Shloka 57

Mohinī’s Speech

Mohinyāḥ Bhāṣaṇam

Devanagari script

एवं ब्रुबाणां तनयां विधेस्तु रतिप्रियां चारुविशालनेत्राम् । व्रीडान्वितः पुत्रसमीपवर्ती प्रोवाच वाक्यं नृपतिः प्रियां ताम् ॥ ५७ ॥

Transliteration

evaṃ brubāṇāṃ tanayāṃ vidhestu ratipriyāṃ cāruviśālanetrām | vrīḍānvitaḥ putrasamīpavartī provāca vākyaṃ nṛpatiḥ priyāṃ tām || 57 ||

Translation

ଏଭଳି କହୁଥିବା ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ କନ୍ୟା, ରତିଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ସୁନ୍ଦର ବିଶାଳନୟନା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପୁତ୍ରଙ୍କ ସମୀପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରାଜା ଲଜ୍ଜାସହିତ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟବଚନ କହିଲେ।

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (Avyaya), प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• ब्रुबाणाम्: speaking
• ब्रुबाणाम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle, शतृ), स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-एकवचनस्य ‘तनयाम्’ इत्यस्य विशेषणरूपेण; रूपम्: ब्रुबाणाम् (acc. sg. fem. agreeing)

• तनयाम्: daughter
• तनयाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तनया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन (sg.)

• विधेः: of Brahmā (the Creator)
• विधेः: Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), षष्ठी विभक्ति (6th/षष्ठी), एकवचन (sg.)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (Avyaya), निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)

• रतिप्रियाम्: beloved of Rati
• रतिप्रियाम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रति + प्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (Tatpurusha: रतेः प्रिया), स्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया (2nd), एकवचन (sg.), ‘तनयाम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• चारुविशालनेत्राम्: having beautiful large eyes
• चारुविशालनेत्राम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चारु + विशाल + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (Karmadharaya: चारु च विशालं च नेत्रं यस्याः/यस्याः नेत्रे), स्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया (2nd), एकवचन (sg.), ‘तनयाम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• व्रीडान्वितः: endowed with modesty/shyness
• व्रीडान्वितः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: व्रीडा + अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (Tatpurusha: व्रीडया अन्वितः), पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (1st), एकवचन (sg.), ‘नृपतिः’ इत्यस्य विशेषणम्

• पुत्रसमीपवर्ती: standing near (his) son
• पुत्रसमीपवर्ती: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र + समीप + वर्तिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (Tatpurusha: पुत्रस्य समीपे वर्ती), पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (1st), एकवचन (sg.), ‘नृपतिः’ इत्यस्य विशेषणम्

• प्रोवाच: said/spoke
• प्रोवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (sg.), परस्मैपद (Parasmaipada)

• वाक्यम्: words/speech
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (2nd), एकवचन (sg.)

• नृपतिः: the king
• नृपतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (1st), एकवचन (sg.)

• प्रियाम्: dear/beloved
• प्रियाम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया (2nd), एकवचन (sg.), ‘ताम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• ताम्: her/that (woman)
• ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), स्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया (2nd), एकवचन (sg.)

Speaker

Narrator (Purana narrator describing the scene; dialogue attribution not explicit in this verse)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Rasa: {"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"bhakti","emotional_journey":"A gentle, modestly restrained courtly moment: the maiden speaks; the king, bashful and near his son, responds with affectionate, measured words."}

Characters & Entities

• Vidhi (Brahma)
• Rati
• Nrpati (the king)
• Putra (son)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights dharmic restraint: even in intimate or emotionally charged moments, speech is guided by modesty (vrīḍā) and propriety, reflecting inner discipline valued throughout Purāṇic ethics.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

This verse is primarily narrative and ethical rather than explicitly devotional; it supports bhakti indirectly by presenting self-control and respectful conduct as foundations that steady the mind for devotion and sacred living.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No direct Vedāṅga instruction appears; the verse mainly models dharmic communication and social decorum, which align broadly with Smṛti-based conduct rather than technical disciplines like Vyākaraṇa or Jyotiṣa.