Shloka 20

Preparations for the Churning of the Ocean

Prelude to Samudra Manthana

Devanagari script

यस्याः कटाक्षमात्रेण जगदैश्वर्यसंयुतम् । तदा यूयं सुराः सर्वे चोत्पाट्य स्वर्णपर्वतम्

Transliteration

yasyāḥ kaṭākṣamātreṇa jagadaiśvaryasaṃyutam | tadā yūyaṃ surāḥ sarve cotpāṭya svarṇaparvatam

Translation

“ଯାହାଙ୍କର କେବଳ କଟାକ୍ଷମାତ୍ରେ ଜଗତ୍ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ-ସମୃଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ। ତେଣୁ ହେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ଉପାଡ଼ି ଆଣ।”

Word by Word

• यस्याः: of whom/whose (f.)
• यस्याः: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/षष्ठी), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• कटाक्ष-मात्रेण: by (mere) glance alone
• कटाक्ष-मात्रेण: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कटाक्ष (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/तृतीया), एकवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (कटाक्षस्य मात्रम्)

• जगत्-ऐश्वर्य-संयुतम्: endowed with sovereignty over the world
• जगत्-ऐश्वर्य-संयुतम्: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + ऐश्वर्य (प्रातिपदिक) + संयुत (कृदन्त; सम्+युज् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom./Acc.), एकवचनम्; कृदन्तः—भूतकृदन्त/क्त (Past passive participle); समासः—तत्पुरुषः (जगद्-ऐश्वर्येण संयुतम्/युक्तम्)

• तदा: then
• तदा: कालाधिकरण (Time adjunct/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)

• यूयम्: you (all)
• यूयम्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुषार्थे मध्यमपुरुष-प्रयोगः; प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/प्रथमा), बहुवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• सुराः: gods
• सुराः: सम्बोधन/कर्ता-सम्बन्ध (Apposition to subject)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/प्रथमा), बहुवचनम्

• सर्वे: all
• सर्वे: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (qualifying सुराः/यूयम्)

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• उत्पाट्य: having uprooted/removed
• उत्पाट्य: पूर्वक्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: उत्+पट् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (Gerund/Absolutive); अर्थः—पूर्वकर्म (having done first)

• स्वर्ण-पर्वतम्: the golden mountain
• स्वर्ण-पर्वतम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ण (प्रातिपदिक) + पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/द्वितीया), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (स्वर्णस्य पर्वतः)

Speaker

Unspecified (context needed to identify the speaker in the dialogue)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: vira

Geographic Context

Type: mountain

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: कटाक्षमात्रेण = कटाक्ष-मात्रेण; जगदैश्वर्यसंयुतम् = जगत्-ऐश्वर्य-संयुतम्; चोत्पाट्य = च + उत्पाट्य; स्वर्णपर्वतम् = स्वर्ण-पर्वतम्

FAQs

Who is the “she” (yasyāḥ) in this verse?

The verse refers to a powerful goddess-like figure whose mere glance bestows worldly aiśvarya (sovereignty/prosperity). Identifying her precisely requires the surrounding verses of Adhyāya 8.

What is emphasized by saying “by merely her glance”?

It highlights effortless divine potency: a subtle act (a glance) is portrayed as sufficient to confer cosmic prosperity and authority, underscoring the supremacy of divine śakti.

What ethical or devotional lesson can be drawn from this instruction to the gods?

The verse suggests that even the gods are instruments of a higher power; prosperity and success are ultimately granted by divine grace rather than by force alone.