Adhyaya 77

Verse 1

सुकर्मोवाच । कामस्य गीतलास्येन हास्येन ललितेन च । मोहितो राजराजेंद्रो नटरूपेण पिप्पल

ସୁକର୍ମ କହିଲେ—କାମଦେବଙ୍କ ମଧୁର ଗୀତ-ନୃତ୍ୟ, ହାସ୍ୟ ଓ ଲଲିତ ଭଙ୍ଗୀରେ ମୋହିତ ହୋଇ ରାଜାଧିରାଜ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ; ପିପ୍ପଳବୃକ୍ଷ ସମୀପେ କାମ ନଟରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 2

कृत्वा मूत्रं पुरीषं च स राजा नहुषात्मजः । अकृत्वा पादयोः शौचमासने उपविष्टवान्

ମୂତ୍ର ଓ ପୁରୀଷ କରି ସେ ରାଜା—ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର—ପାଦଶୌଚ ନ କରି ଆସନରେ ବସିଲେ।

Verse 3

तदंतरं तु संप्राप्य संचचार जरा नृपम् । कामेनापि नृपश्रेष्ठ इंद्रकार्यं कृतं हितम्

ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ ଜରା ଆସି ରାଜାଙ୍କ ଭିତରେ ସଞ୍ଚାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲା। ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାମଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହିତକର କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 4

निवृत्ते नाटके तस्मिन्गतेषु तेषु भूपतिः । जराभिभूतो धर्मात्मा कामसंसक्तमानसः

ସେହି ନାଟକ ସମାପ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ଚାଲିଗଲାପରେ, ସେ ଭୂପତି—ସ୍ୱଭାବତଃ ଧର୍ମାତ୍ମା ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଜରାଦ୍ୱାରା ଅଭିଭୂତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମନ କାମରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇରହିଲା।

Verse 5

मोहितः काममोहेन विह्वलो विकलेंद्रियः । अतीव मुग्धो धर्मात्मा विषयैश्चापवाहितः

କାମମୋହରେ ମୋହିତ ହୋଇ ସେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ବିକଳ ହେଲା। ସ୍ୱଭାବରେ ଧର୍ମାତ୍ମା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ବିଷୟସ୍ରୋତରେ ବହିଗଲା।

Verse 6

एकदा तु गतो राजा मृगया व्यसनातुरः । वने च क्रीडते सोपि मोहरागवशं गतः

ଏକଦା ରାଜା ମୃଗୟା-ବ୍ୟସନରେ କାତର ହୋଇ ବନକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ମୋହ ଓ ରାଗର ବଶରେ ପଡ଼ି କ୍ରୀଡ଼ା କଲା।

Verse 7

सरसं क्रीडमानस्य नृपतेश्च महात्मनः । मृगश्चैकः समायातश्चतुःशृंगो ह्यनौपमः

ମହାତ୍ମା ନୃପତି ସରସରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବାବେଳେ ଏକ ଅନୁପମ ମୃଗ ଆସିଲା—ଚାରି ଶୃଙ୍ଗ ଥିବା।

Verse 8

सर्वांगसुंदरो राजन्हेमरूपतनूरुहः । रत्नज्योतिः सुचित्रांगो दर्शनीयो मनोहरः

ହେ ରାଜନ୍, ସେ ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦର ଥିଲା; ତାହାର ଦେହ ଓ ରୋମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଝଲମଲ କରୁଥିଲା। ରତ୍ନଜ୍ୟୋତି ପରି ଦୀପ୍ତ, ସୁଚିତ୍ର ଅଙ୍ଗଯୁକ୍ତ, ଦର୍ଶନୀୟ ଓ ମନୋହର ଥିଲା।

Verse 9

अभ्यधावत्स वेगेन बाणपाणिर्धनुर्द्धरः । इत्यमन्यत मेधावी कोपि दैत्यः समागतः

ସେ ମହାବେଗରେ ଧାଇଲା, ହାତରେ ବାଣ ଧରି ଧନୁଷ ଧାରଣ କଲା। ତେବେ ମେଧାବୀ ଭାବିଲା—“ନିଶ୍ଚୟ କେହି ଦୈତ୍ୟ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି।”

Verse 10

मृगेण च स तेनापि दूरमाकर्षितो नृपः । गतः सरथवेगेन श्रमेण परिखेदितः

ସେଇ ମୃଗ ତାଙ୍କୁ ଦୂରେ ଟାଣିନେଲା; ରାଜା ରଥର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବେଗରେ ଧାଇଲେ। ଶ୍ରମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 11

वीक्षमाणस्य तस्यापि मृगश्चांतरधीयत । स पश्यति वनं तत्र नंदंनोपममद्भुतम्

ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ସେଇ ମୃଗ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲା। ତାପରେ ସେ ନନ୍ଦନବନ ସଦୃଶ ଅଦ୍ଭୁତ ଏକ ବନ ଦେଖିଲେ।

Verse 12

चारुवृक्षसमाकीर्णं भूतपंचकशोभितम् । गुरुभिश्चंदनैः पुण्यैः कदलीखंडमंडितैः

ସେ ବନ ସୁନ୍ଦର ବୃକ୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ପଞ୍ଚଭୂତର ଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତ; ପବିତ୍ର ଅଗୁରୁ ଓ ଚନ୍ଦନର ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିଲା ଏବଂ କଦଳୀ ଉପବନରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 13

बकुलाशोकपुंनागैर्नालिकेरैश्च तिंदुकैः । पूगीफलैश्च खर्जूरैः कुमुदैः सप्तपर्णकैः

ସେଠାରେ ବକୁଳ, ଅଶୋକ ଓ ପୁନ୍ନାଗ ବୃକ୍ଷ; ନାଡ଼ିଆ ଓ ତିନ୍ଦୁକ; ପୁଗୀଫଳ, ଖର୍ଜୁର, କୁମୁଦ ଏବଂ ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷ ଥିଲେ।

Verse 14

पुष्पितैः कर्णिकारैश्च नानावृक्षैः सदाफलैः । पुष्पितामोदसंयुक्तैः केतकैः पाटलैस्ततः

