Adhyaya 8

Verse 1

शेष उवाच । वात्स्यायनमुनिश्रेष्ठ कथा पापप्रणाशिनी । ब्रह्मण्यदेवदेवस्य सर्वधर्मैकरक्षितुः

ଶେଷ କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ! ଏହି କଥା ପାପନାଶିନୀ; ଏହା ଦେବଦେବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟଦେବ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକଙ୍କ ବିଷୟରେ।

Verse 2

राजानं मूर्च्छितं दृष्ट्वा कुंभजन्मा तपोनिधिः । शनैःशनैः करेणाशु पस्पर्शाश्रु जगाद च

ରାଜାଙ୍କୁ ମୂର୍ଛିତ ଦେଖି, କୁମ୍ଭଜନ୍ମା ତପୋନିଧି ମୁନି ଧୀରେ ଧୀରେ ନିଜ ହାତରେ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ; ଏବଂ ଅଶ୍ରୁସହିତ କଥା କହିଲେ।

Verse 3

भो रामाश्वसिहि क्षिप्रं किमर्थमवसीदसि । भवान्दैत्यकुलच्छेत्ता महाविष्णुः सनातनः

ହେ ରାମ, ଶୀଘ୍ର ଧୈର୍ୟ ଧର—କାହିଁକି ତୁମେ ବିଷାଦରେ ଡୁବୁଛ? ତୁମେ ଦୈତ୍ୟକୁଳ-ଛେଦକ, ସନାତନ ମହାବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱୟଂ।

Verse 4

भूतं भव्यं भवच्चैव जगत्स्थास्नु चरिष्णु च । त्वदृते नास्ति संचारी किमर्थमिह मूर्च्छितः

ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ—ଏହି ଜଗତ ମଧ୍ୟ, ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ—ତୁମ ବିନା କିଛି ଚାଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ତୁମେ ଏଠି କାହିଁକି ମୂର୍ଛିତ?

Verse 5

श्रुत्वा वाक्यं महाराजः कुंभजन्मसमीरितम् । उत्तस्थौ विगलन्नेत्र बाष्पपूरितसन्मुखः

କୁମ୍ଭଜନ୍ମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମହାରାଜ ଉଠିଦାଁଡ଼ିଲେ; ନୟନରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରୁଥିଲା ଓ ମୁଖ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂରିତ ଥିଲା।

Verse 6

उवाच दीनदीनं च विस्पष्टाक्षरविस्तरम् । त्रपाभर नमन्मूर्तिर्ब्रह्मद्रोहपराङ्मुखः

ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀନଭାବରେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଅକ୍ଷରରେ ବିସ୍ତୃତ କଥା କହିଲେ; ଲଜ୍ଜାଭାରେ ଦେହ ନମି, ପ୍ରଣାମ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଦ୍ରୋହରୁ ପରାଙ୍ମୁଖ ହେଲେ।

Verse 7

श्रीराम उवाच । अहो मे पश्यता ज्ञानं विमूढस्य दुरात्मनः । यद्ब्राह्मणकुले रूढं हतवान्कामलोलुपः

ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ—ହାୟ! ଜ୍ଞାନ ଥିଲା ସତ୍ତ୍ୱେ ମୁଁ, ମୋହିତ ଓ ଦୁଷ୍ଟମନା, କାମଲୋଲୁପ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁଳରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଜଣେକୁ ହତ୍ୟା କରିଦେଲି।

Verse 8

इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे रघनाथस्यागस्त्योपदेशोनामाष्टमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ, ଶେଷ ଓ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନଙ୍କ ସମ୍ବାଦରେ, ରଘୁନାଥଙ୍କ ରାମ-ଅଶ୍ୱମେଧ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ‘ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଉପଦେଶ’ ନାମକ ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 9

इक्ष्वाकूणां कुले जातु ब्राह्मणो न दुरुक्तिभाक् । ईदृशं कुर्वता कर्म मयैतत्सुकलंकितम्

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କେବେ କଟୁବାକ୍ୟ କହିବାଳା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏପରି କର୍ମ କରି ମୁଁ ଏହି ବଂଶ/ଗୃହକୁ ଭୟଙ୍କର କଳଙ୍କିତ କରିଦେଲି।

