Adhyaya 39

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कथं वेनो गतः स्वर्गं पापं त्यक्त्वा प्रदूरतः । तन्नो विस्तरतोऽत्रापि वद सत्यवतां वर

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ବେନ କିପରି ନିଜ ପାପକୁ ଦୂରେ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା? ହେ ସତ୍ୟବାନମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ଏଠାରେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 2

सूतौवाच । ऋषीणां पुण्यसंसर्गात्संवादाच्च द्विजोत्तम । कायस्य मथनात्पापो बहिस्तस्य विनिर्गतः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଋଷିମାନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟସଙ୍ଗ ଓ ସଂବାଦରେ, ଦେହମଥନ ହେତୁ ତାହାର ଭିତରର ପାପ ବାହାରକୁ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କଲା।

Verse 3

पश्चाद्वेनः स पुण्यात्मा ज्ञानं लेभे च शाश्वतम् । रेवाया दक्षिणे कूले तपश्चचार स द्विजाः

ତାପରେ ସେ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ବେନ ଶାଶ୍ୱତ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲା; ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ରେବା (ନର୍ମଦା) ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ସେ ତପ କଲା।

Verse 4

तृणबिन्दोरृषेश्चैव आश्रमे पापनाशने । वर्षाणां तु शतं साग्रं कामक्रोधविवर्जितः

ଋଷି ତୃଣବିନ୍ଦୁଙ୍କ ପାପନାଶକ ଆଶ୍ରମରେ, କାମ-କ୍ରୋଧ ବିହୀନ ହୋଇ, ସେ ଶତବର୍ଷରୁ କିଛି ଅଧିକ ସମୟ ବସିଲା।

Verse 5

तस्योग्रतपसादेवः शंखचक्रगदाधरः । प्रसन्नोभून्महाभागा निष्पापस्य नृपस्य वै

ତାହାର ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନ ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ନିଷ୍ପାପ ରାଜା ପ୍ରତି କୃପାଳୁ ହେଲେ।

Verse 6

उवाच च प्रसन्नोऽस्मि व्रियतां वरौत्तमः । वेन उवाच । यदि देव प्रसन्नोऽसि देहि मे वरमुत्तमम्

ଭଗବାନ କହିଲେ—“ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଚୟନ କର।” ୱେନ କହିଲା—“ହେ ଦେବ! ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ମୋତେ ପରମ ଉତ୍ତମ ବର ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 7

अनेनापि शरीरेण गंतुमिच्छामि त्वत्पदम् । पित्रा सार्धं महाभाग मात्रा चैव सुरेश्वर । तवैव तेजसा देव तद्विष्णोः परमं पदम्

ହେ ମହାଭାଗ! ଏହି ଦେହ ସହିତେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପଦକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି—ପିତାଙ୍କ ସହ, ଏବଂ ହେ ସୁରେଶ୍ୱର! ମାତାଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ। ହେ ଦେବ! ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ତେଜରେ ଆମକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚାନ୍ତୁ।

Verse 8

श्रीवासुदेव उवाच । क्वगतोऽसौ महामोहो येन त्वं मोहितो नृप । लोभेन मोहयुक्तेन तमोमार्गे निपातितः

ଶ୍ରୀ ବାସୁଦେବ କହିଲେ—“ହେ ନୃପ! ଯେ ମହାମୋହ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲ, ସେ କେଉଁଠି ଗଲା? ମୋହଯୁକ୍ତ ଲୋଭରେ ତୁମେ ତମୋମାର୍ଗରେ ପତିତ ହୋଇଥିଲ।”

Verse 9

वेन उवाच । यन्मे पूर्वकृतं पापं तेनाहं मोहितो विभो । अतो मामुद्धरास्मात्त्वं पापाच्चैव सुदारुणात्

ୱେନ କହିଲା—“ହେ ବିଭୋ! ପୂର୍ବେ କରିଥିବା ପାପରେ ମୁଁ ମୋହିତ ହୋଇଛି। ତେଣୁ ମୋତେ ଏଥିରୁ—ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ—ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ।”

Verse 10

प्रजप्तव्यमथो पठ्यं तद्वदानुग्रहाद्विभो । भगवानुवाच । साधु भूप महाभाग पापं ते नाशमागतम्

“ଏହା ଜପ କରିବା ଓ ପାଠ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ; ହେ ବିଭୋ! ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ତେଣୁ ହେଉ।” ଭଗବାନ କହିଲେ—“ସାଧୁ, ହେ ମହାଭାଗ ଭୂପ! ତୁମ ପାପ ନାଶ ପାଇଛି।”

Verse 11

शुद्धोसि तपसा च त्वं ततः पुण्यं वदाम्यहम् । पुरा वै ब्रह्मणा तात पृष्टोहं भवता यथा

ତୁମେ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛ; ତେଣୁ ମୁଁ ପୁଣ୍ୟର କଥା କହୁଛି। ହେ ତାତ, ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ତୁମେ ଏବେ ଯେପରି ପଚାରୁଛ, ସେପରି ପଚାରିଥିଲେ।

Verse 12

तस्मै यदुदितं वत्स तत्ते सर्वं वदाम्यहम् । एकदा ब्रह्मणा ध्यानस्थितेन नाभिपंकजे

ହେ ବତ୍ସ, ତାଙ୍କୁ ଯାହା କୁହାଯାଇଥିଲା, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହୁଛି। ଏକଦା ବ୍ରହ୍ମା ନାଭିପଦ୍ମରେ ଧ୍ୟାନସ୍ଥ ଥିଲେ।

Verse 13

प्रादुरास तदा तस्य वरदानाय सुव्रत । तेन पृष्टं महत्पुण्यं स्तोत्रं पापप्रणाशनम्

ତେବେ, ହେ ସୁବ୍ରତ, ବର ଦେବା ପାଇଁ ସେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ। ସେ ପଚାରିବାରୁ ମହାପୁଣ୍ୟକର, ପାପନାଶକ ସ୍ତୋତ୍ର ଉପଦେଶ କଲେ।

Verse 14

वासुदेवाभिधानं च सुगतिप्रदमिच्छता । स्तोत्राणां परमं तस्मै वासुदेवाभिधं महत्

ଯେ ସୁଗତିର ଦାନ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ‘ବାସୁଦେବ’ ନାମକୁ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ କରୁ। ତାହା ପାଇଁ ସ୍ତୋତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ସେଇ ମହାନ ସ୍ତୋତ୍ର ‘ବାସୁଦେବାଭିଧ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 15

सर्वसौख्यप्रदं नॄणां पठतां जपतां सदा । उपादिशं महाभाग विष्णुप्रीतिकरं परम्

ହେ ମହାଭାଗ, ସଦା ପାଠ ଓ ଜପ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପରମ ପ୍ରୀତିକର ସେଇ ପରମ ଉପଦେଶ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 16

विष्णुरुवाच । एतत्सर्वं जगद्व्याप्तं मया त्वव्यक्तमूर्तिना । अतो मां मुनयः प्राहुर्विष्णुं विष्णुपरायणाः

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ଅବ୍ୟକ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ମୁଁ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି। ତେଣୁ ବିଷ୍ଣୁପରାୟଣ ମୁନିମାନେ ମୋତେ ‘ବିଷ୍ଣୁ’ (ସର୍ବବ୍ୟାପୀ) ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 17