ସେ ବନ ପୁଷ୍ପିତ କର୍ଣ୍ଣିକାର ବୃକ୍ଷ ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ସଦାଫଳଦାୟୀ ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ଏବଂ ପୁଷ୍ପର ସୁଗନ୍ଧ-ଆନନ୍ଦରେ ଯୁକ୍ତ କେତକୀ ଓ ପାଟଳ ବୃକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।

Verse 15

वीक्षमाणो महाराज ददर्श सर उत्तमम् । पुण्योदकेन संपूर्णं विस्तीर्णं पंचयोजनम्

ଏଭଳି ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଏକ ଉତ୍ତମ ସରୋବର ଦେଖିଲା—ପୁଣ୍ୟଜଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପଞ୍ଚ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ।

Verse 16

हंसकारंडवाकीर्णं जलपक्षिविनादितम् । कमलैश्चापि मुदितं श्वेतोत्पलविराजितम्

ସେହି ସରୋବର ହଂସ ଓ କାରଣ୍ଡବ ହାଁସରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜଳପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କଲରବରେ ମୁଖର; କମଳରେ ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ଶ୍ୱେତ ଉତ୍ପଳରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 17

रक्तोत्पलैः शोभमानं हाटकोत्पलमंडितम् । नीलोत्पलैः प्रकाशितं कल्हारैरतिशोभितम्

ସେହି ସରୋବର ରକ୍ତ ଉତ୍ପଳରେ ଶୋଭାମାନ, ହାଟକ (ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ) ଉତ୍ପଳରେ ମଣ୍ଡିତ; ନୀଳ ଉତ୍ପଳରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏବଂ କଲ୍ହାର ଫୁଲରେ ଅତିଶୟ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 18

मत्तैर्मधुकरैश्चपि सर्वत्र परिनादितम् । एवं सर्वगुणोपेतं ददर्श सर उत्तमम्

ମତ୍ତ ମଧୁକରମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ସେ ସର୍ବତ୍ର ନିନାଦିତ ଥିଲା; ଏଭଳି ସର୍ବଗୁଣୋପେତ ସେହି ଉତ୍ତମ ସରୋବରକୁ ସେ ଦେଖିଲା।

Verse 19

पंचयोजनविस्तीर्णं दशयोजनदीर्घकम् । तडागं सर्वतोभद्रं दिव्यभावैरलंकृतम्

ସେହି ତଡାଗ ପଞ୍ଚ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତ ଓ ଦଶ ଯୋଜନ ଦୀର୍ଘ ଥିଲା; ସର୍ବତୋଭଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମଙ୍ଗଳମୟ, ଦିବ୍ୟ ଭାବରେ ଅଲଙ୍କୃତ।

Verse 20

रथवेगेन संखिन्नः किंचिच्छ्रमनिपीडितः । निषसाद तटे तस्य चूतच्छायां सुशीतलाम्

ରଥର ବେଗରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ କିଛି ଶ୍ରମରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେ ତାହାର ତଟରେ ଆମ୍ବଗଛର ଅତିଶୀତଳ ଛାୟାରେ ବସିଲେ।

Verse 21

स्नात्वा पीत्वा जलं शीतं पद्मसौगंध्यवासितम् । सर्वश्रमोपशमनममृतोपममेव तत्

ସ୍ନାନ କରି, ପଦ୍ମର ସୁଗନ୍ଧରେ ସୁବାସିତ ସେଇ ଶୀତଳ ଜଳ ପାନ କରିବା ସହିତ ସମସ୍ତ ଶ୍ରମ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ଅମୃତସମ।

Verse 22

वृक्षच्छाये ततस्तस्मिन्नुपविष्टेन भूभृता । गीतध्वनिः समाकर्णि गीयमानो यथा तथा

ତାପରେ ବୃକ୍ଷଛାୟାରେ ବସିଥିବା ସେଇ ରାଜା ଗୀତଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ—କେବେ ଏଭଳି, କେବେ ସେଭଳି ଗାଯାଉଥିବା।

Verse 23

यथा स्त्री गायते दिव्या तथायं श्रूयते ध्वनिः । गीतप्रियो महाराज एव चिंतां परां गतः

ଯେପରି ଦିବ୍ୟ ନାରୀ ଗାଏ, ସେପରି ଏହି ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା। ଗୀତପ୍ରିୟ ସେଇ ମହାରାଜ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 24

चिंताकुलस्तु धर्मात्मा यावच्चिंतयते क्षणम् । तावन्नारी वरा काचित्पीनश्रोणी पयोधरा

ଧର୍ମାତ୍ମା ସେ ଚିନ୍ତାକୁଳ ହୋଇ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେଇ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ପୀନଶ୍ରୋଣୀ ଓ ପୁଷ୍ଟ ପୟୋଧରା।

Verse 25

नृपतेः पश्यतस्तस्य वने तस्मिन्समागता । सर्वाभरणशोभांगी शीललक्षणसंपदा

ରାଜା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେ ଏହି ବନକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା। ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣର ଦୀପ୍ତିରେ ତାହାର ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏବଂ ଶୀଳ ଓ ଶୁଭଲକ୍ଷଣ-ସମ୍ପଦାରେ ସମନ୍ୱିତ ଥିଲା।

Verse 26

तस्मिन्वने समायाता नृपतेः पुरतः स्थिता । तामुवाच महाराजः का हि कस्य भविष्यसि

ସେ ଏହି ବନକୁ ଆସି ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା। ତେବେ ମହାରାଜ କହିଲେ—“ତୁମେ କିଏ? ଏବଂ କାହାର (ପତ୍ନୀ/କନ୍ୟା) ହେବ?”

