Adhyaya 46

Verse 1

षट्चत्वारिंशोऽध्यायः । सुकलोवाच । श्वसंतीं शूकरीं दृष्ट्वा पतितां पुत्रवत्सलाम् । सुदेवावकृपयाविष्टा गत्वा तां दुःखितां प्रति

ଛୟାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ସୁକଲ କହିଲେ—ପୁତ୍ରବତ୍ସଳା ଶ୍ୱସନ୍ତୀ ଶୂକରୀକୁ ପଡିଥିବା ଦେଖି, ସୁଦେବା କରୁଣାରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେଇ ଦୁଃଖିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

Verse 2

अभिषिच्य मुखं तस्याः शीतलेनोदकेन च । पुनः सर्वांगमेवापि दुःखितां रणशालिनीम्

ସେ ଶୀତଳ ଜଳରେ ତାହାର ମୁହଁକୁ ଅଭିଷେକ କରି, ପୁଣି ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ସେଇ ରଣନିପୁଣା ନାରୀର ସର୍ବାଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଜଳ ଛିଟାଇଲା।

Verse 3

पुण्येन शीततोयेन सा उवाचाभिषिंचतीम् । उवाच मानुषीं वाचं सुस्वरं नृपतिप्रियाम्

ପୁଣ୍ୟ ଶୀତଳ ଜଳରେ ଅଭିଷେକ କରୁଥିବା ସେ କହିଲା—ମାନବୀୟ ବାଣୀରେ, ମଧୁର ସ୍ୱରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ହେବା ପରି।

Verse 4

सुखं भवतु ते देवि अभिषिक्ता त्वया यदि । संपर्काद्दर्शनात्तेद्य गतो मे पापसंचयः

ହେ ଦେବୀ, ତୁମର ସୁଖ ହେଉ। ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଅଭିଷେକ କରି ଶୁଦ୍ଧ କରିଛ, ତେବେ ଆଜି ତୁମ ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଦର୍ଶନରେ ମୋର ସଞ୍ଚିତ ପାପରାଶି ଦୂର ହୋଇଗଲା।

Verse 5

तदाकर्ण्य महद्वाक्यमद्भुताकारसंयुतम् । चित्रमेतन्मया दृष्टं कृतं तेऽनामयं वचः

ଅଦ୍ଭୁତ ଅର୍ଥଯୁକ୍ତ ସେଇ ମହାବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ କହିଲା—“ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ; ମୁଁ ଏହା ଦେଖିଛି। ତୁମ କୁଶଳ ପାଇଁ ମୁଁ ଅନାମୟ, ଅହିତରହିତ ବଚନ କହିଛି।”

Verse 6

पशुजातिमतीचेयं सौष्ठवं भाषते स्फुटम् । स्वरव्यंजनसंपन्नं संस्कृतमुत्तमं मम

ଏହା ପଶୁଜାତିର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସୁଶିଷ୍ଟ ଭାବେ କଥା କହେ; ସ୍ୱର-ବ୍ୟଞ୍ଜନସମ୍ପନ୍ନ ମୋର ଉତ୍ତମ ସଂସ୍କୃତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ।

Verse 7

हर्षेण विस्मयेनापि कृत्वा साहसमुत्तमम् । तत्रस्था सा महाभागा तं पतिं वाक्यमब्रवीत्

ହର୍ଷ ଓ ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ସାହସକର୍ମ କରି, ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସେ ମହାଭାଗା ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 8

पश्य राजन्नपूर्वेयं संस्कृतं भाषते महत् । पशुयोनिगता चेयं यथा वै मानुषो वदेत्

ହେ ରାଜନ୍, ଦେଖନ୍ତୁ—ଏହା ଅପୂର୍ବ; ପଶୁଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହୁଛି, ଯେପରି ମାନୁଷ କହେ।

Verse 9

तदाकर्ण्य ततो राजा सर्वज्ञानवतां वरः । अद्भुतमद्भुताकारं यन्न दृष्टं श्रुतं मया

ଏହା ଶୁଣି ସର୍ବଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା କହିଲେ—“ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ, ଆଶ୍ଚର୍ୟରୂପ; ଏପରି ମୁଁ ନ ଦେଖିଛି, ନ ଶୁଣିଛି।”

Verse 10

तामुवाच ततो राजा सुदेवां सुप्रियां तदा । पृच्छ चैनां शुभां कांते का चेयं तु भविष्यति

ତେବେ ରାଜା ନିଜ ପ୍ରିୟା ସୁଦେବାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଶୁଭକାନ୍ତେ, ଏହି ପୁଣ୍ୟଶୀଳା ନାରୀକୁ ପଚାର—ଏ କିଏ, ଏବଂ ଆଗକୁ ଏର କଣ ହେବ?”