वसंति यत्र भूतानि वसत्येषु च यो विभुः । स वासुदेवो विज्ञेयो विद्वद्भिरहमादरात्

ଯେଉଁଠି ଭୂତଜୀବମାନେ ବସନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଭିତରେ ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଭାବେ ବସନ୍ତି—ସେଇ ‘ବାସୁଦେବ’ ଜାଣିବାଯୋଗ୍ୟ; ଏହାକୁ ମୁଁ ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କୁ ଆଦରରେ କହୁଛି।

Verse 18

संकर्षति प्रजाश्चांते ह्यव्यक्ताय यतो विभुः । ततः संकर्षणो नाम्ना विज्ञेयः शरणागतैः

ଯେହେତୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ତେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ଆକର୍ଷି ଲୟ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ଶରଣାଗତମାନେ ତାଙ୍କୁ ‘ସଙ୍କର୍ଷଣ’ ନାମରେ ଜାଣନ୍ତୁ।

Verse 19

इंगिते कामरूपोहं बहु स्यामिति काम्यया । प्रद्युम्नोहं बुधैस्तस्माद्विज्ञेयोस्मि सुतार्थिभिः

କେବଳ ସଙ୍କଳ୍ପ-ଇଙ୍ଗିତରେ ମୁଁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରେ; ‘ମୁଁ ଅନେକ ହେଉ’ ଏହି କାମନାରୁ। ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମୋତେ ‘ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ’ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ବିଶେଷକରି ପୁତ୍ରାର୍ଥୀମାନେ ଏଭଳି ଚିହ୍ନନ୍ତୁ।

Verse 20

अत्र लोके विना चेशौ सर्वेशौ हरकेशवौ । निरुद्धोहं योगबलान्न केनातोनिरुद्धवत्

ଏହି ଲୋକରେ ହର ଓ କେଶବ—ଏହି ଦୁଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ସର୍ବେଶ୍ୱର ନାହାନ୍ତି। ଯୋଗବଳରେ ମୁଁ ନିଜକୁ ନିଜେ ନିୟମିତ କରିଛି; ତେଣୁ ମୁଁ କାହାରେ ମଧ୍ୟ ବଦ୍ଧ ନୁହେଁ।

Verse 21

विश्वाख्योहं प्रतिजगज्ज्ञानविज्ञानसंयुतः । अहमित्यभिमानी च जाग्रच्चिंतासमाकुलः

ମୁଁ ‘ବିଶ୍ୱ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକରେ ଯୁକ୍ତ। କିନ୍ତୁ ‘ମୁଁ’ ଭାବର ଅହଂକାରେ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ରହେ।

Verse 22

तैजसोहं जगच्चेष्टामयश्चेंद्रियरूपवान् । ज्ञानकर्मसमुद्रिक्तः स्वप्नावस्थां गतो ह्यहम्

ମୁଁ ‘ତୈଜସ’—ଜଗତର ଚେଷ୍ଟାମୟ କ୍ରିୟାରୁ ଗଢ଼ା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟରୂପରେ ଯୁକ୍ତ। ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ ମୁଁ ସ୍ୱପ୍ନାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।

Verse 23

प्राज्ञोहमधिदैवात्मा विश्वाधिष्ठानगोचरः । सुषुप्तावास्थितो लोकादुदासीनो विकल्पितः

ମୁଁ ‘ପ୍ରାଜ୍ଞ’—ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିଦୈବ ଆତ୍ମା, ବିଶ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନର ଗୋଚରରେ ବିଚରଣକାରୀ। ସୁଷୁପ୍ତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଲୋକରୁ ଉଦାସୀନ ରହେ, ତଥାପି ବିକଳ୍ପଦ୍ୱାରା କଳ୍ପିତ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ।

Verse 24

तुरीयोऽहं निर्विकारी गुणावस्थाविवर्जितः । निर्लिप्तः साक्षिवद्विश्व प्रतिबिंबित विग्रहः

ମୁଁ ତୁରୀୟ—ନିର୍ବିକାର, ଗୁଣମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ। ନିର୍ଲିପ୍ତ ସାକ୍ଷୀ ପରି ମୁଁ ଅବସ୍ଥିତ; ମୋର ରୂପ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

Verse 25

चिदाभासश्चिदानंदश्चिन्मयश्चित्स्वरूपवान् । नित्योक्षरो ब्रह्मरूपो ब्रह्मन्नेवमवेहि माम्

ମୁଁ ଚିଦାଭାସ, ଚିଦାନନ୍ଦ, ଚିନ୍ମୟ ଏବଂ ଚିତ୍ସ୍ୱରୂପବାନ। ମୁଁ ନିତ୍ୟ, ଅକ୍ଷର, ବ୍ରହ୍ମରୂପ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ଏହିପରି ଜାଣ।

Verse 26

भगवानुवाच । इत्युक्त्वांतर्दधे विष्णुः स्वरूपं ब्रह्मणे पुरा । सोपि ज्ञात्वा जगद्व्याप्तिं कृतात्मा समभूत्क्षणात्

ଭଗବାନ କହିଲେ—ଏପରି କହି ପୂର୍ବେ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରୁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଜଗଦ୍‌ବ୍ୟାପକତା ଜାଣି ସେହି କ୍ଷଣେ ଅନ୍ତରେ ପରିତୃପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 27

राजंस्त्वमपि शुद्धात्मा पृथोर्जन्मन एव च । तथाप्याराधय विभुं स्तोत्रेणानेन सुव्रत

ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା; ପୃଥୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମକ୍ଷଣରୁ ପବିତ୍ରଚିତ୍ତ ଥିଲେ। ତଥାପି, ହେ ସୁବ୍ରତ, ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ବିଭୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର।

Verse 28

तुष्टो विष्णुस्तमभ्याह वरं वरय मानद । वेन उवाच । सुगतिं देहि मे विष्णो दुष्कृतात्तारयस्व माम्

ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ମାନଦ, ବର ଚାହ।” ୱେନ କହିଲା—“ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ମୋତେ ସୁଗତି ଦିଅ ଏବଂ ମୋ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।”

Verse 29

शरणं त्वां प्रपन्नोस्मि कारणं वद सद्गतेः । विष्णुरुवाच । पूर्वमेव महाभाग त्वंगेनापि महात्मना

“ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛି; ସଦ୍‌ଗତି ପାଇବାର କାରଣ କହନ୍ତୁ।” ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—“ହେ ମହାଭାଗ, ପୂର୍ବେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମହାତ୍ମା ଅଙ୍ଗଙ୍କ ସହ …”

Verse 30

अहमाराधितस्तेन तस्मै दत्तो वरो मया । प्रयास्यसि महाभाग वैष्णवं लोकमुत्तमम्

ସେ ମୋତେ ଆରାଧନା କରିଥିଲା; ତେଣୁ ମୁଁ ତାକୁ ବର ଦେଇଥିଲି। ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ଉତ୍ତମତମ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପ୍ରୟାଣ କରିବ।

Verse 31

कर्मणा स्वेन विप्रेंद्र पुण्येन नृपनंदन । आत्मार्थे त्वं महाभाग वरमेव प्रयाचय

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ହେ ନୃପନନ୍ଦନ! ନିଜ ପୁଣ୍ୟକର୍ମର ବଳରେ, ହେ ମହାଭାଗ, କେବଳ ଆତ୍ମକଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ମାତ୍ର ବର ମାଗ।