Verse 27

किमर्थं हि समायाता तन्मे त्वं कारणं वद । पृष्टा सती तदा तेन न किंचिदपि पिप्पल

“କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ତାହାର କାରଣ ମୋତେ କୁହ।” ଏଭଳି ପଚାରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମୟରେ ପିପ୍ପଲା କିଛିମାତ୍ର କହିଲା ନାହିଁ।

Verse 28

शुभाशुभं च भूपालं प्रत्यवोचद्वरानना । प्रहस्यैव गता शीघ्रं वीणादंडकराऽबला

ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ ନାରୀ ଭୂପାଳଙ୍କୁ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ବିଷୟ କହିଲା। ପରେ ହସିହସି, ହାତରେ ବୀଣାର ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ସେ କୋମଳାଙ୍ଗୀ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲା।

Verse 29

विस्मयेनापि राजेंद्रो महता व्यापितस्तदा । मया संभाषिता चेयं मां न ब्रूते स्म सोत्तरम्

ତେବେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମହା ବିସ୍ମୟରେ ଆବୃତ ହେଲେ; ମୁଁ କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୋତେ କୌଣସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।

Verse 30

पुनश्चिंतां समापेदे ययातिः पृथिवीपतिः । यो वै मृगो मया दृष्टश्चतुःशृंगः सुवर्णकः

ତେବେ ପୃଥିବୀପତି ରାଜା ଯୟାତି ପୁନର୍ବାର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ—“ମୁଁ ଯେ ମୃଗକୁ ଦେଖିଥିଲି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଚାରିଶିଙ୍ଗିଆ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଥିଲା।”

Verse 31

तस्मान्नारी समुद्भूता तत्सत्यं प्रतिभाति मे । मायारूपमिदं सत्यं दानवानां भविष्यति

ଏହିହେତୁ ସେଠାରୁ ଏକ ନାରୀ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି; ଏହା ମୋତେ ସତ୍ୟ ମନେହୁଏ। ଏହି ସତ୍ୟ ମାୟାରୂପ ଧାରଣ କରି ଦାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଘଟିବ।

Verse 32

चिंतयित्वा क्षणं राजा ययातिर्नहुषात्मजः । यावच्चिंतयते राजा तावन्नारी महावने

ନହୁଷପୁତ୍ର ରାଜା ଯୟାତି କ୍ଷଣମାତ୍ର ଚିନ୍ତା କଲେ। ରାଜା ଯେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାବୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ନାରୀ ମହାବନରେ ରହିଲା।

Verse 33

अंतर्धानं गता विप्र प्रहस्य नृपनंदनम् । एतस्मिन्नंतरे गीतं सुस्वरं पुनरेव तत्

ହେ ବିପ୍ର! ସେ ନୃପନନ୍ଦନକୁ ହସି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଗଲା। ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ସେଇ ସୁସ୍ୱର ଗୀତ ପୁନର୍ବାର ଶୁଣାଗଲା।

Verse 34

शुश्रुवे परमं दिव्यं मूर्छनातानसंयुतम् । जगाम सत्वरं राजा यत्र गीतध्वनिर्महान्

ସେ ମୂର୍ଛନା ଓ ତାନସହିତ ଯୁକ୍ତ ପରମ ଦିବ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ। ତାପରେ ରାଜା ତୁରନ୍ତ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରୁ ଗୀତର ମହାନାଦ ଉଠୁଥିଲା।

Verse 35

जलांते पुष्करं चैव सहस्रदलमुत्तमम् । तस्योपरि वरा नारी शीलरूपगुणान्विता

ଜଳତଟରେ ସହସ୍ରଦଳ ଯୁକ୍ତ ଏକ ଉତ୍ତମ ପଦ୍ମ ଥିଲା। ତାହାର ଉପରେ ଶୀଳ, ରୂପ ଓ ସଦ୍ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀ ବିରାଜିତ ଥିଲେ।

Verse 36

दिव्यलक्षणसंपन्ना दिव्याभरणभूषिता । दिव्यैर्भावैः प्रभात्येका वीणादंडकराविला

ସେ ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଦିବ୍ୟ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ। ଦିବ୍ୟ ଭାବରେ ସେ ଏକାକି ଦୀପ୍ତିମାନ—ତାଙ୍କର କର ବୀଣାଦଣ୍ଡରେ ଚଳିତ ଥିଲା।

Verse 37

गायंती सुस्वरं गीतं तालमानलयान्वितम् । तेन गीतप्रभावेण मोहयंती चराचरान्

ସେ ସୁସ୍ୱରରେ ତାଳ, ମାନ ଓ ଲୟ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ସେହି ଗୀତର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଚରାଚର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲେ।

Verse 38

देवान्मुनिगणान्सर्वान्दैत्यान्गंधर्वकिन्नरान् । तां दृष्ट्वा स विशालाक्षीं रूपतेजोपशालिनीम्

ସେ ସମସ୍ତ ଦେବ, ମୁନିଗଣ, ଦୈତ୍ୟ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ-କିନ୍ନରମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଏବଂ ସେହି ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ରୂପ ଓ ତେଜରେ ସମ୍ପନ୍ନ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।

Verse 39

संसारे नास्ति चैवान्या नारीदृशी चराचरे । पुरा नटो जरायुक्तो नृपतेः कायमेव हि

ଏହି ଚରାଚର ସଂସାରରେ ତାଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ନାହିଁ। ପୂର୍ବେ ଜରାଯୁକ୍ତ ଏକ ନଟ ନୃପତିଙ୍କର କେବଳ ଦେହମାତ୍ର ଥିଲା।

Verse 40

संचारितो महाकामस्तदासौ प्रकटोभवत् । घृतं स्पृष्ट्वा यथा वह्नी रश्मिवान्संप्रजायते

ସେଇ ମହାକାମ ଉଦ୍ଦୀପିତ ହେବା ସହିତ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରକଟ ହେଲା—ଘୃତ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଅଗ୍ନି ରଶ୍ମିମାନ୍ ଜ୍ୱାଳାରେ ଭଭକି ଉଠେ ଯେପରି।

Verse 41

तां च दृष्ट्वा तथा कामस्तत्कायात्प्रकटोऽभवत् । मन्मथाविष्टचित्तोसौ तां दृष्ट्वा चारुलोचनाम्

