमाना दिवारात्रौ वंध्याशब्देन दूषिताः । गौर्य्यप्येवं तदा शप्ता सावित्र्या वरवर्णिनी

ଦିନରାତି ଦହିଯାଉଥିବା, ‘ବନ୍ଧ୍ୟା’ ଶବ୍ଦର ଅପମାନରେ ଦୂଷିତ; ସେହିପରି ସମୟରେ ଗୌରୀ ମଧ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣା ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 177

रुदमाना तु सा दृष्टा विष्णुना च प्रसादिता । मा रोदीस्त्वं विशालाक्षि एह्यागच्छ सदा शुभे

ତାଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ କୃପାକରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ—“କାନ୍ଦନି, ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି; ଆ, ନିକଟକୁ ଆ, ହେ ସଦା ଶୁଭେ।”

Verse 178

प्रविश्य च सभां देहि मेखलां क्षौमवाससी । गृहाण दीक्षां ब्रह्माणि पादौ च प्रणमामि ते

“ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମୋତେ ମେଖଳା ଓ କ୍ଷୌମବସ୍ତ୍ର ଦିଅ। ହେ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ, ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କର; ମୁଁ ତୁମ ପାଦକୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।”

Verse 179

एवमुक्ताऽब्रवीदेनं न करोमि वचस्तव । तत्र चाहं गमिष्यामि यत्र श्रोष्ये न वै ध्वनिम्

ଏପରି କୁହାଯାଇଲା ପରେ ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମ କଥା ମାନିବି ନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଧ୍ୱନି ମୁଁ ଶୁଣିବି ନାହିଁ, ସେଠାକୁ ମୁଁ ଯିବି।”

Verse 180

एतावदुक्त्वा सारुह्य तस्मात्स्थानद्गिरौ स्थिता । विष्णुस्तदग्रतः स्थित्वा बध्वा च करसंपुटं

ଏତିକି କହି ସେ ଦେବୀ ସେହି ସ୍ଥାନର ପର୍ବତରେ ଆରୋହଣ କରି ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲେ। ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 181

तुष्टाव प्रणतो भूत्वा भक्त्या परमया स्थितः । विष्णुरुवाच । सर्वगा सर्वभूतेषु द्रष्टव्या सर्वतोद्भुता

ସ୍ତୁତି କରି ପ୍ରଣାମ କରି ପରମ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—“ସେ ଶକ୍ତି ସର୍ବଗା, ସମସ୍ତ ଭୂତରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ; ସର୍ବତ୍ର ଦର୍ଶନଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ଅଦ୍ଭୁତ।”

Verse 182

सदसच्चैव यत्किंचिद्दृश्यं तन्न विना त्वया । तथापि येषु स्थानेषु द्रष्टव्या सिद्धिमीप्सुभिः

ଦୃଶ୍ୟ ଯାହା କିଛି—ସତ୍ ହେଉ କି ଅସତ୍—ତୁମ ବିନା ତାହା ନାହିଁ। ତଥାପି ସିଦ୍ଧି ଆକାଂକ୍ଷୀମାନେ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ଅବଶ୍ୟ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 183

स्मर्तव्या भूमिकामैर्वा तत्प्रवक्ष्यामि तेग्रतः । सावित्री पुष्करे नाम तीर्थानां प्रवरे शुभे

କିମ୍ବା ସାଧନାର ଭୂମିକା ଆକାଂକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ କହୁଛି—ପୁଷ୍କରର ‘ସାବିତ୍ରୀ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ, ଶୁଭ ଏବଂ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 184

वाराणस्यां विशालाक्षी नैमिषे लिंगधारिणी । प्रयागे ललितादेवी कामुका गंधमादने

ବାରାଣସୀରେ ସେ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ; ନୈମିଷରେ ଲିଙ୍ଗଧାରିଣୀ; ପ୍ରୟାଗରେ ଲଲିତାଦେବୀ; ଏବଂ ଗନ୍ଧମାଦନରେ ସେ କାମୁକା ନାମେ ପରିଚିତ।

