Shloka 55

The Greatness of Kāśī (Kāśī-māhātmya) and Avimukta’s Liberative Power

Devanagari script

अविमुक्ते त्यजन्प्राणान्मुक्तिभाक्स्यान्न संशयः । शिवभक्तिपरा नित्यं नान्यभक्ताश्च ये नराः ॥ ५५ ॥

Transliteration

avimukte tyajanprāṇānmuktibhāksyānna saṃśayaḥ | śivabhaktiparā nityaṃ nānyabhaktāśca ye narāḥ || 55 ||

Translation

ଅବିମୁକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ନର ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଯଦି ସେମାନେ ସଦା ଶିବଭକ୍ତିପରାୟଣ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଭକ୍ତ ନ ହୁଅନ୍ତି।

Word by Word

• अविमुक्ते: in Avimukta (Kāśī)
• अविमुक्ते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; Locative singular (place)

• त्यजन्: leaving (giving up)
• त्यजन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकालिक कृदन्त (शतृ), प्रथमा-एकवचन, पुंलिङ्ग; present active participle “leaving”

• प्राणान्: life-breaths
• प्राणान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural

• मुक्ति-भाक्: a partaker of liberation
• मुक्ति-भाक्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक) + भज् (धातु) → भाक् (कृदन्त, क्विप्)
• Form: तत्पुरुष-समास (मुक्तेः भाक् = one who partakes of liberation); प्रथमा-एकवचन, पुंलिङ्ग; nominative singular

• स्यात्: would be
• स्यात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; “would be / becomes”

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध) / Negation
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय; negation particle

• संशयः: doubt
• संशयः: Karta (कर्ता) (of implied “is”)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular

• शिव-भक्ति-पराः: devoted to Śiva-bhakti
• शिव-भक्ति-पराः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + भक्ति (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (शिवे भक्ति: तस्यां पराः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; nominative plural qualifying “नराः”

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक) / नित्यम् (अव्ययीभाववत् प्रयोग)
• Form: काल-अव्यय (adverbial accusative); “always”

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध) / Negation
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय; negation particle

• अन्य-भक्ताः: devotees of others (not of Śiva)
• अन्य-भक्ताः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक) + भक्त (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (अन्यः भक्तः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; nominative plural

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय; conjunction

• ये: who
• ये: Karta (कर्ता) (relative clause)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; relative pronoun “who”

• नराः: men/people
• नराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural

Speaker

Suta (narrating Purāṇic discourse; Kashi/Avimukta Mahatmya section)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Avimukta
• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It states the Mahatmya doctrine of Avimukta (Kāśī): departing the body there is a direct cause for mokṣa, especially for those firmly established in Śiva-bhakti.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

It emphasizes steadfast, exclusive devotion to Śiva (śivabhaktiparā nityam), presenting single-pointed bhakti as the qualifying inner disposition for the liberating power of the sacred kṣetra.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga (like Vyākaraṇa or Jyotiṣa) is taught in this verse; the practical takeaway is tīrtha-dharma: the importance of dying in a sacred kṣetra (Avimukta) with sustained devotional discipline.