ତାକୁ ଦେଖିବା ସହିତ କାମ ତାହାର ଦେହରୁ ହିଁ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ମନ୍ମଥାବିଷ୍ଟ ଚିତ୍ତରେ ସେ ଚାରୁଲୋଚନାକୁ ନିହାରିଲା।

Verse 42

ईदृग्रूपा न दृष्टा मे युवती विश्वमोहिनी । चिंतयित्वा क्षणं राजा कामसंसक्तमानसः

“ଏପରି ରୂପବତୀ, ଯେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ମୋହିତ କରେ—ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ।” କ୍ଷଣମାତ୍ର ଚିନ୍ତା କରି, କାମସଂସକ୍ତମନ ରାଜା (କହିବା/କରିବାକୁ) ଲାଗିଲେ।

Verse 43

तस्याः सविरहेणापि लुब्धोभून्नृपतिस्तदा । कामाग्निना दह्यमानः कामज्वरेणपीडितः

ତାହାର ବିରହରେ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ନୃପତି ଲୁବ୍ଧ ହେଲେ; କାମାଗ୍ନିରେ ଦହିତ ଓ କାମଜ୍ୱରରେ ପୀଡିତ ହେଲେ।

Verse 44

कथं स्यान्मम चैवेयं कथं भावो भविष्यति । यदा मां गूहते बाला पद्मास्या पद्मलोचना

“ଏହା କିପରି ମୋର ହେବ, ଏମିତି ଭାବ କିପରି ଜନ୍ମିବ—ଯେତେବେଳେ ସେ ପଦ୍ମାସ୍ୟା, ପଦ୍ମଲୋଚନା ବାଳା ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବ?”

Verse 45

यदीयं प्राप्यते तर्हि सफलं जीवितं भवेत् । एवं विचिंत्य धर्मात्मा ययातिः पृथिवीपतिः

“ଯଦି ଏହା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ଜୀବନ ନିଶ୍ଚୟ ସଫଳ ହେବ।” ଏମିତି ଚିନ୍ତା କରି ଧର୍ମାତ୍ମା ପୃଥିବୀପତି ରାଜା ଯୟାତି ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।

Verse 46

तामुवाच वरारोहां का त्वं कस्यापि वा शुभे । पूर्वं दृष्टा तु या नारी सा दृष्टा पुनरेव च

ସେ ତାହାକୁ, ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀକୁ କହିଲେ—“ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ କିଏ? କାହାର? ପୂର୍ବେ ଯେ ନାରୀକୁ ଦେଖିଥିଲୁ, ସେଇ ନାରୀକୁ ପୁନର୍ବାର ଦେଖୁଛି।”

Verse 47

तां पप्रच्छ स धर्मात्मा का चेयं तव पार्श्वगा । सर्वं कथय कल्याणि अहं हि नहुषात्मजः

ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ପଚାରିଲେ—“ତୁମ ପାଖରେ ଦାଁଡିଥିବା ଏହି ନାରୀ କିଏ? ହେ କଲ୍ୟାଣି, ସବୁ କଥା କହ; କାରଣ ମୁଁ ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର।”

Verse 48

सोमवंशप्रसूतोहं सप्तद्वीपाधिपः शुभे । ययातिर्नाम मे देवि ख्यातोहं भुवनत्रये

ହେ ଶୁଭେ, ମୁଁ ସୋମବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ଏବଂ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି। ହେ ଦେବୀ, ମୋ ନାମ ଯୟାତି; ମୁଁ ତ୍ରିଭୁବନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 49

तव संगमने चेतो भावमेवं प्रवांछते । देहि मे संगमं भद्रे कुरु सुप्रियमेव हि

ତୁମ ସହ ସଙ୍ଗମ ପାଇଁ ମୋ ଚିତ୍ତ ଏଭଳି ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛି। ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୋତେ ସେଇ ସଙ୍ଗମ ଦିଅ; ଯାହା ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ, ସେହି କର।

Verse 50

यं यं हि वांछसे भद्रे तद्ददामि न संशयः । दुर्जयेनापि कामेन हतोहं वरवर्णिनि

ହେ ଭଦ୍ରେ! ତୁମେ ଯାହା ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି। ହେ ଵରବର୍ଣ୍ଣିନୀ! ଦୁର୍ଜୟ କାମ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପରାଜିତ କରିଛି।

Verse 51

तस्मात्त्राहि सुदीनं मां प्रपन्नं शरणं तव । राज्यं च सकलामुर्वीं शरीरमपि चात्मनः

ଏହେତୁ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀନ ଓ ଦୁଃଖିତ, ତୁମ ଶରଣାଗତ; ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ମୋର ରାଜ୍ୟ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ଏବଂ ନିଜ ଶରୀର ଓ ଆତ୍ମାକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି।

Verse 52

संगमे तव दास्यामि त्रैलोक्यमिदमेव ते । तस्य राज्ञो वचः श्रुत्वा सा स्त्री पद्मनिभानना

“ଆମ ସଙ୍ଗମ ସମୟରେ ଏହି ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି।” ରାଜାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ପଦ୍ମସଦୃଶ ମୁଖବତୀ ସେ ନାରୀ (ମନେ) ଆନ୍ଦୋଳିତ/ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା।

Verse 53

विशालां स्वसखीं प्राह ब्रूहि राजानमागतम् । नाम चोत्पत्तिस्थानं च पितरं मातरं शुभे

ସେ ନିଜ ସଖୀ ବିଶାଳାକୁ କହିଲା—“ହେ ଶୁଭେ! ଯେ ରାଜା ଆସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହ—ତାଙ୍କ ନାମ, ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥାନ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତା-ମାତା ମଧ୍ୟ।”

Verse 54

ममापि भावमेकाग्रमस्याग्रे च निवेदय । तस्याश्च वांछितं ज्ञात्वा विशाला भूपतिं तदा

“ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୋର ଏକାଗ୍ର ଭାବକୁ ମଧ୍ୟ ନିବେଦନ କର।” ତାହାର ଇଚ୍ଛିତ ବିଷୟ ଜାଣି, ସେତେବେଳେ ବିଶାଳା ସେ ଭୂପତିଙ୍କୁ (ତଦନୁସାରେ) କହିଲା/କଲା।