Verse 11

श्रुत्वा तु नृपतेर्वाक्यं सा पप्रच्छ च सूकरीम् । का भविष्यसि त्वं भद्रे चित्रं ते दृश्यते बहु

ରାଜାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ସୂକରୀକୁ ପଚାରିଲା—“ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଆଗକୁ କଣ ହେବ? ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ଅଦ୍ଭୁତ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଉଛି।”

Verse 12

पशुयोनिगता त्वं वै भाषसे मानुषं वचः । सौष्ठवं ज्ञानसंपन्नं वद मे पूर्वचेष्टितम्

ପଶୁଯୋନିରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ମାନବବାଣୀ କହୁଛ—ସୁସଂସ୍କୃତ ଓ ଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ। ତୁମ ପୂର୍ବକର୍ମ ଓ ପୂର୍ବଚେଷ୍ଟିତ ମୋତେ କୁହ।

Verse 13

भर्तुश्चापि महाराज भटस्यास्य महात्मनः । कोयं धर्मो महावीर्यो गतः स्वर्गं पराक्रमैः

ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ମହାତ୍ମା ବୀରଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କୁହନ୍ତୁ—କେଉଁ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେ ମହାବୀର ନିଜ ପରାକ୍ରମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ?

Verse 14

आत्मनश्च स्वभर्तुश्च सर्वं पूर्वानुगं वद । एवमुक्त्वा महाभागा विरराम नृपप्रिया

ନିଜ ବିଷୟରେ ଓ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ବିଷୟରେ—ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ଘଟିଛି ସେ ସବୁ ବିସ୍ତାରେ କୁହ। ଏମିତି କହି ରାଜପ୍ରିୟା ସେ ମହାଭାଗା ନାରୀ ନୀରବ ହେଲେ।

Verse 15

शूकर्युवाच । यदि पृच्छसि मां भद्रे ममास्य च महात्मनः । तत्सर्वं ते प्रवक्ष्यामि चरितं पूर्वचेष्टितम्

ଶୂକରୀ କହିଲା—ହେ ଭଦ୍ରେ, ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଓ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ବିଷୟରେ ପଚାର, ତେବେ ମୁଁ ସବୁ କହିବି—ତାଙ୍କ ଚରିତ ଓ ପୂର୍ବଚେଷ୍ଟିତ।

Verse 16

अयमेष महाप्राज्ञो गंधर्वो गीतपंडितः । रंगविद्याधरो नाम सर्वशास्त्रार्थकोविदः

ଏହିଜଣେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଗୀତରେ ପଣ୍ଡିତ। ତାଙ୍କ ନାମ ରଙ୍ଗବିଦ୍ୟାଧର; ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥରେ କୋବିଦ।

Verse 17

मेरुं गिरिवरश्रेष्ठं चारुकंदरनिर्झरम् । तमाश्रित्य महातेजाः पुलस्त्यो मुनिसत्तमः

ସୁନ୍ଦର ଗୁହା ଓ ଝରଣାଧାରାରେ ଶୋଭିତ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ ମେରୁଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମହାତେଜସ୍ବୀ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ସେଠାରେ ବସିଲେ।

Verse 18

तपश्चचार तेजस्वी निर्व्यलीकेन चेतसा । विद्याधरस्तत्र गतः स्वेच्छया स महाप्रभो

ହେ ମହାପ୍ରଭୋ! ସେ ତେଜସ୍ବୀ ନିଷ୍କପଟ ଚିତ୍ତରେ ତପଶ୍ଚର୍ୟା କଲେ; ଏବଂ ଗୋଟିଏ ବିଦ୍ୟାଧର ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲା।