Verse 10

ये ब्राह्मणास्तु पूजार्हा दानसम्मानभोजनैः । ते मया निहता विप्राः शरसंघातसंहितैः

ଦାନ, ସମ୍ମାନ ଓ ଅତିଥି-ଭୋଜନଦ୍ୱାରା ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂଜାର୍ହ ଥିଲେ—ସେହି ପୂଜ୍ୟ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ବାଣବର୍ଷାରେ ନିହତ କରିଦେଲି।

Verse 11

कांल्लोकान्नु गमिष्यामि कुंभीपाकोऽपि दुःसहः । न तादृशं तीर्थमस्ति यन्मां पावयितुं क्षमम्

ମୁଁ ଏବେ କେଉଁ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଯିବି? କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକ ମଧ୍ୟ ଅସହ୍ୟ। ମୋତେ ପବିତ୍ର କରିପାରିବା ଏମିତି କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ।

Verse 12

न यज्ञो न तपो दानं न वा चैव व्रतादिकम् । यत्तु वै ब्राह्मणद्रोग्धुर्ममपावनतारकम्

ନ ଯଜ୍ଞ, ନ ତପ, ନ ଦାନ, ନ ବ୍ରତାଦି—କିଛି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପବିତ୍ର କରିପାରିବ ନାହିଁ; କାରଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଦ୍ରୋହର ଅପରାଧ ହିଁ ମୋର ଅପବିତ୍ରତାର ଚିହ୍ନ ହୋଇ ରହିଛି।

Verse 13

यैः कोपितं ब्रह्मकुलं नरैर्निरयगामिभिः । ते नरा बहुशो दुःखं भोक्ष्यंति निरयं गताः

ଯେ ନରକଗାମୀ ଲୋକମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁଳକୁ କ୍ରୋଧିତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯାଇ ପୁନଃପୁନଃ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେ।

Verse 14

वेदा मूलं तु धर्माणां वर्णाश्रमविवेकिनाम् । तन्मूलं ब्राह्मणकुलं सर्ववेदैकशाखिनः

ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମଧର୍ମକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବିବେଚନା କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମର ମୂଳ ବେଦ; ଏବଂ ସେହି ବୈଦିକଧର୍ମର ମୂଳ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁଳ—ବେଦର ଏକମାତ୍ର ଶାଖାରେ ଏକନିଷ୍ଠ।

Verse 15

मूलच्छेत्तुर्ममौद्धत्यात्को लोकोनु भविष्यति । किमद्यकरणीयं वै येन मे हि शिवं भवेत्

ମୋର ଅହଙ୍କାରୋଦ୍ଧତ୍ୟରେ ମୁଁ ମୂଳକୁ ହିଁ ଛେଦିଦେଲି—ଏବେ ମୋର କେମିତି ଗତି ହେବ? ଆଜି ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, ଯେନେ ମୋତେ ସତ୍ୟରେ ଶିବକୃପାର ଶୁଭ ଲାଭ ହେଉ?

Verse 16

शेष उवाच । विलपंतं भृशं रामं राजेंद्रं रघुपुंगवम् । मायामनुष्यवपुषं कुंभजन्माब्रवीद्वचः

ଶେଷ କହିଲେ—ରଘୁକୁଳଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଧିରାଜ ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଲାପ କରୁଥିବାବେଳେ, ମାୟାବଶେ ମନୁଷ୍ୟବପୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କୁମ୍ଭଜନ୍ମା (ଅଗସ୍ତ୍ୟ) ମୁନି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 17

अगस्त्य उवाच । मा विषादं महाधीर कुरु राजन्महामते । न ते ब्राह्मणहत्या स्याद्दुष्टानां नाशमिच्छतः

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ମହାଧୀର, ହେ ମହାମତି ରାଜନ୍, ବିଷାଦ କରନି। ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ନାଶ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ତୁମ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ଦୋଷ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 18

त्वं पुराणः पुमान्साक्षादीश्वरः प्रकृतेः परः । कर्ता हर्ताऽविता साक्षी निर्गुणः स्वेच्छया गुणी

ତୁମେ ହି ଆଦିପୁରୁଷ, ସାକ୍ଷାତ୍ ପରମେଶ୍ୱର, ପ୍ରକୃତିର ପରେ। ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ରକ୍ଷକ ଓ ସାକ୍ଷୀ; ନିର୍ଗୁଣ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ସଗୁଣ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛ।