Verse 32

शृणु वेन महाभाग वृत्तांतं पूर्वसंभवम् । तव मात्रे पुरा दत्तः शापः क्रुद्धेन भूपते

ହେ ମହାଭାଗ ବେନ! ପୂର୍ବେ ଘଟିଥିବା ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣ। ହେ ଭୂପତେ, ଦୀର୍ଘ ପୂର୍ବେ କ୍ରୋଧିତ ଜଣେ ତୋ ମାତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।

Verse 33

सुशंखेन सुनीथायै बाल्ये पूर्वं महात्मना । ततस्त्वंगे वरो दत्तो मयैव विदितात्मना

ପୂର୍ବେ ମହାତ୍ମା ସୁଶଙ୍ଖ ବାଳ୍ୟକାଳରେ ସୁନୀଥାଙ୍କୁ ବର ଦେଇଥିଲେ। ତାପରେ, ହେ ଅଙ୍ଗ, ଆତ୍ମଜ୍ଞ ମୁଁ ନିଜେ ତୋତେ ମଧ୍ୟ ବର ଦେଲି।

Verse 34

त्वां समुद्धर्त्तुकामेन सुपुत्रस्ते भविष्यति । एवमुक्त्वा तु पितरं तवाहं गुणवत्सल

‘ତୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ତୋ ପାଖରେ ଏକ ସଦ୍ଗୁଣୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ।’ ଏମିତି କହି, ହେ ଗୁଣବତ୍ସଲ, ତୋ ପିତାଙ୍କୁ ମୁଁ…

Verse 35

भवदंगात्समुद्भूतः करिष्ये लोकपालनम् । दिवींद्रो हि यथा भाति तथाहं भूतले स्थितः

ତୁମ ଦେହରୁ ଜନ୍ମି ମୁଁ ଲୋକପାଳନ କରିବି। ଦିବିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ସେପରି ଭୂତଳରେ ସ୍ଥିତ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେବି।

Verse 36

आत्मा वै जायते पुत्र इति सत्यवती श्रुतिः । अतस्त्वं सुगतिं वत्स लभिष्यसि वरान्मम

“ପୁତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ନିଜ ଆତ୍ମାରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି”—ଏହି ସତ୍ୟବତୀ ଶ୍ରୁତି କହେ। ତେଣୁ, ବତ୍ସ, ମୋର ବରପ୍ରସାଦରେ ତୁମେ ସୁଗତି ପାଇବ।

Verse 37

गत्यर्थमात्मनो राजन्दानमेकं समाचर । यस्त्वां पातकरूपोऽहं सुनीथायाः परंतप

ହେ ରାଜନ୍, ନିଜ ପରଲୋକ-ଗତିର ମଙ୍ଗଳାର୍ଥେ ଗୋଟିଏ ଦାନ କର। ମୁଁ—ପାପରୂପ ହୋଇ—ସୁନୀଥାଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ହେ ପରନ୍ତପ।

Verse 38

अब्रुवन्नग्नरूपेण कर्तुं त्वां तु विधर्मगम् । अन्यथा तु सुशंखस्य वाक्यमेवान्यथा भवेत्

ସେମାନେ କହିଲେ—“ଆମେ ନଗ୍ନରୂପ ଧାରଣ କରି ତୁମକୁ ଧର୍ମପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ କରିଦେବୁ; ନହେଲେ ସୁଶଂଖଙ୍କ ବାକ୍ୟ ମିଥ୍ୟା ହୋଇଯିବ।”

Verse 39

इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे । वेनोपाख्याने एकोनचत्वारिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍-ସହସ୍ରସଂହିତାର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ‘ବେନୋପାଖ୍ୟାନ’ ନାମକ ଏକୋନଚତ୍ୱାରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 40

दानमेव परं श्रेष्ठं दानं सर्वप्रभावकम् । तस्माद्दानं ददस्व त्वं दानात्पुण्यं प्रवर्तते

ଦାନ ହିଁ ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଦାନ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ପ୍ରଭାବକାରୀ। ତେଣୁ ତୁମେ ଦାନ ଦିଅ; ଦାନରୁ ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 41

दानेन नश्यते पापं तस्माद्दानं ददस्व हि । अश्वमेधादिभिर्यज्ञैर्यजस्व नृपसत्तम

ଦାନରେ ପାପ ନଶିଯାଏ; ତେଣୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦାନ କର। ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଆଦି ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଯଜନ କର।

Verse 42

भूमिदानादिकं दानं ब्राह्मणेभ्यो ददस्व वै । सुदानात्प्राप्यते भोगः सुदानात्प्राप्यते यशः

ଭୂମିଦାନ ଆଦି ଦାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦିଅ। ସୁଦାନରୁ ଭୋଗ (ସମୃଦ୍ଧି) ମିଳେ, ସୁଦାନରୁ ଯଶ ମଧ୍ୟ ମିଳେ।

Verse 43

सुदानाज्जायते कीर्तिः सुदानात्प्राप्यते सुखम् । दानेन स्वर्गमाप्नोति फलं तत्र भुनक्ति च

ସୁଦାନରୁ କୀର୍ତ୍ତି ଜନ୍ମେ, ସୁଦାନରୁ ସୁଖ ମିଳେ। ଦାନରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ସେଠାରେ ତାହାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ କରେ।

Verse 44

दत्तस्यापि सुदानस्य श्रद्धायुक्तस्य सत्तम । काले प्राप्ते व्रजेत्तीर्थं पुण्यस्यापि फलं त्विदम्

ହେ ସତ୍ତମ, ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ସୁଦାନ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଥାକାଳ ଆସିଲେ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଏହି ହେଉଛି ସେହି ପୁଣ୍ୟର ମଧ୍ୟ ଫଳ।

Verse 45

पात्रभूताय विप्राय श्रद्धापूतेन चेतसा । यो ददाति महादानं मयि भावं निवेश्य च

ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ଚିତ୍ତ ଧରି ପାତ୍ରଭୂତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯେ ମହାଦାନ ଦିଏ ଏବଂ ମୋତେ ଭାବରେ ନିବେଶ କରେ, ସେ ସତ୍ୟରେ ମୋତେ ହିଁ ଅର୍ପଣ କରେ।

Verse 46

तस्याहं सकलं दद्मि मनसा यंयमिच्छति । वेन उवाच । कालं दानस्य मे ब्रूहि कीदृक्कालस्य लक्षणम्

“ସେ ମନରେ ଯାହା ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତାକୁ ଦେଉଛି।” ବେନ କହିଲା—“ଦାନର ଯଥାଯଥ ସମୟ କୁହ; ସେ ସମୟର ଲକ୍ଷଣ କ’ଣ?”