Verse 185

मानसे कुमुदा नाम विश्वकाया तथांबरे । गोमंते गोमती नाम मंदरे कामचारिणी

ମାନସସରୋବରେ ସେ ‘କୁମୁଦା’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଆକାଶରେ ‘ବିଶ୍ୱକାୟା’ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ଗୋମନ୍ତରେ ସେ ‘ଗୋମତୀ’; ମନ୍ଦରେ ‘କାମଚାରିଣୀ’—ଇଚ୍ଛାମତେ ବିଚରଣକାରିଣୀ—ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 186

मदोत्कटा चैत्ररथे जयंती हस्तिनापुरे । कान्यकुब्जे तथा गौरी रंभा मलयपर्वते

ଚୈତ୍ରରଥେ ସେ ‘ମଦୋତ୍କଟା’ ଭାବେ ପୂଜିତ; ହସ୍ତିନାପୁରେ ‘ଜୟନ୍ତୀ’। ଏହିପରି କାନ୍ୟକୁବ୍ଜେ ‘ଗୌରୀ’ ଏବଂ ମଲୟପର୍ବତେ ‘ରମ୍ଭା’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ।

Verse 187

एकाम्रके कीर्तिमती विश्वा विश्वेश्वरी तथा । कर्णिके पुरुहस्तेति केदारे मार्गदायिका

ଏକାମ୍ରେ ସେ ‘କୀର୍ତ୍ତିମତୀ’ ନାମେ ପରିଚିତ; ଏବଂ ‘ବିଶ୍ୱା’ ଓ ‘ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀ’ ମଧ୍ୟ। କର୍ଣ୍ଣିକାରେ ‘ପୁରୁହସ୍ତା’; କେଦାରେ ‘ମାର୍ଗଦାୟିକା’—ପଥ ପ୍ରଦର୍ଶିନୀ—ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 188

नंदा हिमवतः पृष्टे गोकर्णे भद्रकालिका । स्थाण्वीश्वरे भवानी तु बिल्वके बिल्वपत्रिका

ହିମବତର ପୃଷ୍ଠଦେଶେ ସେ ‘ନନ୍ଦା’ ବୋଲି; ଗୋକର୍ଣ୍ଣେ ‘ଭଦ୍ରକାଳିକା’। ସ୍ଥାଣ୍ୱୀଶ୍ୱରେ ସେ ‘ଭବାନୀ’; ବିଲ୍ୱକେ ‘ବିଲ୍ୱପତ୍ରିକା’ ନାମେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 189

श्रीशैले माधवीदेवी भद्रा भद्रेश्वरी तथा । जया वराहशैले तु कमला कमलालये

ଶ୍ରୀଶୈଳେ ସେ ‘ମାଧବୀଦେବୀ’; ଏବଂ ‘ଭଦ୍ରା’ ଓ ‘ଭଦ୍ରେଶ୍ୱରୀ’ ମଧ୍ୟ। ବରାହଶୈଳେ ସେ ‘ଜୟା’; କମଳାଳୟେ ‘କମଳା’ ନାମେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 190

रुद्रकोट्यां तु रुद्राणी काली कालंजरे तथा । महालिंगे तु कपिला कर्कोटे मंगलेश्वरी

ରୁଦ୍ରକୋଟୀରେ ସେ ଦେବୀ ‘ରୁଦ୍ରାଣୀ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏବଂ କାଳଞ୍ଜରେ ‘କାଳୀ’। ମହାଲିଙ୍ଗେ ‘କପିଳା’ ଓ କର୍କୋଟେ ‘ମଙ୍ଗଳେଶ୍ୱରୀ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ।

Verse 191

शालिग्रामे महादेवी शिवलिंगे जलप्रिया । मायापुर्यां कुमारी तु संताने ललिता तथा

ଶାଳିଗ୍ରାମେ ସେ ‘ମହାଦେବୀ’; ଶିବଲିଙ୍ଗେ ‘ଜଳପ୍ରିୟା’। ମାୟାପୁରୀରେ ସେ ‘କୁମାରୀ’, ଏବଂ ସନ୍ତାନ-ପ୍ରାପ୍ତିରେ ସେଇ ‘ଲଲିତା’ ଭାବେ ପରିଚିତ।

Verse 192

उत्पलाक्षी सहस्राक्षे हिरण्याक्षे महोत्पला । गयायां मंगला नाम विमला पुरुषोत्तमे

ସହସ୍ରାକ୍ଷେ ସେ ‘ଉତ୍ପଲାକ୍ଷୀ’; ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷେ ‘ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷୀ’ ଓ ‘ମହୋତ୍ପଲା’। ଗୟାରେ ସେ ‘ମଙ୍ଗଳା’ ନାମେ, ଏବଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମେ ‘ବିମଳା’ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ।