Verse 19

सुरापो ब्रह्महत्याकृत्स्वर्णस्तेयी महाघकृत् । सर्वे त्वन्नामवादेन पूताः शीघ्रं भवंति हि

ମଦ୍ୟପ, ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଚୋର ଓ ମହାପାପୀ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣମାତ୍ରେ ଶୀଘ୍ର ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି।

Verse 20

इयं देवी जनकजा महाविद्या महामते । यस्याः स्मरणमात्रेण मुक्ता यास्यंति सद्गतिम्

ହେ ମହାମତେ! ଏହି ଦେବୀ—ଜନକନନ୍ଦିନୀ—ମହାବିଦ୍ୟା। ତାଙ୍କର ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ମୁକ୍ତଜନ ପରମ ସଦ୍ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 21

रावणोऽपि न वै दैत्यो वैकुंठे तव सेवकः । ऋषीणां शापतोऽवाप्तो दैत्यत्वं दनुजांतक

ହେ ଦନୁଜାନ୍ତକ! ରାବଣ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତରେ ଦୈତ୍ୟ ନୁହେଁ; ବୈକୁଣ୍ଠରେ ସେ ତୁମ ସେବକ ଥିଲା। ଋଷିମାନଙ୍କ ଶାପରୁ ସେ ଦୈତ୍ୟତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 22

तस्यानुग्रहकर्ता त्वं न तु हंता द्विजन्मनः । एवं संचिंत्य मा भूयो निजं शोचितुमर्हसि

ସେହି ଦ୍ୱିଜ ପ୍ରତି ତୁମେ ଅନୁଗ୍ରହକର୍ତ୍ତା, ହନ୍ତା ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ପୁନଃ ନିଜ ପାଇଁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 23

इति श्रुत्वा ततो वाक्यं रामः परपुरंजयः । उवाच मधुरं वाक्यं गद्गदस्वरभाषितम्

ସେହି କଥା ଶୁଣି ପରେ ଶତ୍ରୁପୁରଜୟୀ ଶ୍ରୀରାମ ଭାବବିହ୍ୱଳ ଗଦ୍ଗଦ ସ୍ୱରେ ମଧୁର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 24

श्रीराम उवाच । पातकं द्विविधं प्रोक्तं ज्ञाताज्ञातविभेदतः । ज्ञातं यद्बुद्धिपूर्वं हि अज्ञातं तद्विवर्जितम्

ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ—ପାପ ଦୁଇ ପ୍ରକାର: ଜାଣିକରି କରାଯାଇଥିବା ଓ ଅଜାଣତେ ହୋଇଥିବା। ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି କରା ହେଉଛି ‘ଜ୍ଞାତ’; ଅଜ୍ଞାତରେ ହୋଇଥିବା ତାହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ।

Verse 25

बुद्धिपूर्वं कृतं कर्म भोगेनैव विनश्यति । नश्येदनुशयादन्यदिदं शास्त्रविनिश्चितम्

ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ କରା କର୍ମ ଫଳଭୋଗରେ ମାତ୍ର କ୍ଷୟ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାର କର୍ମ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ/ଅନୁଶୟରେ ନଶିଯାଏ—ଏହା ଶାସ୍ତ୍ରନିଶ୍ଚୟ।

Verse 26

कुर्वतो बुद्धिपूर्वं मे ब्रह्महत्यां सुनिंदिताम् । न मे दुःखापनोदाय साधुवादः सुसंमतः

ମୁଁ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିନ୍ଦନୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା କରିଛି; ତେଣୁ ମୋ ଦୁଃଖ ହଟାଇବାକୁ ପ୍ରଶଂସାବଚନକୁ ମୁଁ ଯଥୋଚିତ ଉପାୟ ମନେ କରେନି।

Verse 27

प्रब्रूहि तादृशं मह्यं यादृशं पापदाहकम् । व्रतं दानं मखं किंचित्तीर्थमाराधनं महत्

ପାପକୁ ଦହିଦେବା ଏମିତି ଉପାୟ ମୋତେ କହ—ସେ ଉପବାସ-ବ୍ରତ ହେଉ, ଦାନ ହେଉ, କିଛି ଯଜ୍ଞ ହେଉ, କିମ୍ବା ମହାତୀର୍ଥର ଆରାଧନା ହେଉ।