Verse 19

तमाश्रित्य गिरिश्रेष्ठं गीतमभ्यसते तदा । स्वरतालसमोपेतं सुस्वरं चारुहासिनि

ହେ ସୁନ୍ଦରହାସିନୀ! ତେବେ ସେଇ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ଗୀତ ଅଭ୍ୟାସ କଲା—ସ୍ୱର ଓ ତାଳରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ।

Verse 20

गीतं श्रुत्वा मुनिस्तस्य ध्यानाच्चलितमानसः । गायंतं तमुवाचेदं गीतविद्याधरं प्रति

ତାହାର ଗୀତ ଶୁଣି ମୁନିଙ୍କ ମନ ଧ୍ୟାନରୁ ବିଚଳିତ ହେଲା; ଗାଇ ଚାଲିଥିବା ଗୀତବିଦ୍ୟାନିପୁଣ ସେଇ ବିଦ୍ୟାଧରଙ୍କୁ ସେ ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 21

भवद्गीतेन दिव्येन देवा मुह्यंति नान्यथा । सुस्वरेण सुपुण्येन तालमानेन पंडित

ହେ ପଣ୍ଡିତ! ତୁମ ଦିବ୍ୟ ଗୀତରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି—ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ତୁମେ ସୁମଧୁର ସ୍ୱର, ମହାପୁଣ୍ୟ ଓ ସଠିକ୍ ତାଳ-ମାନ ସହ ଗାଉଛ।

Verse 22

लययुक्तेन भावेन मूर्च्छना सहितेन च । मे मनश्चलितं ध्यानाद्गीतेनानेन सुव्रत

ଲୟଯୁକ୍ତ ଭାବ ଓ ମୂର୍ଛନାସହିତ ଏହି ଗୀତ ମୋ ମନକୁ ଧ୍ୟାନରୁ ବିଚଳିତ କରିଦେଲା, ହେ ସୁବ୍ରତ।

Verse 23

इदं स्थानं परित्यज्य अन्यस्थानं व्रजस्व तत् । गीतविद्याधर उवाच । आत्मज्ञानसमं गीतमन्यस्थानं व्रजामि किम्

“ଏହି ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ।” ଗୀତ-ବିଦ୍ୟାଧର କହିଲେ—“ଏହି ଗୀତ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ସମାନ; ତେବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟେଠାକୁ କାହିଁକି ଯିବି?”

Verse 24

दुःखं ददे न कस्यापि सुखदो नृषु सर्वदा । गीतेनानेन दिव्येन सर्वास्तुष्यंति देवताः

କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦିଅନି; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ସୁଖଦାତା ହେଉ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗୀତରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 25

शंभुश्चापि समानीतो गीतध्वनिरतो द्विज । गीतं सर्वरसं प्रोक्तं गीतमानंददायकम्

ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଗୀତଧ୍ୱନିରେ ଲୀନ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଣାଗଲା। ଗୀତକୁ ସର୍ବରସସ୍ୱରୂପ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ।

Verse 26

शृंगाराद्यारसाः सर्वे गीतेनापि प्रतिष्ठिताः । शोभामायांति गीतेन वेदाश्चत्वार उत्तमाः

ଶୃଙ୍ଗାର ଆଦି ସମସ୍ତ ରସ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି। ଗୀତରେ ଚାରିଉଟି ଉତ୍ତମ ବେଦ ମଧ୍ୟ ଶୋଭା ପାଆନ୍ତି।

Verse 27

गीतेन देवताः सर्वास्तोषमायांति नान्यथा । तदेवं निन्दसे गीतं मामेवं परिचालयेः

ପବିତ୍ର ଗୀତରେ ହିଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ତଥାପି ତୁମେ ଗୀତକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଛ; ମୋତେ ଏଭଳି ନ ବ୍ୟବହାର କର।

Verse 28

अन्यायोऽयं महाभाग तवैव इह दृश्यते । पुलस्त्य उवाच । सत्यमुक्तं त्वयाद्यैव गीतार्थं बहुपुण्यदम्

“ଏହା ଅନ୍ୟାୟ, ହେ ମହାଭାଗ; ଏଠାରେ ଏହା କେବଳ ତୁମ ପାଇଁ ଦେଖାଯାଉଛି।” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—“ତୁମେ ଏମାତ୍ର କହିଥିବା କଥା ସତ୍ୟ; ଗୀତାର୍ଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ।”