Verse 55

उवाच मधुरालापैः श्रूयतां नृपनंदन । विशालोवाच । काम एष पुरा दग्धो देवदेवेन शंभुना

ସେ ମଧୁର ବାକ୍ୟରେ କହିଲେ—“ହେ ନୃପନନ୍ଦନ, ଶୁଣ।” ବିଶାଳ କହିଲେ—“ଏହି କାମଦେବ ପୂର୍ବେ ଦେବଦେବ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ।”

Verse 56

रुरोद सा रतिर्दुःखाद्भर्त्राहीनापि सुस्वरम् । अस्मिन्सरसि राजेंद्र सा रतिर्न्यवसत्तदा

ଦୁଃଖରେ ରତି, ଭର୍ତ୍ତୃହୀନା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲା। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେତେବେଳେ ରତି ଏହି ସରୋବରରେ ବାସ କଲା।

Verse 57

तस्य प्रलापमेवं सा सुस्वरं करुणान्वितम् । समाकर्ण्य ततो देवाः कृपया परयान्विताः

ତାହାର ଏପରି ମଧୁର ସ୍ୱରର କରୁଣାଭରା ପ୍ରଲାପ ଶୁଣି ଦେବମାନେ ପରମ କୃପାରେ ଦ୍ରବିତ ହେଲେ।

Verse 58

संजाता राजराजेंद्र शंकरं वाक्यमब्रुवन् । जीवयस्व महादेव पुनरेव मनोभवम्

ତାପରେ ସେ ଉଠି, ହେ ରାଜରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ ମହାଦେବ, ମନୋଭବଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ଜୀବନ ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 59

वराकीयं महाभाग भर्तृहीना हि कीदृशी । कामेनापि समायुक्तामस्मत्स्नेहात्कुरुष्व हि

“ହେ ମହାଭାଗ, ଏହି ଦୁର୍ଭାଗିନୀ ନାରୀ ଭର୍ତ୍ତୃହୀନା ହୋଇ କିପରି ରହିବ? କାମ ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ ଦୟାକରି ଏହା କରନ୍ତୁ।”

Verse 60

तच्छ्रुत्वा च वचः प्राह जीवयामि मनोभवम् । कायेनापि विहीनोयं पंचबाणो मनोभवः

ସେ କଥା ଶୁଣି ସେ କହିଲେ—“ମୁଁ ମନୋଭବଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିବି। ଦେହ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପଞ୍ଚବାଣଧାରୀ ଏହି ମନୋଭବ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।”

Verse 61

भविष्यति न संदेहो माधवस्य सखा पुनः । दिव्येनापि शरीरेण वर्तयिष्यति नान्यथा

ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ସେ ପୁନଃ ମାଧବଙ୍କ ସଖା ହେବ। ଦିବ୍ୟ ଶରୀର ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସେହି ପ୍ରକାରେ ହିଁ ରହିବ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 62

महादेवप्रसादाच्च मीनकेतुः स जीवितः । आशीर्भिरभिनंद्यैवं देव्याः कामं नरोत्तम

ମହାଦେବଙ୍କ କୃପାରୁ ସେ ମୀନକେତୁ ଜୀବିତ ରହିଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସେ ନରୋତ୍ତମ ନିଜ କାମନା ପୂରଣ କଲେ।

Verse 63

गच्छ काम प्रवर्तस्व प्रियया सह नित्यशः । एवमाह महातेजाः स्थितिसंहारकारकः

“ଯାଅ, ହେ କାମ! ପ୍ରିୟା ସହିତ ନିତ୍ୟ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଅ।” ଏପରି କହିଲେ ସ୍ଥିତି-ସଂହାରର କର୍ତ୍ତା ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ।

Verse 64

पुनः कामः सरःप्राप्तो यत्रास्ते दुःखिता रतिः । इदं कामसरो राजन्रतिरत्र सुसंस्थिता

ପୁନଃ କାମ ସେହି ସରୋବରକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବସିଥିଲେ। ସେ କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍! ଏହା କାମସର; ଏଠାରେ ରତି ସୁସଂସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।”

Verse 65

दग्धे सति महाभागे मन्मथे दुःखधर्षिता । रत्याः कोपात्समुत्पन्नः पावको दारुणाकृतिः

ମହାଭାଗ ମନ୍ମଥ ଦଗ୍ଧ ହେବା ପରେ, ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ରତିଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର ପାବକ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 66

अतीवदग्धा तेनापि सा रतिर्मोहमूर्छिता । अश्रुपातं मुमोचाथ भर्तृहीना नरोत्तम

ତାହାଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ; ମୋହରେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ, ହେ ନରୋତ୍ତମ, ଭର୍ତ୍ତୃହୀନା ସେ ଅଶ୍ରୁଧାରା ଝରାଇଲେ।

Verse 67

नेत्राभ्यां हि जले तस्याः पतिता अश्रुबिंदवः । तेभ्यो जातो महाशोकः सर्वसौख्यप्रणाशकः

ତାଙ୍କ ନେତ୍ରଦ୍ୱୟରୁ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ଜଳରେ ପଡ଼ିଲା; ସେହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ସୁଖକୁ ନାଶ କରୁଥିବା ମହାଶୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 68

जरा पश्चात्समुत्पन्ना अश्रुभ्यो नृपसत्तम । वियोगो नाम दुर्मेधास्तेभ्यो जज्ञे प्रणाशकः

ହେ ନୃପସତ୍ତମ, ପରେ ସେହି ଅଶ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଜରା (ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା) ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ନେଇ ‘ବିୟୋଗ’ ନାମକ ଦୁର୍ମେଧା ବିନାଶକ ଶକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 69

दुःखसंतापकौ चोभौ जज्ञाते दारुणौ तदा । मूर्छा नाम ततो जज्ञे दारुणा सुखनाशिनी

ତେବେ ଦୁଃଖ ଓ ସନ୍ତାପ—ଏହି ଦୁଇଟି ଦାରୁଣ ଶକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଲା; ତାହାପରେ ‘ମୂର୍ଛା’ ନାମକ ଭୟଙ୍କର, ସୁଖନାଶିନୀ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 70