Verse 193

विपाशायाममोघाक्षी पाटला पुण्यवर्द्धने । नारायणी सुपार्श्वे तु त्रिकूटे भद्रसुंदरी

ବିପାଶା ନଦୀତଟେ ସେ ‘ଅମୋଘାକ୍ଷୀ’; ପୁଣ୍ୟବର୍ଦ୍ଧନେ ‘ପାଟଲା’। ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ପର୍ବତେ ‘ନାରାୟଣୀ’ ଓ ତ୍ରିକୂଟେ ‘ଭଦ୍ରସୁନ୍ଦରୀ’ ଭାବେ ପୂଜିତ।

Verse 194

विपुले विपुला नाम कल्याणी मलयाचले । कोटवी कोटितीर्थे तु सुगंधा माधवीवने

ବିପୁଲେ ସେ ‘ବିପୁଲା’ ନାମେ ପରିଚିତ; ମଲୟାଚଳେ ‘କଲ୍ୟାଣୀ’। କୋଟିତୀର୍ଥେ ‘କୋଟବୀ’ ଓ ମାଧବୀବନେ ‘ସୁଗନ୍ଧା’ ରୂପେ ବିରାଜିତ।

Verse 195

कुब्जाम्रके त्रिसंध्या तु गंगाद्वारे हरिप्रिया । शिवकुंडे शिवानंदा नंदिनी देविकातटे

କୁବ୍ଜାମ୍ରକରେ ସେ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରେ ହରିପ୍ରିୟା; ଶିବକୁଣ୍ଡେ ଶିବାନନ୍ଦା; ଦେବିକା ନଦୀତଟେ ନନ୍ଦିନୀ।

Verse 196

रुक्मिणी द्वारवत्यां तु राधा वृंदावने तथा । देवकी मथुरायां तु पाताले परमेश्वरी

ଦ୍ୱାରବତୀରେ ସେ ରୁକ୍ମିଣୀ; ବୃନ୍ଦାବନରେ ରାଧା; ମଥୁରାରେ ଦେବକୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ପାତାଳରେ ପରମେଶ୍ୱରୀ ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 197

चित्रकूटे तथा सीता विंध्ये विंध्यनिवासिनी । सह्याद्रावेकवीरा तु हरिश्चंद्रे तु चंद्रिका

ଚିତ୍ରକୂଟରେ ସେ ସୀତା; ବିନ୍ଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିନ୍ଧ୍ୟନିବାସିନୀ; ସହ୍ୟାଦ୍ରିରେ ଏକବୀରା; ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 198

रमणा रामतीर्थे तु यमुनायां मृगावती । करवीरे महालक्ष्मी रुमादेवी विनायके

ରାମତୀର୍ଥରେ ସେ ରମଣା; ଯମୁନାତଟେ ମୃଗାବତୀ; କରବୀରରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ; ଏବଂ ବିନାୟକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରୁମାଦେବୀ ଭାବେ ପୂଜିତ।

Verse 199

अरोगा वैद्यनाथे तु महाकाले महेश्वरी । अभया पुष्पतीर्थे तु अमृता विंध्यकंदरे

ବୈଦ୍ୟନାଥରେ ସେ ଅରୋଗା ନାମେ ପରିଚିତ; ମହାକାଳରେ ମହେଶ୍ୱରୀ; ପୁଷ୍ପତୀର୍ଥରେ ଅଭୟା ଦେବୀ; ଏବଂ ବିନ୍ଧ୍ୟ କନ୍ଦରାରେ ଅମୃତା ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 200

मांडव्ये मांडवी देवी स्वाहा माहेश्वरे पुरे । वेगले तु प्रचंडाथ चंडिकामरकंटके

ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ଦେବୀ ମାଣ୍ଡବୀ, ମାହେଶ୍ୱର ପୁରରେ ସ୍ୱାହା; ବେଗଲାରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡା, ଏବଂ ଚଣ୍ଡିକାମରକଣ୍ଟକରେ ତଦ୍ନାମ୍ନୀ ଦେବୀ ବିରାଜିତା।