Shloka 54

Prabhāsa-kṣetra: Circuit of Tīrthas and Shrines Leading to Bhukti and Mokṣa

Devanagari script

त्रैपुरं च त्रिलिंगं तु प्रार्च्य पापैः प्रमुच्यते । षंडतीर्थं ततः प्राप्य स्नात्वा स्वर्णप्रदो नरः ॥ ५४ ॥

Transliteration

traipuraṃ ca triliṃgaṃ tu prārcya pāpaiḥ pramucyate | ṣaṃḍatīrthaṃ tataḥ prāpya snātvā svarṇaprado naraḥ || 54 ||

Translation

ତ୍ରୈପୁର ଓ ତ୍ରିଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପୂଜିଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ପରେ ଷଣ୍ଡତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ-ପ୍ରଦାତା, ଦାନସମର୍ଥ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ।

Word by Word

• त्रैपुरम्: Traipura (a deity/place)
• त्रैपुरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रैपुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; देव/तीर्थ-नाम

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• त्रिलिंगम्: Triliṅga (three-liṅga shrine/name)
• त्रिलिंगम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि-लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (त्रीणि लिङ्गानि/त्रिलिङ्गम्)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• प्रार्च्य: having worshipped
• प्रार्च्य: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+अर्च् (धातु)
• Form: क्त्वान्त/ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having worshipped’

• पापैः: from/with sins
• पापैः: Hetu/Karana (हेतु/करण)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/हेतु), बहुवचन

• प्रमुच्यते: is completely freed
• प्रमुच्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+मुच् (धातु)
• Form: लट्-लकार, कर्मणि-प्रयोग (Passive), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• षंडतीर्थम्: Ṣaṇḍatīrtha
• षंडतीर्थम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: षंड-तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (षंडस्य तीर्थम्)

• ततः: then/thereafter
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb), ‘then/from there’

• प्राप्य: having reached
• प्राप्य: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त/ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having reached’

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having bathed’

• स्वर्णप्रदः: giver of gold
• स्वर्णप्रदः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्ण-प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (नरः); तत्पुरुषः (स्वर्णं प्रददाति इति)

• नरः: a man
• नरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narada (in dialogue with Sanatkumara tradition; Uttara-Bhaga tirtha narration)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Traipura
• Trilinga
• Shandatirtha

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It presents a classic tirtha-mahātmya sequence: worship at specific shrines removes pāpa (sin), and bathing at a named tīrtha generates puṇya that ripens as prosperity and the capacity for dāna (charitable gifting).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is expressed here as prārcana—reverent worship of sacred forms/places—showing that sincere ritual devotion, combined with tīrtha-snāna, purifies the devotee and supports dharmic generosity.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual practice (kalpa-oriented conduct) is implied: proper worship (arcana) and prescribed bathing (snāna-vidhi) at tīrthas, culminating in dāna as a dharmic outcome.