Verse 29

शृणु त्वं मामकं वाक्यं मानं त्यज महामते । नाहं गीतं प्रकुत्सामि गीतं वंदामि नान्यथा

ମୋ କଥା ଶୁଣ, ହେ ମହାମତେ; ଅହଂକାର ତ୍ୟାଗ କର। ମୁଁ ଗୀତକୁ ନିନ୍ଦା କରେନି; ମୁଁ ଗୀତକୁ ହିଁ ବନ୍ଦନା କରେ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 30

विद्याश्चतुर्दशैवैता एकीभावेन भावदाः । प्राणिनां सिद्धिमायांति मनसा निश्चलेन च

ଏହି ଚୌଦ ଵିଦ୍ୟା ଏକତ୍ୱଭାବରେ ଏକୀଭୂତ ହେଲେ ସତ୍ୟାନୁଭୂତି ଦେଇଥାଏ; ଏବଂ ନିଶ୍ଚଳ ମନରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି।

Verse 31

तपश्च तद्वन्मंत्राश्च सुसिद्ध्यंत्येकचिंतया । हृषीकाणां महावर्गश्चपलो मम संमतः

ତପ ଏବଂ ସେହିପରି ମନ୍ତ୍ର—ଏକାଗ୍ର ଚିନ୍ତନରେ ସୁସିଦ୍ଧ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ମହାସମୂହ, ମୋ ମତରେ, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଅସ୍ଥିର।

Verse 32

विषयेष्वेव सर्वेषु नयत्यात्मानमुच्चकैः । चालयित्वा मनस्तस्माद्ध्यानादेव न संशयः

ମନ ସମସ୍ତ ବିଷୟଦିଗକୁ ଆତ୍ମାକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଟାଣିନେଇଯାଏ। ତେଣୁ ମନକୁ ସ୍ଥିର କରି କେବଳ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ ହେବା ଉଚିତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 33

यत्र शब्दं न रूपं च युवती नैव तिष्ठति । मुनयस्तत्र गच्छंति तपःसिद्ध्यर्थमेव हि

ଯେଉଁଠାରେ ବିକ୍ଷେପକ ଶବ୍ଦ ନାହିଁ, ମୋହକ ରୂପ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯୁବତୀ ମଧ୍ୟ ରହେନାହିଁ—ସେଠାକୁ ମୁନିମାନେ କେବଳ ତପସ୍ୟା-ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 34

अयं गीतः पवित्रस्ते बहुसौख्यप्रदायकः । न पश्येम वयं वीर तिष्ठामो वनसंस्थिताः

ତୁମର ଏହି ଗୀତ ପବିତ୍ର ଏବଂ ବହୁ ସୁଖଦାୟକ। କିନ୍ତୁ ହେ ବୀର, ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରୁନାହୁଁ, କାରଣ ଆମେ ବନରେ ବସୁଛୁ।

Verse 35

अन्यत्स्थानं प्रयाहि त्वं नोवा वयं व्रजामहे । गीतविधाधर उवाच । इंद्रियाणां बलं वर्गं जितं येन महात्मना

“ତୁମେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ; ନଚେତ୍ ଆମେ ଚାଲିଯିବୁ।” ଗୀତବିଧାଧର କହିଲେ—“ସେଇ ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ବଳବାନ ଦଳକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି।”

Verse 36

स जयी कथ्यते योगी स च वीरः ससाधकः । शब्दं श्रुत्वाथ वा दृष्ट्वा रूपमेवं महामते

ସେଇ ଯୋଗୀକୁ ଜୟୀ କୁହାଯାଏ; ସେଇ ବୀର, ସେଇ ସତ୍ୟ ସାଧକ। ହେ ମହାମତେ, ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ କିମ୍ବା ରୂପ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହିପରି ସ୍ଥିର ରହେ।

Verse 37

चलते नैव यो ध्यानात्स धीरस्तपसाधकः । भवांस्तु तेजसा हीन इंद्रियैर्विजितो यतः

ଯେ ଧ୍ୟାନରୁ କେବେ ଚଳେନି ସେ ଧୀର ଓ ତପସ୍ୟାସାଧକ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅନ୍ତଃତେଜହୀନ, ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ।