Verse 47

तीर्थस्यापि च यद्रूपं पात्रस्यापि सुलक्षणम् । दानस्यापि जगन्नाथ विधिं विस्तरतो वद

ହେ ଜଗନ୍ନାଥ! ତୀର୍ଥର ଯଥାର୍ଥ ସ୍ୱରୂପ, ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରର ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ, ଏବଂ ଦାନର ବିଧି—ଏ ସବୁକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 48

प्रसादसुमुखो भूत्वा दया मे यदि वर्त्तते । श्रीकृष्ण उवाच । दानकालं प्रवक्ष्यामि नित्यं नैमित्तिकं नृप

ଯଦି ତୁମ ମନେ ଦୟା ରହି ମୁଖ ପ୍ରସନ୍ନ ଥାଏ, ତେବେ—ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—“ହେ ନୃପ! ଦାନର କାଳ କହିବି; ନିତ୍ୟ ଓ ନୈମିତ୍ତିକ ଉଭୟ।”

Verse 49

काम्यं चान्यं महाराज चतुर्थप्रापकं पुनः । सूर्योदयस्य वेलायां पापं नश्यति सर्वतः

ହେ ମହାରାଜ! ଆଉ ଗୋଟିଏ କାମ୍ୟ ଆଚରଣ ଅଛି, ଯାହା ପୁନଃ ‘ଚତୁର୍ଥ’ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ସବୁ ଦିଗରୁ ପାପ ନଶିଯାଏ।

Verse 50

अंधकाराधिका घोरा नराणां नाशकारकाः । दिवि सूर्यो ममांशोऽयं तेजसां कल्पितो निधिः

ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିମାନେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ନାଶକାରୀ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦିବାକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ମୋର ଅଂଶ—ତେଜର ନିଧି ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ।

Verse 51

तस्यैव तेजसा दग्धा भस्मतां यांति किल्बिषाः । उदयंतं ममांशं यो दृष्ट्वा दत्ते तु वार्यपि

ତାହାର ଏହି ତେଜରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ପାପଗୁଡ଼ିକ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ। ଯେ ମୋର ଉଦୟମାନ ଅଂଶକୁ ଦେଖି ଜଳମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରେ, ତାହାର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 52

तस्य किं कथ्यते भूप नित्यं पुण्यविवर्द्धनम् । संप्राप्तायां सुवेलायां तस्यां पुण्यकरो नरः

ହେ ରାଜନ୍, ଏଥିରେ ଆଉ କ’ଣ କହିବା? ଏହା ସଦା ପୁଣ୍ୟକୁ ବଢ଼ାଏ। ସେଇ ଶୁଭ ବେଳା ଆସିଲେ ମଣିଷ ପୁଣ୍ୟକର୍ମ କରୁଥିବା ହୁଏ।

Verse 53

स्नात्वाभ्यर्च्य पितॄन्देवान्दानदाता भवेत्पुनः । यथाशक्तिप्रभावेन श्रद्धापूतेन चेतसा

ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପୁନଃ ଯଥାଶକ୍ତି ଦାନଦାତା ହେବା ଉଚିତ—ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ଚିତ୍ତରେ।

Verse 54

अन्नं पयः फलं पुष्पं वस्त्रं तांबूलभूषणम् । हेमरत्नादिकं चैव तस्य पुण्यमनंतकम्

ଅନ୍ନ, ଦୁଧ, ଫଳ, ପୁଷ୍ପ, ବସ୍ତ୍ର, ତାମ୍ବୂଳ, ଭୂଷଣ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ରତ୍ନାଦି ଦାନ କଲେ ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଅନନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 55

मध्याह्ने तु ततो राजन्नपराह्णे तथैव च । मामुद्दिश्य च यो दद्यात्तस्य पुण्यमनंतकम्

ହେ ରାଜନ୍, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଏବଂ ସେହିପରି ଅପରାହ୍ନରେ ମଧ୍ୟ—ଯେ ମୋତେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଦାନ କରେ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଅନନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 56

खाद्यपानादिकं मिष्ट लेपनं गंधकुंकुमम् । कर्पूरादिकमेवापि वस्त्रालंकारसंयुतम्

ମିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଲେପନ, ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ କୁଙ୍କୁମ-କେଶର, କର୍ପୂରାଦି—ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ସହିତ।

Verse 57

अविच्छिन्नं ददात्येवं भोगसौख्यप्रदायकम् । नित्यकालो मया ख्यातो दानपूजार्थिनां शुभः

ଏଭଳି ଏହା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ଭୋଗ ଓ ସୁଖଦାୟକ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଦାନ ଓ ପୂଜା ଆକାଙ୍କ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କାଳକୁ ମୁଁ ନିତ୍ୟଲଭ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ବୋଲି କହିଛି।

Verse 58

अथातः संप्रवक्ष्यामि नैमित्तिकमनुत्तमम् । त्रिकालेष्वपि दातव्यं दानमेव न संशयः

ଏବେ ମୁଁ ଅନୁତ୍ତମ ନୈମିତ୍ତିକ ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ତିନି କାଳରେ ମଧ୍ୟ ଦାନ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ—ଦାନ କରିବାରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 59

शून्यं दिनं न कर्तव्यमात्मनो हितमिच्छता । यस्मिन्काले प्रदत्तं हि किंचिद्दानं नराधिप

ଯେ ନିଜ ହିତ ଚାହେ, ସେ ଏକ ଦିନକୁ ମଧ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ନ କରୁ; କାରଣ ଯେକୌଣସି ସମୟରେ, ହେ ନରାଧିପ, ଅଳ୍ପ ଦାନ ମଧ୍ୟ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 60

तत्प्रभावान्महाप्राज्ञो बहुसामर्थ्यसंयुतः । धनाढ्यो गुणवान्प्राज्ञः पंडितोऽपि विचक्षणः

ତାହାର ପ୍ରଭାବରେ ମନୁଷ୍ୟ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଓ ବହୁ ସାମର୍ଥ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଧନାଢ୍ୟ, ଗୁଣବାନ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପଣ୍ଡିତ ଏବଂ ବିଚକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 61

पक्षं मासं दिनं यावन्न दत्तं वै यदाशनम् । तमेव वारयाम्येव भक्ष्याच्चैव नरोत्तमम्

ପକ୍ଷ, ମାସ କିମ୍ବା ଏକ ଦିନ—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାନଯୋଗ୍ୟ ଅନ୍ନ ଦିଆଯାଇନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ସେହି ନରୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଭୋଜନରୁ ନିବାରଣ କରେ।

Verse 62

स्वमलं भक्षितं चैव अदत्वा दानमुत्तमम् । उत्पादयाम्यहं रोगं सर्वभोगनिवारणम्

ନିଜ ମଳ ଭକ୍ଷଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଉତ୍ତମ ଦାନ ଦିଏନାହିଁ, ମୁଁ ତାହାରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗକୁ ନିବାରଣ କରୁଥିବା ରୋଗ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।

Verse 63

तेषां कायेष्वसंतुष्टो बहुपीडाप्रदायकम् । मंदानलेन संयुक्तं ज्वरसंतापकारकम्

ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏହା ବହୁ ପୀଡା ଦିଏ; ମନ୍ଦ ଜଠରାଗ୍ନି ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଜ୍ୱରର ଦାହ-ସନ୍ତାପ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।

Verse 64

त्रिकालेषु न दत्तं यैर्ब्राह्मणेषु सुरेषु च । स्वयमश्नाति मिष्टं तु तेन पापं महत्कृतम्

ଯେ ତ୍ରିକାଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ-ଦାନ କରେନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଭୋଜନ କରେ—ତାହାଦ୍ୱାରା ସେ ମହାପାପ କରେ।

Verse 65

प्रायश्चित्तेन रौद्रेण तमेवं परिशोधयेत् । उपवासैर्महाराज कायशोषकरादिकैः

ହେ ମହାରାଜ, ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଘୋର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ—ଉପବାସ ଓ ଦେହକୁ ଶୋଷି ସଂଯମ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟ ଆଚାରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।

