Shloka 22

The Discourse of Rukmāṅgada

Prabodhinī Ekādaśī, Kārtika-vrata, and Satya-dharma

Devanagari script

व्रते प्रवृत्ते वरकृच्छ्रसंज्ञे प्रियाकृते हर्षमवाप राजा । उवाच वाक्यं कुशकेतुपुत्रीं कृतं वचः सुभ्रु समीहितं ते ॥ २२ ॥

Transliteration

vrate pravṛtte varakṛcchrasaṃjñe priyākṛte harṣamavāpa rājā | uvāca vākyaṃ kuśaketuputrīṃ kṛtaṃ vacaḥ subhru samīhitaṃ te || 22 ||

Translation

ବରକୃଚ୍ଛ୍ର ନାମକ ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସହ, ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୋଇ ରାଜା ହର୍ଷିତ ହେଲା। ସେ କୁଶକେତୁଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ କହିଲା— “ହେ ସୁଭ୍ରୁ! ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ଯାହା ଚାହିଁଥିଲ, ତାହା ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା।”

Word by Word

• व्रते: when/while the vow
• व्रते: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• प्रवृत्ते: having begun / being undertaken
• प्रवृत्ते: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: प्र (उपसर्ग) + वृत्/वृत्त (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)

• वर-कृच्छ्र-संज्ञे: called ‘Varakṛcchra’
• वर-कृच्छ्र-संज्ञे: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक) + कृच्छ्र (प्रातिपदिक) + संज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (वरकृच्छ्र इति संज्ञा यस्य)

• प्रियाकृते: done by (his) beloved
• प्रियाकृते: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रिया (प्रातिपदिक) + कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (प्रियया कृतम्)

• हर्षम्: joy
• हर्षम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: हर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अवाप: attained
• अवाप: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव (उपसर्ग) + आप् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• राजा: the king
• राजा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वाक्यम्: words
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कुशकेतु-पुत्रीम्: to Kuśaketu’s daughter
• कुशकेतु-पुत्रीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुशकेतु (प्रातिपदिक) + पुत्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (कुशकेतॊः पुत्री)

• कृतम्: done / fulfilled
• कृतम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; predicate with vacaḥ

• वचः: the word/promise
• वचः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• सुभ्रु: O fair-browed one
• सुभ्रु: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुभ्रू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, संबोधन, एकवचन; ‘सु-भ्रू’ (one with beautiful eyebrows)

• समीहितम्: desired
• समीहितम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् (उपसर्ग) + ईह् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘desired/aimed at’

• ते: by you / your
• ते: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Narrator (Purāṇic narration; dialogue attribution: the King speaking to Kuśaketu’s daughter)

Vrata Kalpa

Vrata: Varakṛcchra

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: hasya

Characters & Entities

• Kuśaketu
• King (unnamed)
• Kuśaketu’s daughter

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights vrata as a dharmic instrument that brings inner resolve to completion—when the disciplined observance begins, auspicious outcomes and reassurance (fulfillment of a sincere intention) follow.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Though not explicitly naming a deity here, the verse reflects a common Purāṇic bhakti framework: sincere intention supported by disciplined observance (vrata) leads to grace-like fulfillment, reinforcing faith and commitment.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual discipline is foregrounded: the verse points to structured vrata-pravṛtti (formal commencement of an observance), which in practice aligns with Kalpa-style procedural tradition (rules of vows and rites).