शोकाज्जज्ञे महाराज कामज्वरोथ विभ्रमः । प्रलापो विह्वलश्चैव उन्मादो मृत्युरेव च

ହେ ମହାରାଜ, ଶୋକରୁ କାମଜ୍ୱର ଜନ୍ମିଲା, ପରେ ବିଭ୍ରମ; ପ୍ରଲାପ, ବିହ୍ୱଳତା, ଉନ୍ମାଦ—ଏବଂ ଶେଷେ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 71

तस्याश्च अश्रुबिंदुभ्यो जज्ञिरे विश्वनाशकाः । रत्याः पार्श्वे समुत्पन्नाः सर्वे तापांगधारिणः

ତାହାର ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁମାନଙ୍କୁ ନେଇ ବିଶ୍ୱନାଶକ ସତ୍ତାମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ରତିଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦେହରେ ତାପର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

Verse 72

मूर्तिमंतो महाराज सद्भावगुणसंयुताः । काम एष समायातः केनाप्युक्तं तदा नृप

ହେ ମହାରାଜ, ସଦ୍ଭାବ ଓ ଗୁଣରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଏହି କାମଦେବ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ସେ ସମୟରେ କାହାରୋ ଆହ୍ୱାନରେ, ହେ ନୃପ।

Verse 73

महानंदेन संयुक्ता दृष्ट्वा कामं समागतम् । नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां पतिता अश्रुबिन्दवः

ମହାନନ୍ଦରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ, କାମଦେବଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ତାହାର ଦୁଇ ନେତ୍ର ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ଏବଂ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ତଳକୁ ଝରିପଡ଼ିଲା।

Verse 74

अप्सु मध्ये महाराज चापल्याज्जज्ञिरे प्रजाः । प्रीतिर्नाम तदा जज्ञे ख्यातिर्लज्जा नरोत्तम

ହେ ମହାରାଜ, ଜଳମଧ୍ୟରେ ଚାପଲ୍ୟରୁ ପ୍ରଜାମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ସେତେବେଳେ ‘ପ୍ରୀତି’ ନାମକ ଏକା, ଏବଂ ‘ଖ୍ୟାତି’ ଓ ‘ଲଜ୍ଜା’ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ହେ ନରୋତ୍ତମ।

Verse 75

तेभ्यो जज्ञे महानंद शांतिश्चान्या नृपोत्तम । जज्ञाते द्वे शुभे कन्ये सुखसंभोगदायिके

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ମହାନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଶାନ୍ତି ନାମକ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମିଲେ। ଆଉ ଦୁଇ ଶୁଭ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେମାନେ ସୁଖ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଭୋଗ ଦାନକାରିଣୀ।

Verse 76

लीलाक्रीडा मनोभाव संयोगस्तु महान्नृप । रत्यास्तु वामनेत्राद्वै आनंदादश्रुबिंदवः

ହେ ମହାନୃପ! ସେମାନଙ୍କର ଲୀଳାକ୍ରୀଡା ଓ ମନୋଭାବର ସଂଯୋଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ଥିଲା। ରତିଙ୍କ ବାମ ନୟନରୁ ଆନନ୍ଦବଶେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ଉଦ୍ଭବିଲା।

Verse 77

जलांते पतिता राजंस्तस्माज्जज्ञे सुपंकजम् । तस्मात्सुपंकजाज्जाता इयं नारी वरानना

ହେ ରାଜନ! ସେ ଜଳର କୂଳେ ପତିତ ହେଲାବେଳେ, ତାହାରୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମ ଜନ୍ମିଲା। ସେହି ସୁପଦ୍ମରୁ ଏହି ବରାନନା ନାରୀ ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 78

अश्रुबिंदुमती नाम रतिपुत्री नरोत्तम । तस्याः प्रीत्या सुखं कृत्वा नित्यं वर्त्ते समीपगा

ହେ ନରୋତ୍ତମ! ରତିଙ୍କ କନ୍ୟା ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁମତୀ ନାମକ ଏକ ନାରୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରୀତିରୁ ସୁଖ ଦେଇ, ସେ ନିତ୍ୟ ତାଙ୍କ ସମୀପରେ ରହୁଥିଲେ।

Verse 79

सखीभावस्वभावेन संहृष्टा सर्वदा शुभा । विशाला नाम मे ख्यातं वरुणस्य सुता नृप

ହେ ନୃପ! ସଖୀଭାବର ସ୍ୱଭାବରେ ସେ ସଦା ହର୍ଷିତା ଓ ଶୁଭା ଥିଲେ। ସେ ମୋ ପାଖରେ ‘ବିଶାଳା’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ—ବରୁଣଦେବଙ୍କ କନ୍ୟା।

Verse 80

अस्याश्चांते प्रवर्तामि स्नेहात्स्निग्धास्मि सर्वदा । एतत्ते सर्वमाख्यातमस्याश्चात्मन एव ते

ସ୍ନେହବଶେ ମୁଁ ତାହାର ଅନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ନିବିଡ଼ ରହେ; ସଦା ସ୍ନିଗ୍ଧ ଅନୁରାଗରେ ବଦ୍ଧ। ଏହି ସବୁ ତୁମକୁ କହିଲି—ତାଙ୍କ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପର ସମସ୍ତ ଅଂଶ।

Verse 81

तपश्चचार राजेंद्र पतिकामा वरानना । राजोवाच । सर्वमेव त्वयाख्यातं मया ज्ञातं शुभे शृणु

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ପତିକାମନାରେ ସେ ସୁମୁଖୀ ନାରୀ ତପ କଲା। ରାଜା କହିଲେ—ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ବୁଝିଲି; ହେ ଶୁଭେ, ଏବେ ଶୁଣ।