Verse 66

चर्मकारो यथा चर्म कुंडस्थोपरि निर्घृणः । शोधयेच्च कषायैश्च तच्चर्मस्फोटयेद्यथा

ଯେପରି ନିର୍ଦୟ ଚର୍ମକାର କୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଚର୍ମକୁ କଷାୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଶୋଧି ଓ ପିଟି ପିଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପକାଇ ତିଆରି କରେ।

Verse 67

तथाहं पापकर्तारं शोधयामि न संशयः । औषधीनां सुयोगाच्च कषायैः कटुकैर्ध्रुवम्

ସେହିପରି ମୁଁ ପାପକର୍ତ୍ତାକୁ ନିଃସନ୍ଦେହେ ଶୋଧନ କରେ; ଔଷଧିର ସୁଯୋଗରେ କଟୁ ଓ କଷାୟ କ୍ୱାଥଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 68

उष्णोदकैश्च संतापैर्वैद्यरूपेण नान्यथा । अन्ये भुंजन्ति तस्योग्र भोगान्पुण्यान्मनोनुगान्

ଉଷ୍ଣ ଜଳ ଓ ଦାହକ ସନ୍ତାପଦ୍ୱାରା—କେବଳ ବୈଦ୍ୟରୂପେ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ—ତେବେ ଅନ୍ୟେ ତାହାର ଉଗ୍ର ଭୋଗ ଭୋଗନ୍ତି; ସେଗୁଡ଼ିକ (ତଥାପି) ପୁଣ୍ୟଜନିତ ଓ ମନୋବୃତ୍ତିଅନୁଗତ।

Verse 69

किं करोति समर्थश्च न दत्तं दानमुत्तमम् । महता पापरूपेण तमेवं परितापये

ସମର୍ଥ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଉତ୍ତମ ଦାନ ନ ଦେଇଥାଏ, ତେବେ ସେ କ’ଣ କରିପାରିବ? ଏହିପରି ମୁଁ ତାକୁ ମହା ପାପରୂପେ ସନ୍ତପ୍ତ କରେ।

Verse 70

नित्यकालस्य यद्दानमात्मार्थं पापिभिर्यथा । न दत्तं राजराजेंद्र श्रद्धापूतेन चेतसा

ହେ ରାଜରାଜେନ୍ଦ୍ର! ପାପୀମାନେ ନିୟତ କାଳରେ କେବଳ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଯେ ‘ଦାନ’ କରନ୍ତି, ତାହା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ଚିତ୍ତରୁ ସତ୍ୟରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ନୁହେଁ।

Verse 71

तथा ताञ्जारयाम्येतानुपायैर्दारुणैः किल । वासुदेव उवाच । नैमित्तिकं तथा कालं पुण्यं चैव तवाग्रतः

“ଏହିପରି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦାରୁଣ ଉପାୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ କ୍ଷୟ କରିଦେବି।” ବାସୁଦେବ କହିଲେ—“ତୋର ସମ୍ମୁଖରେ ନୈମିତ୍ତିକ ଶୁଭ ଅବସର, ଯଥାକାଳ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ।”

Verse 72

प्रवक्ष्यामि नरश्रेष्ठ सुबुद्ध्या शृणु तत्परः । अमावास्या महाराज पौर्णमासी तथैव च

ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି—ସୁବୁଦ୍ଧିରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣ। ହେ ମହାରାଜ! ଅମାବାସ୍ୟା ଏବଂ ସେହିପରି ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ।

Verse 73

यदा भवति संक्रांतिर्व्यतीपातो नरेश्वर । वैधृतिश्च यदा प्रोक्ता यदा एकादशी भवेत्

ହେ ନରେଶ୍ୱର! ଯେତେବେଳେ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ହୁଏ, କିମ୍ବା ବ୍ୟତୀପାତ ହୁଏ, କିମ୍ବା ବୈଧୃତି ଘୋଷିତ ହୁଏ, କିମ୍ବା ଯେତେବେଳେ ଏକାଦଶୀ ହୁଏ—

Verse 74

महामाघी तथाषाढी वैशाखी कार्तिकी तथा । अमासोमसमायोगे मन्वादिषु युगादिषु

ସେହିପରି ମହାମାଘୀ, ଆଷାଢୀ, ବୈଶାଖୀ ଓ କାର୍ତ୍ତିକୀ (ବ୍ରତ-ଉତ୍ସବ); ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟା-ଚନ୍ଦ୍ର ସମାୟୋଗରେ, ମନ୍ୱନ୍ତର ଓ ଯୁଗର ଆଦିରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 75

गजच्छाया तथा प्रोक्ता पितृक्षया तथैव च । एते नैमित्तिकाः ख्यातास्तवाग्रे नृपसत्तम

‘ଗଜଛାୟା’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ‘ପିତୃକ୍ଷୟ’ ମଧ୍ୟ। ହେ ନୃପସତ୍ତମ! ଏଗୁଡ଼ିକ ସବୁ ନୈମିତ୍ତିକ (ଅବସରଜନ୍ୟ) ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି ତୋର ସମ୍ମୁଖରେ କଥିତ।

Verse 76

एतेषु दीयते दानं तस्य दानस्य यत्फलम् । तत्फलं तु प्रवक्ष्यामि श्रूयतां नृपसत्तम

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ଦାନ ଦିଆଯାଏ ଏବଂ ସେହି ଦାନରୁ ଯେ ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ସେ ଫଳକୁ ଏବେ ମୁଁ କହୁଛି। ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଣ।

Verse 77

मामुद्दिश्य नरो भक्त्या ब्राह्मणाय प्रयच्छति । तस्याहं निर्विकल्पेन प्रयच्छामि न संशयः

ଯେ ମଣିଷ ଭକ୍ତିସହିତ ମୋତେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଏ, ତାହାକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପ୍ରତିଫଳ ଦେଉଛି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 78

गृहं सौख्यं महाराज स्वर्गमोक्षादिकं बहु । काम्यं कालं प्रवक्ष्यामि दानस्य फलदायकम्

ହେ ମହାରାଜ, ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସୁଖମୟ ଗୃହ, ସୌଖ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ‑ମୋକ୍ଷ ଆଦି ଅନେକ ଫଳ ମିଳେ। ଦାନଫଳଦାୟକ ଶୁଭ କାଳକୁ ଏବେ ମୁଁ କହିବି।

Verse 79

व्रतानामेव सर्वेषां देवादीनां तथैव च । दानस्य पुण्यकालं तु संप्रोक्तं द्विजसत्तमैः

ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଏବଂ ଦେବାଦି କର୍ମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦାନର ପୁଣ୍ୟକାଳ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି।

Verse 80

आभ्युदयिकमेवापि कालं वक्ष्यामि ते नृप । मखानामेव सर्वेषां वैवाहिकमनुत्तमम्

ହେ ନୃପ, ଆଭ୍ୟୁଦୟିକ କର୍ମର ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାଳକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ସମସ୍ତ ମଖମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୈବାହିକ ମଖ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

Verse 81

पुत्रस्य जातमात्रस्य चौलमौंज्यादिकं तथा । प्रासादध्वजदेवानां प्रतिष्ठादिककर्मणि

ନବଜାତ ପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଚୂଡାକର୍ମ, ମୌଞ୍ଜୀଧାରଣ ଆଦି ସଂସ୍କାର, ଏବଂ ପ୍ରାସାଦ, ଧ୍ୱଜ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଆଦି କର୍ମମାନେ ମଧ୍ୟ (ଏହି ବିଧିରେ) ଗଣ୍ୟ।

