Shloka 7

Devanagari script

एको मुनिः कुम्भकुशाग्रहस्त आम्रस्य मूले सलिलं ददाति । आम्राश्च सिक्ताः पितरश्च तृप्ता एका क्रिया व्द्यर्थकरीप्रसिद्धा । आचम्य मूले सलिलं ददानो नोपेक्षणीयो विबुधैर्मनुष्यः ॥ ७ ॥

Transliteration

eko muniḥ kumbhakuśāgrahasta āmrasya mūle salilaṃ dadāti | āmrāśca siktāḥ pitaraśca tṛptā ekā kriyā vdyarthakarīprasiddhā | ācamya mūle salilaṃ dadāno nopekṣaṇīyo vibudhairmanuṣyaḥ || 7 ||

Translation

ଏକା ମୁନି, କୁମ୍ଭ ଓ କୁଶାଗ୍ର ହାତରେ ଧରି, ଆମ୍ବ ଗଛର ମୂଳେ ଜଳ ଦେଇଥାଏ। ଆମ୍ବ ଗଛ ସିଞ୍ଚିତ ହୁଏ ଓ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ଏକେ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱିଫଳଦାୟିନୀ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଆଚମନ କରି ମୂଳେ ଜଳ ଦେଉଥିବା ମନୁଷ୍ୟକୁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Word by Word

• एकः: one
• एकः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मुनिः: sage
• मुनिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कुम्भ-कुश-अग्र-हस्तः: whose hand holds a pot and the tip of kuśa grass
• कुम्भ-कुश-अग्र-हस्तः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुम्भ (प्रातिपदिक) + कुश (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (यस्यान्ते/हस्ते कुम्भः कुशाग्रं च)

• आम्रस्य: of the mango tree
• आम्रस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: आम्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• मूले: at the root
• मूले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण

• सलिलम्: water
• सलिलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सलिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ददाति: gives/offers
• ददाति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• आम्राः: mango trees
• आम्राः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आम्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय अव्यय

• सिक्ताः: watered
• सिक्ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सिच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), प्रथमा बहुवचन, पुंलिङ्ग; कर्मणि (having been watered)

• पितरः: ancestors
• पितरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय अव्यय

• तृप्ताः: satisfied
• तृप्ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: तृप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), प्रथमा बहुवचन, पुंलिङ्ग; ‘satisfied’

• एका: one (single)
• एका: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• क्रिया: act/rite
• क्रिया: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• द्वि-अर्थ-करि-प्रसिद्धा: well-known as accomplishing two aims
• द्वि-अर्थ-करि-प्रसिद्धा: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक) + करि (कृदन्त-प्रातिपदिक, √कृ धातु, णिनि/कर्तरि) + प्रसिद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक, √सद्/प्र-सिध्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः ‘द्व्यर्थकरी’ (द्वौ अर्थौ करोति) इति बहुव्रीह्यर्थक-उपपदसमासः, ततः ‘प्रसिद्धा’ (well-known)

• आचम्य: having sipped (water)
• आचम्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-चम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), ‘having sipped (water)’

• मूले: at the root
• मूले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• सलिलम्: water
• सलिलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सलिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ददानः: giving/offering
• ददानः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: वर्तमान कृदन्त (शतृ), प्रथमा एकवचन, पुंलिङ्ग; कर्तरि — ‘giving’

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध निपात (negation particle)

• उपेक्षणीयः: to be neglected/ignored
• उपेक्षणीयः: Predicate (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: उप-ईक्ष् (धातु) → उपेक्षणीय (कृदन्त-प्रातिपदिक, अनीयर्/तव्यत्-भाव)
• Form: अनीयर्-प्रत्ययान्त (gerundive), प्रथमा एकवचन, पुंलिङ्ग; ‘to be neglected’ (passive necessity)

• विबुधैः: by the wise
• विबुधैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: विबुध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; करण/कर्तृ-सम्बन्धे (by the wise)

• मनुष्यः: a man/person
• मनुष्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Narada (instructional narration within Uttara-Bhaga tirtha/rite context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Rasa: {"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"bhakti","emotional_journey":"Quiet ascetic simplicity (a lone muni with kumbha and kuśa) reveals an elegant ‘double-fruit’ action, ending with a normative social-ethical injunction to honor such a practitioner."}

Characters & Entities

• Pitrs (Ancestors)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches that a simple, dharmic act—offering water at the root of a sacred tree with purity (ācamana)—can yield twofold merit: nurturing life (the tree) and satisfying the Pitṛs through a tarpaṇa-like intention.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By emphasizing sincerity and purity over complexity: a humble act done with reverence becomes spiritually efficacious. Such simplicity aligns with bhakti-oriented dharma, where intention and sanctified conduct are central.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual procedure and purity practice: holding kuśa (a standard vaidika ritual implement) and performing ācamana before an offering reflects kalpa-style ritual discipline (prayoga) used in śrauta/smārta observances.