Shloka 45

Description of Cyavana’s Austerity and Enjoyment

Devanagari script

ताभिः कृतस्वस्त्ययनं कन्याभिर्बहुमानितम् । हारेण च महार्हेण रुचकेन च भूषितम्

Transliteration

tābhiḥ kṛtasvastyayanaṃ kanyābhirbahumānitam | hāreṇa ca mahārheṇa rucakena ca bhūṣitam

Translation

ସେଇ କନ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟୟନ କରି ବହୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେ ଅତିମୂଲ୍ୟବାନ ହାର ଓ ଦ୍ୟୁତିମାନ ରୁଚକ ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ହେଲା।

Word by Word

• ताभिः: by those (women)
• ताभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, बहुवचनम्, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental 3rd)

• कृत-स्वस्त्ययनम्: for whom auspicious rites were performed
• कृत-स्वस्त्ययनम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + स्वस्त्ययन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचनम्, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative 2nd); कृत = कृ-धातोः क्त-प्रत्ययान्त; समासः—कृतं स्वस्त्ययनं यस्य (तत्पुरुषः)

• कन्याभिः: by maidens
• कन्याभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, बहुवचनम्, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental 3rd)

• बहु-मानितम्: greatly honored
• बहु-मानितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु + मानित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचनम्, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative 2nd); मानित = मान्/मन् (धातु) क्त-प्रत्ययान्त; समासः—बहु मानितम् (कर्मधारयः)

• हारेण: with a necklace
• हारेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: हार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचनम्, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental 3rd)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• महार्हेण: very precious
• महार्हेण: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महार्ह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचनम्, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental 3rd); समासः—महा + अर्ह (कर्मधारयः)

• रुचकेन: with a bracelet/ornament (rucaka)
• रुचकेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: रुचक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचनम्, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental 3rd)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• भूषितम्: adorned
• भूषितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भूष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, एकवचनम्, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative 2nd)

Speaker

Narrator (contextual; specific speaker not inferable from this single verse alone)

Verse Rasa

Primary Rasa: shringara

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: कन्याभिर्बहुमानितम् = कन्याभिः + बहुमानितम् (विसर्ग/र्-सन्धि); कृतस्वस्त्ययनम् = कृत + स्वस्त्ययनम् (समास/सन्धि)।

FAQs

What is meant by svastyayana in this verse?

Svastyayana refers to auspicious benedictions or protective rites—formal blessings performed to invoke well-being and ward off misfortune.

What does this verse highlight about traditional honor and reception?

It depicts respectful reception through blessings and ceremonial adornment—signs of high esteem, hospitality, and social-religious propriety.

What ethical value is implied by the maidens’ actions?

The verse implies reverence and generosity: honoring someone through kind speech/ritual goodwill and dignified gifts rather than mere display.