Verse 82

वापीकूपतडागानां गृहवास्तुमयं नृप । तदाभ्युदयिकं प्रोक्तं मातॄणां यत्र पूजनम्

ହେ ରାଜନ୍, ବାପୀ (ବାଉଡ଼ି), କୂପ ଓ ତଡାଗ (ପୋଖରୀ) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ, ଏବଂ ଗୃହବାସ୍ତୁ ଓ ନିବାସ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯେ କର୍ମ—ସେଗୁଡ଼ିକ ‘ଆଭ୍ୟୁଦୟିକ’ (ସମୃଦ୍ଧିଦାୟକ) ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଯେଉଁଠାରେ ମାତୃଗଣଙ୍କ ପୂଜା ହୁଏ।

Verse 83

तस्मिन्काले ददेद्दानं सर्वसिद्धिप्रदायकम् । आभ्युदयिक एवायं कालः प्रोक्तो नृपोत्तम

ସେହି ସମୟରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ତାହା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରେ। ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ଏହି କାଳ ‘ଆଭ୍ୟୁଦୟିକ’ (ମଙ୍ଗଳ-ସମୃଦ୍ଧିଦାୟକ) ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 84

अन्यच्चैव प्रवक्ष्यामि पापपीडानिवारणम् । मृत्युकाले च संप्राप्ते क्षयं ज्ञात्वा नरोत्तम

ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା ମୁଁ କହିବି—ଯାହା ପାପପୀଡାକୁ ନିବାରେ; ଯେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁକାଳ ଆସିପହଞ୍ଚେ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ, ହେ ନରୋତ୍ତମ, ନିଜ ଅନ୍ତ ନିକଟ ବୋଲି ଜାଣେ।

Verse 85

तत्र दानं प्रदातव्यं यममार्गसुखप्रदम् । नित्यनैमित्तिकाः कालाः काम्याभ्युदयिकास्तथा

ଏହେତୁ ସେଠାରେ/ସେହି ସମୟରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ତାହା ଯମମାର୍ଗରେ ସୁଖ ପ୍ରଦାନ କରେ। ନିତ୍ୟ ଓ ନୈମିତ୍ତିକ କର୍ମମାନଙ୍କର କାଳ ଥାଏ; ସେପରି କାମ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟୁଦୟିକ ଅନୁଷ୍ଠାନମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ କାଳ ଥାଏ।

Verse 86

अंत्यःकालो महाराज समाख्यातस्तवाग्रतः । एते कालाः समाख्याताः स्वकर्मफलदायकाः

ହେ ମହାରାଜ, ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଜୀବନର ଅନ୍ତ୍ୟକାଳ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଗଲା। ଏହି କାଳଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱକର୍ମଫଳ ପ୍ରଦାନକାରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 87

तीर्थस्य लक्षणं राजन्प्रवक्ष्यामि तवाग्रतः । सुतीर्थानामियं गंगा भाति पुण्या सरस्वती

ହେ ରାଜନ, ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ ତୀର୍ଥର ଲକ୍ଷଣ କହିବି। ସୁତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଗଙ୍ଗା ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏବଂ ପୁଣ୍ୟମୟ ସରସ୍ୱତୀ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଭାସେ।

Verse 88

रेवा च यमुना तापी तथा चर्मण्वती नदी । सरयूर्घर्घरा वेणा सर्वपापप्रणाशिनी

ରେବା, ଯମୁନା, ତାପୀ ଏବଂ ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ ନଦୀ; ତଥା ସରୟୂ, ଘର୍ଘରା, ବେଣା—ଏ ସମସ୍ତେ ସର୍ବପାପ ପ୍ରଣାଶିନୀ।

Verse 89

कावेरी कपिला चान्या विशाला विश्वतारणी । गोदावरी समाख्याता तुंगभद्रा नरोत्तम

କାବେରୀ, କପିଲା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ‘ବିଶାଳା’ (ଯାହା ‘ବିଶ୍ୱତାରଣୀ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ); ତଥା ‘ଗୋଦାବରୀ’ ନାମକ ନଦୀ ଏବଂ ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା—ହେ ନରୋତ୍ତମ।

Verse 90

पापानां भीतिदा नित्यं भीमरथ्या प्रपठ्यते । देविका कृष्णगंगा च अन्याः सरिद्वरोत्तमाः

ଭୀମରଥୀ ସଦା ପାପମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ନଦୀ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ। ତଥା ଦେବିକା, କୃଷ୍ଣଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ସରିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ।

Verse 91

एतासां पुण्यकालेषु संति तीर्थान्यनेकशः । ग्रामे वा यदि वारण्ये नद्यः सर्वत्र पावनाः

ଏହି ପୁଣ୍ୟକାଳରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ରହିଛି। ଗ୍ରାମରେ ହେଉ କି ଅରଣ୍ୟରେ, ନଦୀମାନେ ସର୍ବତ୍ର ପାବନକାରୀ।

Verse 92

तत्र तत्र प्रकर्तव्याः स्नानदानादिकाः क्रियाः । यदा न ज्ञायते नाम तासां तीर्थस्य सत्तमाः

ଯେଉଁଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ-ଦାନ ଆଦି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷକରି ଯେତେବେଳେ ସେହି ତୀର୍ଥର ନାମ ଜଣା ନଥାଏ, ହେ ସତ୍ତମ।

Verse 93

नामोच्चारं प्रकुर्वीत विष्णुतीर्थमिदं नृप । तीर्थस्य देवता तद्वदहमेव न संशयः

ହେ ନୃପ, (ଦିବ୍ୟ) ନାମୋଚ୍ଚାର କର—ଏହାହିଁ ବିଷ୍ଣୁ-ତୀର୍ଥ। ଏବଂ ସେହି ତୀର୍ଥର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିଜେ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 94

मामेवमुच्चरेद्यो वै तीर्थे देवेषु साधकः । तस्य पुण्यफलं जातं मन्नाम्ना नृपनंदन

ହେ ନୃପନନ୍ଦନ, ଯେ ସାଧକ ତୀର୍ଥରେ କିମ୍ବା ଦେବମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୋ ବିଷୟରେ ଏଭଳି ଉଚ୍ଚାର କରେ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ମୋ ନାମରେ ହିଁ ଜନ୍ମେ।

Verse 95

अज्ञातानां सुतीर्थानां देवानां नृपसत्तम । स्नाने दाने महाराज मन्नाम हि समुच्चरेत्

ହେ ନୃପସତ୍ତମ, ଅଜ୍ଞାତ ସୁତୀର୍ଥ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତ, ହେ ମହାରାଜ—ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ସମୟରେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ନାମ ଉଚ୍ଚାର କର।

Verse 96

तीर्थानामेव राजेंद्र धात्रा धात्र्य इमाः कृताः । सिंधवः सर्वपुण्यानां सर्वस्थाः क्षितिमंडले

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ତୀର୍ଥସ୍ୱରୂପରେ ଗଢ଼ିଛନ୍ତି। ଏମାନେ ସର୍ବପୁଣ୍ୟର ବାହକ ଏବଂ ଭୂମଣ୍ଡଳରେ ସର୍ବତ୍ର ବିଦ୍ୟମାନ।

Verse 97

यत्रतत्र प्रकर्त्तव्यं स्नानदानादिकं नृप । अक्षयं फलमाप्नोति सुतीर्थानां प्रसादतः