Verse 28

येन मे विमला कीर्तिर्लोकान्वै पावयिष्यति । पापाचाराप्तकालुष्यान्ब्रह्महत्याहतप्रभान्

ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋର ନିର୍ମଳ କୀର୍ତ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିବ—ପାପାଚାରରେ କଳୁଷିତ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପରେ ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରଭା ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 29

शेष उवाच । इत्युक्तवंतं तं रामं जगाद स तपोनिधिः । सुरासुरनमन्मौलि मणिनीराजितांघ्रिकम्

ଶେଷ କହିଲେ—ଏଭଳି ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ସେ ତପୋନିଧି କହିଲେ; ଯାହାଙ୍କ ଶିରକୁ ଦେବ ଓ ଅସୁର ଉଭୟ ନମନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ପଦ ମଣି-ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ।

Verse 30

शृणु राम महावीर लोकानुग्रहकारक । विप्रहत्यापनोदाय तव यद्वचनं ब्रुवे

ଶୁଣ, ହେ ରାମ—ମହାବୀର, ଲୋକାନୁଗ୍ରହକାରକ। ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପ ନିବାରଣ ପାଇଁ ତୁମେ ଯେ ଵଚନ କହିବା ଉଚିତ, ସେହି ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 31

सर्वं स पापं तरति योऽश्वमेधं यजेत वै । तस्मात्त्वं यज विश्वात्मन्वाजिमेधेन शोभिना

ଯେ ନିଶ୍ଚୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ତେଣୁ, ହେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମନ୍, ତୁମେ ଶୋଭନ ବାଜିମେଧ (ଅଶ୍ୱଯଜ୍ଞ) କର।

Verse 32

सप्ततंतुर्महीभर्त्रा त्वया साध्यो मनीषिणा । महासमृद्धियुक्तेन महाबलसुशालिना

ହେ ମନୀଷୀ! ମହାସମୃଦ୍ଧି, ମହାବଳ ଓ ସୁଶୀଳ ଆଚରଣରେ ଯୁକ୍ତ ତୁମେ, ଭୂପତିଙ୍କ ପାଇଁ ‘ସପ୍ତତନ୍ତୁ’ (ସାତ-ତନ୍ତୁ ବିଧାନ) ସାଧନ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ।

Verse 33

स वाजिमेधो विप्राणां हत्यायाः पापनोदनः । कृतवान्यं महाराजो दिलीपस्तव पूर्वजः

ବ୍ରାହ୍ମଣବଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପାପକୁ ନାଶ କରୁଥିବା ସେଇ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ତୁମ ପୂର୍ବଜ ମହାରାଜ ଦିଲୀପ କରିଥିଲେ।

Verse 34

शतक्रतुः शतं कृत्वा क्रतूनां पुरुषर्षभः । पदमापामरावत्यां देवदैत्यसुसेवितम्

ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଶତ ଯଜ୍ଞ କରି, ଅମରାବତୀରେ ଦେବ-ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ପୂଜ୍ୟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 35

मनुश्च सगरो राजा मरुत्तो नहुषात्मजः । एते ते पूर्वजाः सर्वे यज्ञं कृत्वा पदं गताः

ମନୁ, ରାଜା ସଗର ଏବଂ ନହୁଷପୁତ୍ର ମରୁତ୍ତ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ପୂର୍ବଜ; ଯଜ୍ଞ କରି ସେମାନେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 36

तस्मात्त्वं कुरु राजेंद्र समर्थोऽसि समंततः । भ्रातरो लोकपालाभा वर्तंते तव भावुकाः

ଏହେତୁ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟ କର; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସମର୍ଥ। ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସଦୃଶ ତୁମ ଭାଇମାନେ ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 37

इत्युक्तमाकर्ण्य मुनेः स भाग्यवान् रघूत्तमो ब्राह्मणघातभीतः । पप्रच्छ यागे सुमतिं चिकीर्षन्विधिं पुरावित्परिगीयमानः

ମୁନିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ଭାଗ୍ୟବାନ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରାହ୍ମଣବଧ ପାପରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ଗାଇଥିବା ବିଧି ବିଷୟରେ ସୁମତିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।