Verse 38

स्वर्गेपि नास्ति सामर्थ्यं मम गीतस्य धर्षणे । वर्जयंति वनं सर्वे हीनवीर्या न संशयः

ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଗୀତର ପ୍ରଭାବକୁ ରୋକିବା ସାମର୍ଥ୍ୟ ନାହିଁ। ବୀର୍ୟହୀନ ସମସ୍ତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଏଡ଼ାନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 39

अयं साधारणो विप्र वनदेशो न संशयः । देवानां सर्वजीवानां यथा मम तथा तव

ହେ ବିପ୍ର, ଏହି ଅରଣ୍ୟପ୍ରଦେଶ ସମସ୍ତଙ୍କର ସାଧାରଣ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦେବମାନଙ୍କ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ପାଇଁ ଯେପରି ମୋର, ସେପରି ତୁମର।

Verse 40

कथं गच्छाम्यहं त्यक्त्वा वनमेवमनुत्तमम् । यूयं गच्छंतु तिष्ठंतु यद्भव्यं तत्तु नान्यथा

ଏପରି ଉତ୍ତମ ଓ ଅନୁପମ ଅରଣ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ କିପରି ଯିବି? ତୁମେ ଯାଅ କିମ୍ବା ରୁହ; ଯାହା ଭବିତବ୍ୟ ସେହି ହେବ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 41

एवमाभाष्य तं विप्रं गीतविद्याधरस्तदा । समाकर्ण्य ततस्तेन मुनिना तस्य उत्तरम्

ଏଭଳି ଭାବେ ସେହି ବିପ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ଗୀତବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ବିଦ୍ୟାଧର ତାପରେ ସେହି ମୁନି ଦିଆ ଉତ୍ତରକୁ ସାବଧାନରେ ଶୁଣିଲା।

Verse 42

चिंतयामास मेधावी किं कृत्वा सुकृतं भवेत् । क्षमां कृत्वा जगामाथ अन्यत्स्थानं द्विजोत्तमः

ମେଧାବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚିନ୍ତା କଲେ— “କ’ଣ କଲେ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ?” ପରେ କ୍ଷମା କରି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।

Verse 43

तपश्चचार धर्मात्मा योगासनगतः सदा । कामं क्रोधं परित्यज्य मोहं लोभं तथैव च

ଧର୍ମାତ୍ମା ସେ ସଦା ଯୋଗାସନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ତପ କଲେ; କାମ ଓ କ୍ରୋଧ, ଏବଂ ମୋହ ଓ ଲୋଭକୁ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 44

सर्वेन्द्रियाणि संयम्य मनसा सममेव च । एवं स्थितस्तदा योगी पुलस्त्यो मुनिसत्तमः

ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସଂଯମ କରି ଏବଂ ମନକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମତ୍ୱରେ ସ୍ଥିର କରି, ସେତେବେଳେ ଯୋଗୀ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ—ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 45

सुकलोवाच । गते तस्मिन्महाभागे पुलस्त्ये मुनिपुंगवे । कालादिष्टेन तेनापि गीतविद्याधरेण च

ସୁକଲା କହିଲେ— ସେ ମହାଭାଗ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ମୁନିପୁଙ୍ଗବ, ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଗଲାପରେ, ଗୀତବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ସେହି ବିଦ୍ୟାଧର ମଧ୍ୟ କାଳର ଆଦେଶରେ ଯାତ୍ରା କଲା।

Verse 46

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे । षट्चत्वारिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନୋପାଖ୍ୟାନ ଓ ସୁକଲା-ଚରିତ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଛୟାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 47

ज्ञात्वा पद्मात्मजसुतमेकांतवनशालिनम् । गतो वराहरूपेण तस्याश्रममनुत्तमम्

ପଦ୍ମଜଙ୍କ ପୁତ୍ରର ପୁତ୍ରକୁ, ଯିଏ ଏକାନ୍ତ ବନରେ ବସୁଥିଲେ, ଜାଣି ସେ ବରାହରୂପ ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କ ଅନୁତ୍ତମ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 48