ହେ ନୃପ! ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଥାଅ, ସେଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ ଆଦି ଧର୍ମକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ; ସୁତୀର୍ଥଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 98

तीर्थरूपा महापुण्याः सागरा सप्त एव च । मानसाद्यास्तथा राजन्सरस्यश्च प्रकीर्तिताः

ସାତଟି ସମୁଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ତୀର୍ଥସ୍ୱରୂପ ଓ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ। ତଥା, ହେ ରାଜନ, ମାନସ ଆଦି ସରୋବରମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 99

निर्झराः पल्वलाः प्रोक्तास्तीर्थरूपा न संशयः । स्वल्पा नद्यो महाराज तासु तीर्थं प्रतिष्ठितम्

ନିର୍ଝର ଓ ପଲ୍ୱଲ (ପୋଖରୀ) ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ତୀର୍ଥସ୍ୱରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ହେ ମହାରାଜ, ସାଣ ନଦୀମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଛି।

Verse 100

खातेष्वेवं च सर्वेषु वर्जयित्वा च कूपकम् । पर्वतास्तीर्थरूपाश्च मेर्वाद्याश्च महीतले

ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଖୋଦିତ ଜଳାଶୟରେ—କୂପ (କୁଆଁ) ବାଦ ଦେଇ—ଭୂମିତଳରେ ମେରୁ ଆଦି ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥସ୍ୱରୂପ ଅଟନ୍ତି।

Verse 101

यज्ञभूमिश्च यज्ञश्च अग्निहोत्रे यथा स्थितः । श्राद्धभूमिस्तथा शुद्धा देवशाला तथा पुनः

ଯେପରି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ଯଜ୍ଞଭୂମି ଓ ଯଜ୍ଞ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥାଏ, ସେପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ରଖିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଦେବଶାଳା (ଦେବାଳୟ ମଣ୍ଡପ) ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ସେହିପରି ପବିତ୍ର।

Verse 102

होमशाला तथा प्रोक्ता वेदाध्ययनवेश्म च । गृहेषु पुण्यसंयुक्तं गोस्थानं वरमुत्तमम्

ଗୃହରେ ହୋମଶାଳା ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ବେଶ୍ମ ପ୍ରଶଂସିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଗୃହର ସମସ୍ତ ଶୁଭ ବ୍ୟବସ୍ଥାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁଣ୍ୟସଂଯୁକ୍ତ ଗୋସ୍ଥାନ (ଗୋଶାଳା) ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଉତ୍ତମ ଘୋଷିତ।

Verse 103

सोमपायी भवेद्यत्र तीर्थं तत्र प्रतिष्ठितम् । आरामो यत्र वै पुण्यो अश्वत्थो यत्र तिष्ठति

ଯେଉଁଠାରେ ସୋମପାୟୀ (ସୋମପାନ କରୁଥିବା) ଥାଏ, ସେଠାରେ ତୀର୍ଥ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ; ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ଆରାମ (ପବିତ୍ର ଉପବନ) ଅଛି ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (ପିପଳ) ବୃକ୍ଷ ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ସେ ସ୍ଥାନ ପାବନ ହୁଏ।

Verse 104

ब्रह्मवृक्षो भवेद्यत्र वटवृक्षस्तथैव च । अन्ये च वन्यसंस्थाने तत्र तीर्थं प्रतिष्ठितम्

ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମବୃକ୍ଷ ଥାଏ ଏବଂ ସେହିପରି ବଟବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଥାଏ; ତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନ୍ୟ ବୃକ୍ଷମାନେ ବନସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ର ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ସେଠାରେ ତୀର୍ଥ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।

Verse 105

एते तीर्थाः समाख्याताः पितामाता तथैव च । पुराणं पठ्यते यत्र गुरुर्यत्र स्वयं स्थितः

ଏହି ସମସ୍ତକୁ ତୀର୍ଥ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି; ସେହିପରି ପିତା ଓ ମାତା ମଧ୍ୟ (ତୀର୍ଥ). ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ପୁରାଣ ପାଠ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୁରୁ ସ୍ୱୟଂ ନିବାସ କରନ୍ତି—ସେ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 106

सुभार्या तिष्ठते यत्र तत्र तीर्थं न संशयः । सुपुत्रस्तिष्ठते यत्र तत्र तीर्थं न संशयः

ଯେଉଁଠି ସୁଭାର୍ଯ୍ୟା ବସନ୍ତି, ସେଠା ନିଶ୍ଚୟ ତୀର୍ଥ। ଯେଉଁଠି ସୁପୁତ୍ର ବସେ, ସେଠା ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ତୀର୍ଥ।

Verse 107

एते तीर्थाः समाख्याता राजवेश्म तथैव च । वेन उवाच । पात्रस्य लक्षणं ब्रूहि यस्मै देयं सुरोत्तम

ଏହି ତୀର୍ଥମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ, ରାଜଭବନ ମଧ୍ୟ ତଥା। ବେନ କହିଲେ—ହେ ଦେବୋତ୍ତମ, ଯାହାକୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ସେ ପାତ୍ରର ଲକ୍ଷଣ କହନ୍ତୁ।

Verse 108

प्रसादसुमुखो भूत्वा कृपया मम माधव । वासुदेव उवाच । शृणु राजन्महाप्राज्ञ पात्रस्यापि सुलक्षणम्

ହେ ମାଧବ, କୃପାକରି ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ ହୁଅନ୍ତୁ। ବାସୁଦେବ କହିଲେ—ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ରାଜନ, ପାତ୍ରର ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷଣ ଶୁଣ।

Verse 109

यस्मै देयं सुदानं च श्रद्धापूतैर्महात्मभिः । ब्राह्मणं सुकुलोपेतं वेदाध्ययनतत्परम्

ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ମହାତ୍ମାମାନେ ଉତ୍ତମ ଦାନ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ଯିଏ ସୁକୁଳଜ ଏବଂ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ତତ୍ପର।

Verse 110

शांतं दांतं तपोयुक्तं शुक्लमेव विशेषतः । प्रज्ञावंतं ज्ञानवंतं देवपूजनतत्परम्

ସେ ଶାନ୍ତ, ଦାନ୍ତ (ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହୀ), ତପୋଯୁକ୍ତ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉ; ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ଜ୍ଞାନବାନ ଏବଂ ଦେବପୂଜାରେ ତତ୍ପର ହେଉ।

Verse 111

सत्यवंतं महापुण्यं वैष्णवं ज्ञानपंडितम् । धर्मज्ञं मुक्तलौल्यं च पाखंडैस्तु विवर्जितम्

ସେ ସତ୍ୟବାନ, ମହାପୁଣ୍ୟଶାଳୀ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ଜ୍ଞାନପଣ୍ଡିତ। ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଲୋଭ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ତୃଷ୍ଣାରୁ ମୁକ୍ତ, ଏବଂ ପାଖଣ୍ଡରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିମୁକ୍ତ।

Verse 112

एवं पात्रं समाख्यातमन्यदेवं वदाम्यहम् । एवमेतैर्गुणैर्युक्तं स्वसृपुत्रं नरोत्तमम्

ଏପରି ମୁଁ ସୁପାତ୍ରର ଲକ୍ଷଣ କହିଲି; ଏବେ ଆଉ ଏକ କଥା କହୁଛି—ଏହି ଗୁଣମାନେ ଯୁକ୍ତ, ଭଉଣୀର ପୁଅ, ସେ ନରୋତ୍ତମ।