Verse 82

मामेवं हि भजत्वेषा रतिपुत्री वरानना । यमेषा वांछते बाला तत्सर्वं तु ददाम्यहम्

ଏହି ସୁମୁଖୀ ରତିପୁତ୍ରୀ ଏହିପରି ଭାବେ ମୋତେ ଭଜୁ; ଏହି ବାଳିକା ଯାହା ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରେ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବି।

Verse 83

तथा कुरुष्व कल्याणि यथा मे वश्यतां व्रजेत् । विशालोवाच । अस्या व्रतं प्रवक्ष्यामि तदाकर्णय भूपते

ହେ କଲ୍ୟାଣୀ! ସେ ମୋ ବଶକୁ ଆସିବା ପରି ତଥା କର। ବିଶାଳ କହିଲେ—ମୁଁ ତାହାର ବ୍ରତ କହିବି; ହେ ଭୂପତେ, ତାହା ଶୁଣ।

Verse 84

पुरुषं यौवनोपेतं सर्वज्ञं वीरलक्षणम् । देवराजसमं राजन्धर्माचारसमन्वितम्

ସେ ପୁରୁଷ ଯୌବନସମ୍ପନ୍ନ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ବୀରଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ; ହେ ରାଜନ, ଦେବରାଜ ସମାନ, ଧର୍ମାଚାର ଓ ସଦାଚାରରେ ସମନ୍ୱିତ।

Verse 85

तेजस्विनं महाप्राज्ञं दातारं यज्विनां वरम् । गुणानां धर्मभावस्य ज्ञातारं पुण्यभाजनम्

ସେ ତେଜସ୍ବୀ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଉଦାର ଦାତା ଏବଂ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଗୁଣ ଓ ଧର୍ମଭାବର ଜ୍ଞାତା, ପୁଣ୍ୟର ପାତ୍ର।

Verse 86

लोक इंद्रसमं राजन्सुयज्ञैर्धर्मतत्परम् । सर्वैश्वर्यसमोपेतं नारायणमिवापरम्

ହେ ରାଜନ୍, ଲୋକଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରସମାନ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମରେ ତତ୍ପର, ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ—ଯେନ ଅପର ନାରାୟଣ।

Verse 87

देवानां सुप्रियं नित्यं ब्राह्मणानामतिप्रियम् । ब्रह्मण्यं वेदतत्त्वज्ञं त्रैलोक्ये ख्यातविक्रमम्

ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରିୟ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅତି ପ୍ରିୟ; ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ, ବେଦତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ଏବଂ ତ୍ରିଲୋକରେ ବିକ୍ରମରେ ଖ୍ୟାତ।

Verse 88

एवंगुणैः समुपेतं त्रैलोक्येन प्रपूजितम् । सुमतिं सुप्रियं कांतं मनसा वरमीप्सति

ଏପରି ଗୁଣରେ ସମୁପେତ ଏବଂ ତ୍ରିଲୋକଦ୍ୱାରା ପ୍ରପୂଜିତ—ସେ ମନରେ ଏକ ବର ଇଚ୍ଛେ: ସୁମତି, ସୁପ୍ରିୟ ଓ କାନ୍ତ ଯେହେଉ।

Verse 89

ययातिरुवाच । एवं गुणैः समुपेतं विद्धि मामिह चागतम् । अस्यानुरूपो भर्त्ताहं सृष्टो धात्रा न संशयः

ୟୟାତି କହିଲେ: ଜାଣ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗୁଣମାନେ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଧାତା ମୋତେ ତାହାର ଅନୁରୂପ ପତି ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।

Verse 90

विशालोवाच । भवंतं पुण्यसंवृद्धं जाने राजञ्जगत्त्रये । पूर्वोक्ता ये गुणाः सर्वे मयोक्ताः संति ते त्वयि

ବିଶାଳ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ତ୍ରିଲୋକରେ ପୁଣ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଜାଣେ। ମୋଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ କହାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଗୁଣ ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।

Verse 91

एकेनापि च दोषेण त्वामेषा हि न मन्यते । एष मे संशयो जातो भवान्विष्णुमयो नृप

ଗୋଟିଏ ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହିଁ। ହେ ନୃପ, ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମିଛି—ଆପଣ କି ବିଷ୍ଣୁମୟ?

Verse 92

ययातिरुवाच । समाचक्ष्व महादोषं यमेषा नानुमन्यते । तत्त्वेन चारुसर्वांगी प्रसादसुमुखी भव

ଯୟାତି କହିଲେ—ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ଯେଉଁ ମହାଦୋଷକୁ ଅନୁମୋଦନ କରୁନାହିଁ, ସେହି ଦୋଷଟି ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହ। ହେ ଚାରୁସର୍ବାଙ୍ଗୀ, ତତ୍ତ୍ୱରେ ସତ୍ୟ କହି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କୃପାମୟ ମୁଖ ଧାରଣ କର।

Verse 93

विशालोवाच । आत्मदोषं न जानासि कस्मात्त्वं जगतीपते । जरया व्याप्तकायस्त्वमनेनेयं न मन्यते

ବିଶାଳ କହିଲେ—ହେ ଜଗତୀପତି, ଆପଣ ନିଜ ଦୋଷ କାହିଁକି ଜାଣୁନାହାନ୍ତି? ଆପଣଙ୍କ ଦେହ ଜରାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ; ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହିଁ।

Verse 94

एवं श्रुत्वा महद्वाक्यमप्रियं जगतीपतिः । दुःखेन महताविष्टस्तामुवाच पुनर्नृपः

ଏପରି ଶୁଣିବାକୁ ଅପ୍ରିୟ ତଥା ଗୁରୁତର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଜଗତୀପତି ରାଜା ମହାଦୁଃଖରେ ଆବିଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ।

Verse 95

जरादोषो न मे भद्रे संसर्गात्कस्यचित्कदा । समुद्भूतं ममांगे वै तं न जाने जरागमम्

ହେ ଭଦ୍ରେ, କାହାର ସଂସର୍ଗରୁ ମୋତେ କେବେ ଜରା-ଦୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ। ତଥାପି ତାହା ମୋ ଅଙ୍ଗରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି; ଏହି ଜରା କିପରି ଆସିଲା, ମୁଁ ଜାଣେନି।