आसनस्थं महात्मानं तेजोज्वालासमाविलम् । दृष्ट्वा चकार वै क्षोभं तस्य विप्रस्य भामिनि

ହେ ଭାମିନି, ଆସନରେ ବସିଥିବା ତେଜୋଜ୍ୱାଲାରେ ଆବୃତ ସେଇ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲା।

Verse 49

धर्षयेन्नियतं विप्रं तुंडाग्रेण कुचेष्टया । पशुं ज्ञात्वा महाराज क्षमते तस्य दुष्कृतम्

ହେ ମହାରାଜ, ଯଦି ନିୟତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଠୁଣ୍ଡର ଅଗ୍ରଦ୍ୱାରା ଓ କାମମୟ ଭଙ୍ଗିମାଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତ୍ୟକ୍ତ କରାଯାଏ, ତେବେ ଅପରାଧୀକୁ ପଶୁ ଜାଣି ସେ ତାହାର ଦୁଷ୍କୃତକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତି।

Verse 50

मूत्रयेत्पुरतः कृत्वा विष्ठां च कुरुते ततः । नृत्यते क्रीडते तत्र पतति प्रोच्चलेत्पुनः

ସେ ସାମ୍ନାରେ ମୁତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରେ, ପରେ ବିଷ୍ଠା ମଧ୍ୟ କରେ। ସେଠାରେ ନାଚେ, ଖେଳେ, ପଡ଼ିଯାଏ ଏବଂ ପୁଣି ଉଠିଯାଏ।

Verse 51

पशुं ज्ञात्वा परित्यक्तो मुनिना तेन भूपते । एकदा तु तथायाते तेन रूपेण वै पुनः

ହେ ଭୂପତେ, ତାକୁ ପଶୁ ବୋଲି ଜାଣି ସେଇ ମୁନି ତାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଏକବାର ପୁଣି ସେ ସେହିପରି ଆସିଲେ, ସେ ଏହି ଏକେ ରୂପରେ ପୁନର୍ବାର ଫେରିଆସିଲା।

Verse 52

अट्टाट्टहासेन पुनर्हास्यमेवं कृतं तदा । रोदनं च कृतं तत्र गीतं गायति सुस्वरम्

ତେବେ ସେ ଅଟ୍ଟହାସ କରି ପୁନର୍ବାର ହାସ୍ୟଚେଷ୍ଟା କଲା; ସେଠାରେ କାନ୍ଦିଲା ମଧ୍ୟ ଏବଂ ମଧୁର ସ୍ୱରେ ଗୀତ ଗାଇଲା।

Verse 53

तथा तमागतं विप्रो गीतविद्याधरं नृप । चेष्टितं तस्य वै दृष्ट्वा घोणिरेष भवेन्नहि

ହେ ନୃପ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୀତବିଦ୍ୟାରେ ବିଦ୍ୟାଧରସଦୃଶ ତାହାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ଦେଖି ବୁଝିଲା—“ଏ ଘୋଣି ନୁହେଁ।”

Verse 54

ज्ञात्वा तस्य तु वृत्तांतं मामेवं परिचालयेत् । पशुं ज्ञात्वा मया त्यक्तो दुष्ट एष सुनिर्घृणः

“ତାହାର ଆଚରଣ ଜାଣି ସେ ମୋତେ ଏଭଳି ଉପଦ୍ରବ କରୁନାହିଁ। ତାକୁ ପଶୁସ୍ୱଭାବୀ ଜାଣି ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି—ଏ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଦୟ।”

Verse 55

एवं ज्ञात्वा महात्मानं गंधर्वाधममेव हि । चुकोप मुनिशार्दूलस्तं शशाप महामतिः

ଏଭଳି ଜାଣି ଯେ ‘ମହାତ୍ମା’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ ସେ ପ୍ରକୃତରେ ଅଧମ ଗନ୍ଧର୍ବ, ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ସେ ମହାମତି ତାକୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 56

यस्माच्छूकररूपेण मामेवं परिचालयेः । तस्माद्व्रज महापाप पापयोनिं तु शौकरीम्

ତୁମେ ଶୂକରରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋତେ ଏଭଳି ଉପଦ୍ରବ କରିଛ; ତେଣୁ ହେ ମହାପାପୀ, ଯା—ପାପୟୋନି ଶୌକରୀ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କର।