Verse 113

एतं पात्रं विजानीहि दुहितुस्तनयं ततः । जामातरं महाराज भावैरेतैश्च संयुतम्

ଏହାକୁ ସୁପାତ୍ର ବୋଲି ଜାଣ—ଏ ତୁମ କନ୍ୟାର ପୁଅ; ତାପରେ, ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ଗୁଣ ଓ ଭାବରେ ଯୁକ୍ତ ତାକୁ ଜାମାତା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 114

गुरुं च दीक्षितं चैव पात्रभूतं नरोत्तम । एतान्येव सुपात्राणि दानयोग्यानि सत्तम

ହେ ନରୋତ୍ତମ! ଗୁରୁ, ଦୀକ୍ଷିତ ଜନ, ଏବଂ ଯିଏ ସତ୍ୟରେ ପାତ୍ରଭୂତ—ହେ ସତ୍ତମ, ଦାନଯୋଗ୍ୟ ଉତ୍ତମ ସୁପାତ୍ର ଏମାନେ ମାତ୍ର।

Verse 115

वेदाचारसमोपेतस्तृप्तिं नैव च गच्छति । वर्जयेत्किल तं विप्रं तथा काणं सुधूर्तकम्

ଯେ ବେଦାଚାରସମ୍ପନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ତଥାପି ତୃପ୍ତିକୁ ପାଉନାହିଁ—ଏମିତି ଦ୍ୱିଜକୁ ନିଶ୍ଚୟ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ତେଣୁ କାଣା ଓ ଅତିଧୂର୍ତ୍ତକୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 116

अतिकृष्णं महाराज कपिलं परिवर्जयेत् । कर्कटाक्षं सुनीलं च श्यावदन्तं विवर्जयेत्

ହେ ମହାରାଜ, ଅତିକୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଓ କପିଲ (ଭୂରା) ବର୍ଣ୍ଣ ଥିବାକୁ ଗ୍ରହଣ ନ କର; କର୍କଟାକ୍ଷ, ଅତିନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶ୍ୟାବଦନ୍ତ (କଳା ଦାନ୍ତ) ଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନ କର।

Verse 117

नीलदंतं तथा राजन्पीतदंतं तथैव च । गोघ्नं सुकृष्णदंतं च बर्बरं चातिपांशुलम्

ହେ ରାଜନ, ନୀଳଦନ୍ତ ଓ ପୀତଦନ୍ତ; ଗୋଘ୍ନ, ଅତିକୃଷ୍ଣଦନ୍ତ; ବର୍ବର ଓ ଅତିପାଂଶୁଳ (ଅତି ଧୂଳିମୟ) — ଏମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 118

हीनांगमधिकांगं च कुष्ठिनं कुनखं तथा । दुश्चर्माणं महाराज खल्वाटं परिवर्जयेत्

ହେ ମହାରାଜ, ହୀନାଙ୍ଗ (ଅଙ୍ଗହୀନ), ଅଧିକାଙ୍ଗ (ଅତିରିକ୍ତ ଅଙ୍ଗ), କୁଷ୍ଠୀ, କୁନଖ (ନଖରୋଗୀ), ଦୁଶ୍ଚର୍ମ (ଭୟଙ୍କର ଚର୍ମରୋଗୀ) ଓ ଖଲ୍ୱାଟ (ଟକଳା) — ଏମାନଙ୍କୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 119

अन्यायेषु रता यस्य जाया विप्रस्य कस्य च । तस्मै दानं न दातव्यं यदि ब्रह्मसमो भवेत्

ଯେ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅନ୍ୟାୟ-ଅଧର୍ମରେ ରତ ଥାଏ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ସେ ବ୍ରହ୍ମାସମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 120

स्त्रीजिताय न दातव्यं शाखारंडे महामते । व्याधिताय न दातव्यं मृतभोजिषु भूपते

ହେ ମହାମତେ, ସ୍ତ୍ରୀଜିତ (ସ୍ତ୍ରୀର ବଶରେ ଥିବା) ପୁରୁଷକୁ ଓ ଶାଖାରଣ୍ଡ (ଢୋଙ୍ଗୀ ବୈରାଗୀ)କୁ ଏହି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ହେ ଭୂପତେ, ବ୍ୟାଧିତକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏବଂ ମୃତଭୋଜୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ (ମୃତକ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଭୋଜନ କରୁଥିବାମାନଙ୍କୁ) ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 121

चोराय च न दातव्यं स यद्यत्रिसमो भवेत् । अतृप्ताय न दातव्यं शावं तु परिवर्जयेत्

ଚୋରକୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେ ଅତ୍ରିସମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ। ଅତୃପ୍ତକୁ ଦାନ ନୁହେଁ; ଶବସଦୃଶ ଅଶୁଚି ବସ୍ତୁ ଦାନ ବର୍ଜନ କର।

Verse 122

अतिस्तब्धाय नो देयं शठाय च विशेषतः । वेदशास्त्रसमायुक्तः सदाचारेण वर्जितः

ଅତ୍ୟଧିକ ଅହଂକାରୀକୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବିଶେଷକରି ଶଠକୁ ନୁହେଁ। ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସଦାଚାରହୀନ ଜନ ବର୍ଜ୍ୟ।

Verse 123

श्राद्धे दाने च राजेंद्र नैव युक्तः कदा भवेत् । अथ दानं प्रवक्ष्यामि सफलं पुण्यदायकम्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଦାନ ବିଷୟରେ କେବେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏବେ ମୁଁ ସତ୍ୟ ଫଳଦାୟକ ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଦାନ କହିବି।

Verse 124

कालतीर्थसुपात्राणां श्रद्धा योगात्प्रजायते । नास्ति श्रद्धासमं पुण्यं नास्ति श्रद्धासमं सुखम्

ଯୋଗସାଧନା ଦ୍ୱାରା ଯଥାକାଳ, ତୀର୍ଥ ଓ ସୁପାତ୍ର ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜନ୍ମେ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ସମ ପୁଣ୍ୟ ନାହିଁ; ଶ୍ରଦ୍ଧା ସମ ସୁଖ ନାହିଁ।

Verse 125

नास्ति श्रद्धासमं तीर्थं संसारे प्राणिनां नृप । श्रद्धाभावेन संयुक्तो मामेवं परिसंस्मरेत्

ହେ ନୃପ! ସଂସାରରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସମ ତୀର୍ଥ ନାହିଁ। ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବ ଥାଉ କି ନଥାଉ, ଏହିପରି ମୋତେ ନିରନ୍ତର ସ୍ମରଣ କରୁ।

Verse 126

पात्रहस्ते प्रदातव्यं स्वल्पमेव नृपोत्तम । एवंविधस्य दानस्य विधियुक्तस्य यत्फलम्

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ଅଳ୍ପ ଦାନ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରଙ୍କ ହାତରେ ସିଧାସଳଖ ଦେବା ଉଚିତ। ଏପରି ବିଧିପୂର୍ବକ ଦିଆ ଦାନର ଫଳ ଏହିପରି।

Verse 127

अनंतं तदवाप्नोति मत्प्रसादात्सुखी भवेत्

ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ଅନନ୍ତ ପଦ ପାଏ ଏବଂ ସୁଖୀ ହୁଏ।