Verse 96

यं यं हि वांछते चैषा त्रैलोक्ये दुर्लभं शुभे । तमस्यै दातुकामोहं व्रियतां वर उत्तमः

ହେ ଶୁଭେ, ସେ ଯାହା ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ—ତ୍ରିଲୋକରେ ଯାହା ଦୁର୍ଲଭ—ସେସବୁ ତାକୁ ଦେବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛୁକ। ତେଣୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବର ଚୟନ ହେଉ।

Verse 97

विशालोवाच । जराहीनो यदा स्यास्त्वं तदा ते सुप्रिया भवेत् । एतद्विनिश्चितं राजन्सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

ବିଶାଳ କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଜରା-ହୀନ ହେବ, ସେତେବେଳେ ସେ ତୁମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ହେବ। ହେ ରାଜନ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; ମୁଁ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହୁଛି।

Verse 98

श्रुतिरेवं वदेद्राजन्पुत्रे भ्रातरि भृत्यके । जरा संक्राम्यते यस्य तस्यांगे परिसंचरेत्

ହେ ରାଜନ, ଶ୍ରୁତି ଏପରି କହେ—ପୁତ୍ର, ଭ୍ରାତା କିମ୍ବା ଭୃତ୍ୟ ହେଉ—ଜରା ଯାହାପାଖକୁ ସଂକ୍ରମିତ ହୁଏ, ସେହି ଦେହରେ ତାହା ପରିସଞ୍ଚରଣ କରେ।

Verse 99

तारुण्यं तस्य वै गृह्य तस्मै दत्वा जरां पुनः । उभयोः प्रीतिसंवादः सुरुच्या जायते शुभः

ତାହାର ତାରୁଣ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ଏବଂ ତାକୁ ପୁନଃ ଜରା ଦେଇ, ସୁରୁଚୀ ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ ଓ ସ୍ନେହମୟ ପ୍ରୀତିସଂବାଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

Verse 100

यथात्मदानपुण्यस्य कृपया यो ददाति च । फलं राजन्हि तत्तस्य जायते नात्र संशयः

ହେ ରାଜନ୍, ଯେ କରୁଣାରେ ଦାନ କରେ, ସେ ଆତ୍ମଦାନ-ପୁଣ୍ୟ ସମ ଫଳ ପାଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 101

दुःखेनोपार्जितं पुण्यमन्यस्मै हि प्रदीयते । सुपुण्यं तद्भवेत्तस्य पुण्यस्य फलमश्नुते

ଦୁଃଖରେ ଅର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟକୁ ଦିଆଯାଏ, ସେଥିରୁ ତାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମହାପୁଣ୍ୟ ହୁଏ, ଏବଂ ସେ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।

Verse 102

पुत्राय दीयतां राजंस्तस्मात्तारुण्यमेव च । प्रगृह्यैव समागच्छ सुंदरत्वेन भूपते

ଏହେତୁ ହେ ରାଜନ୍, ରାଜ୍ୟ ପୁତ୍ରକୁ ଦିଅ, ଯୌବନ ମଧ୍ୟ; ତାହା ଗ୍ରହଣ କରି, ହେ ଭୂପତେ, ସୌନ୍ଦର୍ୟଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସ।

Verse 103

यदा त्वमिच्छसे भोक्तुं तदा त्वं कुरुभूपते । एवमाभाष्य सा भूपं विशाला विरराम ह

“ହେ କୁରୁ-ଭୂପତେ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେତେବେଳେ କର।” ଏମିତି କହି ବିଶାଳା ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ନୀରବ ହେଲେ।

Verse 104

सुकर्मोवाच । एवमाकर्ण्य राजेंद्रो विशालामवदत्तदा । राजोवाच । एवमस्तु महाभागे करिष्ये वचनं तव

ସୁକର୍ମ କହିଲେ—ଏହା ଶୁଣି ରାଜାଧିରାଜ ସେତେବେଳେ ବିଶାଳାଙ୍କୁ କହିଲେ। ରାଜା କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ, ହେ ମହାଭାଗେ; ମୁଁ ତୁମ ବଚନ ପାଳନ କରିବି।”

Verse 105

कामासक्तः समूढस्तु ययातिः पृथिवीपतिः । गृहं गत्वा समाहूय सुतान्वाक्यमुवाच ह

କାମାସକ୍ତିରେ ମୋହିତ ପୃଥିବୀପତି ରାଜା ଯୟାତି ଗୃହକୁ ଯାଇ, ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଡାକି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 106

तुरुं पूरुं कुरुं राजा यदुं च पितृवत्सलम् । कुरुध्वं पुत्रकाः सौख्यं यूयं हि मम शासनात्

ରାଜା କହିଲେ—‘ତୁରୁ, ପୂରୁ, କୁରୁ ଏବଂ ପିତୃଭକ୍ତ ଯଦୁକୁ ସମୃଦ୍ଧ କର। ପୁତ୍ରମାନେ, ମୋ ଶାସନାନୁସାରେ ତୁମ ସୁଖ-କଲ୍ୟାଣ ସାଧ।’

Verse 107

पुत्रा ऊचुः । पितृवाक्यं प्रकर्तव्यं पुत्रैश्चापि शुभाशुभम् । उच्यतां तात तच्छीघ्रं कृतं विद्धि न संशयः

ପୁତ୍ରମାନେ କହିଲେ—‘ପିତାଙ୍କ ବଚନ ପୁତ୍ରମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ, ଶୁଭ ହେଉ କି ଅଶୁଭ। ହେ ତାତ, ଶୀଘ୍ର କହ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ତାହା କରାହେଲା ବୋଲି ଜାଣ।’

Verse 108

एवमाकर्ण्यतद्वाक्यं पुत्राणां पृथिवीपतिः । आचचक्षे पुनस्तेषु हर्षेणाकुलमानसः

ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ପୃଥିବୀପତି ହର୍ଷରେ ଆକୁଳ ମନ ହୋଇ ପୁଣି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।