Verse 57

शप्तस्तेनापि विप्रेण गतो देवं पुरंदरम् । तमुवाच महात्मानं कंपमानो वरानने

ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ଶପ୍ତ ହୋଇ ସେ ପୁରନ୍ଦର ଦେବ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା। ହେ ସୁମୁଖୀ, କମ୍ପିତ ହୋଇ ସେ ମହାତ୍ମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 58

शृणु वाक्यं सहस्राक्ष तव कार्यं कृतं मया । तप एव हि कुर्वन्सन्दारुणं मुनिपुंगवः

ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର), ମୋ କଥା ଶୁଣ—ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ସମ୍ପାଦନ କରିଛି। ସେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ନିଶ୍ଚୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଓ ଦାରୁଣ ତପ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 59

तस्मात्तपःप्रभावात्तु चालितः क्षोभितो मया । शप्तस्तेनास्मि विप्रेण देवरूपं प्रणाशितम्

ତେଣୁ ତାଙ୍କ ତପର ପ୍ରଭାବରୁ ମୁଁ କମ୍ପିତ ଓ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇପଡ଼ିଲି। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ, ଏବଂ ମୋ ଦେବରୂପ ନଶ୍ଟ ହେଲା।

Verse 60

पशुयोनिं गतं शक्र मामेवं परिरक्षय । ज्ञात्वा तस्य स वृत्तांतं गीतविद्याधरस्य च

“ହେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର), ମୁଁ ପଶୁଯୋନିକୁ ପତିତ ହୋଇଛି—ଏହିପରି ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।” ତାହାର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ ଗାୟକଙ୍କ କଥା ଜାଣି ସେ ତଦନୁସାରେ କଲେ।

Verse 61

तेन सार्धंगतश्चेंद्रस्तं मुनिं पर्यभाषत । दीयतामनुग्रहो नाथ सिद्धिज्ञोसि द्विजोत्तम

ତାଙ୍କ ସହ ଯାଇ ଇନ୍ଦ୍ର ସେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ନାଥ, ଅନୁଗ୍ରହ ଦିଅନ୍ତୁ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଆପଣ ସିଦ୍ଧିଜ୍ଞ।”

Verse 62

क्षम्यतां मुनिवर्यास्मिन्क्रियतां शापमोक्षणम् । इति संप्रार्थितो विप्रो महेंद्रेणाह हृष्टधीः

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଏହି ଶାପମୋଚନ କରାନ୍ତୁ—ଏଭଳି ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହର୍ଷିତ ଚିତ୍ତରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 63

पुलस्त्य उवाच । वचनात्तव देवेश क्षंतव्यं च मयापि हि । भविष्यति महाराज मनुपुत्रो महाबलः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ! ତୁମ ବଚନାନୁସାରେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ କ୍ଷମା କରିବାକୁ ହେବ। ହେ ମହାରାଜ! ମନୁଙ୍କ ଏକ ମହାବଳୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ।

Verse 64

इक्ष्वाकुर्नाम धर्मात्मा सर्वधर्मानुपालकः । तस्य हस्ताद्यदा मृत्युरस्यैव च भविष्यति

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ନାମରେ ଜଣେ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଯେତେବେଳେ ଆସିବ, ସେହି ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ହାତରୁ ହେବ।

Verse 65

तदैष वै स्वकं देहं प्राप्स्यते नात्र संशयः । एतत्ते सर्ववृत्तांतं शूकरस्य निवेदितम्

ତେବେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନିଜ ସ୍ୱଦେହ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଶୂକରର ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ତୁମକୁ ନିବେଦିତ ହେଲା।

Verse 66

आत्मनश्च प्रवक्ष्यामि पत्या सार्धं शृणुष्व हि । मया च पातकं घोरं कृतं यत्पापया पुरा

ଏବେ ମୁଁ ମୋ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କହିବି—ପତିଙ୍କ ସହିତ ଶୁଣନ୍ତୁ। ପୂର୍ବେ ପାପିନୀ ମୁଁ ଏକ ଘୋର ପାତକ କରିଥିଲି।